Quốc hội hành động không phải nói nhiều hơn, mà phải kiến tạo mạnh hơn

Hành động không phải làm thay Chính phủ

Phát biểu tại tọa đàm, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Trịnh Xuân An cho rằng nói đến “Quốc hội hành động” không có nghĩa Quốc hội lấn sân hành pháp hay đi làm thay Chính phủ. Theo ông, cần hiểu “hành động” ở đây là khả năng thiết kế những quy định có tính phổ quát và kiến tạo cao hơn, tạo ra động lực, cơ hội và nguồn lực cho phát triển, thay vì dừng lại ở những phát biểu nêu vấn đề mà thiếu cơ chế thực thi.

Ông Trịnh Xuân An nhấn mạnh, một Quốc hội hành động phải biết khắc phục tình trạng luật khung quá mức, tránh để hệ thống dưới luật trở nên rối rắm, cản trở thực thi. Muốn vậy, hệ thống pháp luật phải đồng bộ, minh bạch, có điều khoản thực thi rõ ràng, gắn với phân cấp, phân quyền, phân công trách nhiệm cụ thể. Chỉ khi đó, luật pháp mới thực sự mở đường cho phát triển thay vì trở thành “mê cung” đối với người thực thi và người dân.

Từ bồi dưỡng kiến thức sang phát triển năng lực hành động

Đồng tình với quan điểm ấy, GS.TS Bế Trung Anh, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu cho rằng thách thức hiện nay không còn là chuyện đại biểu “biết nhiều đến đâu”, mà là khả năng biến điều mình biết thành hành động cụ thể, có ích cho đời sống cử tri. Theo ông Bế Trung Anh, việc bồi dưỡng đại biểu, nhất là đại biểu lần đầu trúng cử, phải chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực hành động; từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận tình huống thực tiễn; từ hỗ trợ riêng lẻ sang xây dựng một “hệ sinh thái” gồm dữ liệu, chuyên gia và công cụ số.

Điểm nhấn trong cách tiếp cận này là giám sát không thể tiếp tục đi sau thực tiễn. Theo ông Bế Trung Anh, nếu đến cuối năm mới chỉ ra những điểm nghẽn của chi tiêu công hay thực thi chính sách thì đã muộn; giám sát hiệu quả phải là giám sát đồng hành, theo thời gian thực, dựa trên dữ liệu thực và phản hồi sớm để cơ quan điều hành kịp điều chỉnh.

Đưa hơi thở cuộc sống vào nghị trường

Ở lĩnh vực văn hóa - xã hội, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Công Sỹ cho rằng, sức ép từ cử tri buộc đại biểu phải nhanh chóng chuyển niềm tin từ lá phiếu thành những kiến nghị chính sách sát đời sống. Theo ông Sỹ, những vấn đề như giáo dục, y tế, việc làm, an sinh, thanh niên, bình đẳng giới hay các tác động mới từ trí tuệ nhân tạo đều là những lĩnh vực đại biểu không thể tiếp cận theo lối chung chung, mà phải dựa trên dữ liệu, nghiên cứu khoa học và tiếp xúc đa chiều với cử tri.

Ông cũng nhắc tới ba yêu cầu về tâm thế đại biểu: chủ động đi cơ sở để kiểm chứng thông tin; nâng cao kỹ năng công nghệ để thích ứng với Quốc hội số; và giữ tinh thần cầu thị, học hỏi trong một nghị trường ngày càng đòi hỏi chất lượng tranh luận và phản biện chính sách cao hơn.

Từ những phát biểu tại tọa đàm, có thể thấy “Quốc hội hành động” không phải một khẩu hiệu mới, mà là một chuẩn mực cao hơn đang được cử tri đặt ra: luật phải có khả năng đi vào cuộc sống, giám sát phải sinh ra thay đổi thực chất, còn nghị trường phải trở thành nơi kiến tạo chứ không chỉ là diễn đàn phát biểu.

Phương Anh