Kết nối hành lang xanh, bảo đảm an sinh bền vững cho cộng đồng ven biển
Trong bối cảnh hệ sinh thái biển đang suy giảm nhanh chóng và sinh kế ven biển ngày càng thách thức, ngày 16/4, tại Đà Nẵng, Tổ chức World Vision International tại Việt Nam (WVIV) phối hợp với World Vision Ireland và Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF), đã chính thức khởi động dự án “Xây dựng hành lang bảo vệ đa dạng sinh học biển và nguồn lợi thủy sản khu vực miền Trung Việt Nam (Hành lang Xanh)”. Đây là một sáng kiến mang tính đột phá nhằm phục hồi đa dạng sinh học biển, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu cho cộng đồng.
Vùng biển Việt Nam từng được biết đến với nguồn tài nguyên dồi dào, nhưng đang ngày càng đối mặt với nhiều rủi ro và thách thức. Mặc dù có hơn 20 khu bảo tồn hệ sinh thái biển và hơn 11.000 loài, Việt Nam đang chứng kiến sự suy giảm nhanh chóng về đa dạng sinh học do khai thác quá mức, suy thoái môi trường sống, ô nhiễm và biến đổi khí hậu. Hoạt động khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tiếp tục làm suy giảm nguồn lợi ven bờ, trong khi phát triển hạ
tầng ven biển và tăng trưởng du lịch ngày càng gây áp lực lên các hệ sinh thái.
Mặc dù đã có những cam kết ở cấp quốc gia, các khu bảo tồn biển hiện chỉ chiếm 0,175% diện tích vùng biển của Việt Nam, thấp hơn nhiều so với mục tiêu quốc gia và quốc tế. Đồng thời, biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm những thách thức này. Việt Nam nằm trong top 13 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu. Các cộng đồng ven biển ngày càng đối mặt với bão, lũ lụt, xói lở và nước biển dâng.
“Với những người làm nghề đánh bắt như chúng tôi, biển rất quan trọng. Vài năm trước, tôi còn khá hài lòng với sản lượng hải sản, nhưng theo thời gian, sản lượng ngày càng giảm. Tôi rất lo lắng nhưng chưa biết phải làm thế nào” ông Thể, một ngư dân tại tỉnh Quảng Trị chia sẻ.
Kết nối các nỗ lực riêng lẻ để tạo nên một giải pháp tổng thể
Dự án Hành lang Xanh triển khai một cách tiếp cận mang tính hệ thống, kết nối các khu bảo tồn biển (MPA) và các khu vực bảo tồn do cộng đồng quản lý thành một mạng lưới sinh thái thống nhất.
Trong 5 năm tới, dự án sẽ được triển khai tại Quảng Trị và Đà Nẵng, bao gồm 6 khu vực bảo tồn trọng điểm (6 xã) và các khu vực áp dụng biện pháp bảo tồn khu vực hiệu quả khác. Các can thiệp chính của dự án bao gồm: Tăng cường bảo tồn và quản lý hệ sinh thái biển; Hỗ trợ sinh kế bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu; Thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương; Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, cộng đồng và các đối tác hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn.
Dự án đặc biệt chú trọng nâng cao vai trò kinh tế của phụ nữ thông qua đào tạo kiến thức tài chính, nhóm tiết kiệm và các mô hình sinh kế bền vững, góp phần tạo ra cơ hội tiếp cận kinh tế công bằng hơn. Những nỗ lực này sẽ góp phần phục hồi môi trường sống biển, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giảm áp lực lên hệ sinh thái và tăng cường khả năng chống chịu lâu dài cho cộng đồng ven biển.
Trưởng Đại diện World Vision International tại Việt Nam ông Doseba Sinay chia sẻ “Đối với World Vision International tại Việt Nam, cột mốc này không chỉ là kết quả của sự hợp tác, mà còn là sự phản chiếu của mục tiêu chung, niềm tin và sự quan tâm được sẻ chia. Cùng với Blue Action Fund, WWF và các đối tác địa phương, Dự án Hành lang Xanh (Blue Corridor) là tình yêu được thể hiện qua hành động; là sự quan tâm đến cộng đồng, nuôi dưỡng trẻ em, và bảo vệ môi trường biển cho cả hiện tại và tương lai của các em. Đó là việc bảo vệ đại dương, nguồn nuôi dưỡng sự sống đồng thời gìn giữ phẩm giá, sinh kế và tương lai của con người, đặc biệt là trẻ em, những người phụ thuộc vào đại dương ấy.”
Hợp tác để kiến tạo tác động rộng lớn và bền vững
Phát biểu tại hội thảo khởi động, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng Phan Văn Mỹ nhấn mạnh, “Việc triển khai bảo tồn đa dạng sinh học biển hôm nay chính là bảo vệ không gian sinh tồn, sinh kế và khả năng chống chịu của cộng đồng ven biển trong tương lai. Điều này càng khẳng định công tác bảo tồn đa dạng sinh học biển hiện nay không chỉ thực hiện theo từng địa phương, từng ngành hay từng khu vực riêng lẻ, mà cần có cách tiếp cận liên kết vùng, dựa vào hệ sinh thái và có sự tham gia có trách nhiệm của cộng đồng.”
Đến năm 2030, dự án Hành lang Xanh dự kiến đạt được các kết quả cụ thể: Hơn 600 km2 hệ sinh thái biển được bảo tồn và quản lý hiệu quả hơn; 6 khu vực bảo tồn trọng điểm được kết nối thành một hệ thống; 51.400 người được tác động trực tiếp từ các hoạt động của dự án; 2.344 hộ gia đình được chuyển đổi sinh kế theo hướng bền vững. Đây cũng là lần đầu tiên Quỹ Blue Action tài trợ cho một dự án thực hiện tại Việt Nam, mở ra cơ hội mở rộng các sáng kiến bảo tồn biển trong tương lai.
Giám đốc Điều hành Blue Action Fund ông Markus Knigge cho biết, thông qua khoản tài trợ đầu tiên tại Việt Nam, Blue Action Fund rất vinh dự được hỗ trợ tăng cường quản trị liên vùng trên nhiều địa điểm, qua đó thúc đẩy cả bảo tồn hệ sinh thái biển và sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển. Dự án Hành lang Xanh có tiềm năng trở thành một mô hình tiên phong trong khu vực, minh chứng cho giá trị của việc quản lý hiệu quả và công bằng các khu bảo tồn biển.
Giám đốc Bảo tồn, WWF Việt Nam ông Thibault Ledecq nhấn mạnh thêm, WWF tin tưởng mạnh mẽ rằng các mô hình thí điểm được thiết kế tốt có thể mang lại những tác động ý nghĩa. Khi các mô hình này xuất phát từ nhu cầu cộng đồng, được định hướng bởi bằng chứng thực tế và được triển khai với sự phối hợp chặt chẽ, chúng có thể tạo ra các thực hành tốt để chia sẻ, điều chỉnh và nhân rộng trong tương lai.
Trong bối cảnh các rủi ro đến từ biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, dự án mang đến một mô hình có thể nhân rộng về quản lý biển tích hợp, góp phần định vị Việt Nam như một quốc gia tiên phong trong bảo tồn biển bền vững