Phát huy vai trò giám sát của người dân và xã hội trong chống lãng phí

Có hay không tình trạng “giải ngân trên giấy”

Nêu nghịch lý giữa tỷ lệ giải ngân đầu tư công cao và sự chậm trễ trong triển khai, xử lý tài sản công, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà (TP. Hà Nội) cho biết, Báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 đã nhấn mạnh tỷ lệ giải ngân đầu tư công rất cao, đạt 96,7% và đã hoàn thành xử lý bước đầu 25.885 cơ sở nhà đất dôi dư. Tuy nhiên, ở phần hạn chế nêu trong báo cáo, Chính phủ thừa nhận, giải ngân vốn đầu tư công ở một số dự án vẫn chậm, kéo dài thủ tục dẫn đến đội vốn và nguy cơ thất thoát đồng thời việc sắp xếp tài sản công, đặc biệt nhà đất còn chậm, vi phạm chậm được khắc phục.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị, báo cáo làm rõ: có hay không tình trạng giải ngân trên giấy hoặc giải ngân nhanh nhưng chất lượng công trình kém dẫn đến lãng phí nguồn lực dài hạn; đồng thời, bổ sung phụ lục các bộ, ngành, địa phương chậm trễ trong sắp xếp tài sản công dôi dư. Ngoài ra, việc tháo gỡ 5.203 dự án tồn đọng là kết quả tốt nhưng Chính phủ cần có cơ chế giám sát hậu kiểm để các dự án này thực sự phát huy hiệu quả kinh tế. Bên cạnh đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cũng chỉ ra tình trạng “lãng phí vô hình” và sự chậm trễ trong cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước.

Đại biểu nhận thấy, mặc dù thể chế đã được hoàn thiện với Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp nhưng Báo cáo của Chính phủ vẫn thừa nhận tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước chậm, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước thấp, chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ. Vì vậy, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị báo cáo làm rõ trách nhiệm của các cơ quan chủ quản trong việc để quá trình cổ phần hóa dậm chân tại chỗ, cần có cơ chế, chế tài mạnh mẽ hơn, gắn trực tiếp việc hoàn thành KPI cổ phần hóa với sinh mệnh chính trị của người đứng đầu.

Chính phủ cần có chương trình chỉ đạo thực hiện chống lãng phí theo quý, theo tháng

Băn khoăn về việc thực hiện báo cáo về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ở một số nơi còn chưa nghiêm túc, ĐBQh Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) cũng nêu thêm thực tế, tại một số bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp chưa tuân thủ quy định về thời gian ban hành chương trình thực hành tiết kiệm chống lãng phí hoặc chậm, chưa có báo cáo kết quả thực hành tiết kiệm chống lãng phí tăng so với các năm trước. Thậm chí, báo cáo của nhiều đơn vị còn hình thức, không đảm bảo chất lượng, đặc biệt không có định lượng về kết quả tiết kiệm, lãng phí.

“Lãng phí có thực tế đặc thù là không phải của nhà ai, không phải của gia đình nào, thế nhưng khi ra ngoài đường nhìn thấy công trình lãng phí thì ruột ai cũng đau như cắt”. Đặt vấn đề như vậy, đại biểu Vũ Văn Tiến cũng nêu ví dụ, các dự án gây lãng phí nghiêm trọng như Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 mặc dù các bị can đã bị điều tra, khởi tố và xét xử nhưng đến nay hai cơ sở này vẫn chưa đi vào hoạt động là một sự lãng phí lớn.

Liên quan tới các trụ sở sau khi thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính, đại biểu Vũ Văn Tiến cũng cho biết, chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào hoạt động một thời gian nhưng có nơi thì dư thừa trụ sở để hoang hóa, nhưng cũng có nơi là tấm gương để các địa phương khác học tập. Đơn cử, tại xã Trần Phú (xã sáp nhập từ 5 xã trước đây) ở Hải Phòng, địa phương đã linh động chọn trụ sở đẹp, khang trang làm trụ sở xã mới và tận dụng hội trường to, đẹp, rộng rãi của xã khác để tổ chức những cuộc họp có đông đại biểu tham dự, tránh việc phải đầu tư xây mới trụ sở, hội trường. Trong khi đó, ở một số nơi khác, nhiều trụ sở của quận, huyện (trước đây), có nơi, cỏ đã mọc ngang đầu người.

Nêu thực tế này, đại biểu Vũ Văn Tiến cũng mong muốn, Chính phủ có chương trình chỉ đạo thực hiện theo quý, theo tháng để Nhân dân thấy được tinh thần thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) cho rằng, tình trạng lãng phí vẫn còn tồn tại ở nhiều lĩnh vực và chưa được khắc phục triệt để. Tại một số địa phương lớn như TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh vẫn còn các dự án hạ tầng chậm tiến độ, điều chỉnh vốn nhiều lần, làm tăng chi phí đầu tư lên hàng nghìn tỷ đồng… Ngoài ra, lãng phí còn diễn ra trong chi tiêu ngân sách, mua sắm công, thời gian lao động và xử lý thủ tục hành chính. Phân tích nguyên nhân của thực tế trên, đại biểu Bùi Văn Dũng cũng cho rằng, do nhận thức chưa đồng đều, cơ chế chính sách còn bất cập và đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu ở một số nơi chưa được phát huy đầy đủ.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, siết chặt kỷ luật tài chính, nâng cao hiệu quả đầu tư công; tăng cường công khai, minh bạch và phát huy vai trò giám sát của người dân, của xã hội. Thực tế, rất nhiều công trình, dự án sai phạm khi người dân phản ánh thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng thì các cơ quan chức năng cũng đã vào cuộc và xử lý triệt để, được người dân đồng tình và đánh giá cao.

Do đó, đại biểu đề nghị, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, xây dựng văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội; đồng thời, bảo đảm sự thống nhất “từ trên xuống dưới”, đề cao tính nêu gương của đội ngũ cán bộ trong công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Nhật An