Cần điều chuyển vốn từ nơi giải ngân chậm sang nơi có khả năng thực hiện tốt hơn

Chủ động xây dựng tiêu chí, đề án nông thôn mới phù hợp với điều kiện thực tế sau sáp nhập

Tham gia thảo luận, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) dẫn chứng cụ thể, trong các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có chỉ tiêu tỷ lệ các xã đạt chuẩn nông thôn mới mà Quốc hội đề ra ở mức 80,5% - 81,5%, nhưng theo số liệu cập nhật mà Chính phủ bổ sung đến ngày 30/6/2025 mới đạt 79,3%.

Đáng chú ý, theo đại biểu, việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã đã làm thay đổi mặt bằng đánh giá khi nhiều xã mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất giữa xã đã đạt và chưa đạt chuẩn, dẫn đến lúng túng trong xác định tiêu chí và kết quả thực chất. Hiện nay, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 51 ngày 29/12/2025 về Ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 và các tiêu chí xây dựng nông thôn mới hiện đại.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị, cần sớm rà soát, đánh giá lại toàn diện hiện trạng xây dựng nông thôn mới, nhất là tại các xã sau sáp nhập từ sau ngày 1/7/2025, nhằm có cái nhìn chính xác về kết quả giai đoạn 2021 - 2025. Đồng thời, Chính phủ cần chỉ đạo các địa phương chủ động xây dựng tiêu chí, đề án nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại phù hợp với điều kiện thực tế sau sáp nhập; đồng thời tổng hợp, đánh giá bài học kinh nghiệm để hoàn thiện chương trình tổng thể cho giai đoạn 2026 - 2030.

Ngoài ra, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh cũng đề nghị, Chính phủ cần rà soát toàn diện các nguồn lực, công trình, dự án thuộc Chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025, làm rõ mức độ triển khai, tình hình bố trí vốn và tiến độ thực hiện. Trên cơ sở đó, tiếp tục ưu tiên bố trí nguồn lực để hoàn thành các dự án đang triển khai, tránh tình trạng dở dang, xuống cấp, gây lãng phí.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh cho rằng, cần ưu tiên hoàn thiện thể chế, kịp thời rà soát, tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, nhất là trong lĩnh vực đất đai, đấu thầu, đầu tư công và thủ tục hành chính. Đồng thời, Chính phủ cần điều hành linh hoạt, quyết liệt việc giải ngân vốn đầu tư công, thực hiện điều chuyển vốn từ nơi giải ngân chậm sang nơi có khả năng thực hiện tốt hơn; đồng thời sớm hoàn thiện danh mục, phân bổ hiệu quả nguồn vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030.

Góp ý kiến vào kết quả phát triển kinh tế - xã hội, đại biểu Tạ Văn Hạ (TP. Đà Nẵng) cũng phân tích, bên cạnh những kết quả đạt được, cử tri và nhân dân vẫn còn nhiều băn khoăn, lo lắng. Trước hết là áp lực lạm phát và giá cả tăng cao, ảnh hưởng đến đời sống người dân. Khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp nhiều khó khăn. Tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng, chi phí đầu vào tăng cũng gây áp lực lớn cho sản xuất...

Xây dựng hệ thống quản trị minh bạch, rõ trách nhiệm

Ở góc độ khác, để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng hai con số, theo đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ), yếu tố quyết định vẫn là con người. Trong đó, năng lực, trình độ và tư duy của đội ngũ cán bộ, đặc biệt ở cấp cơ sở, có vai trò rất quan trọng. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý, thanh tra, kiểm tra cần được tăng cường theo hướng thực chất, hiệu quả. Nếu thiếu giám sát chặt chẽ, đầu tư càng lớn thì nguy cơ phát sinh tiêu cực càng cao. Ngoài ra, cần xây dựng một hệ thống quản trị minh bạch, rõ trách nhiệm, đồng thời nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ.

Ngoài ra, đại biểu cũng cho rằng, trong một số dự án hạ tầng, việc xác định “điểm nghẽn” chưa chính xác đã dẫn đến đầu tư chưa trúng và chưa hiệu quả. Ví dụ, tình trạng quá tải tại các sân bay lớn không chỉ xuất phát từ quy mô nhà ga, mà còn từ hạn chế về đường băng và tổ chức khai thác. Nếu không giải quyết đúng căn nguyên, việc mở rộng nhà ga có thể chỉ là giải pháp tình thế, chưa xử lý triệt để vấn đề. Tương tự, đối với hệ thống giao thông đường bộ, cần quan tâm hơn đến chất lượng công trình. Một số tuyến đường được gọi là cao tốc nhưng chất lượng chưa tương xứng, nhanh xuống cấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Điều này đặt ra yêu cầu phải siết chặt công tác khảo sát, thiết kế, thi công và giám sát.

Mặt khác, để góp phần hoàn thiện công tác quản lý tài chính - ngân sách, theo đại biểu, cơ quan quản lý tài chính cần rà soát lại phương pháp xây dựng dự toán thu - chi ngân sách, bảo đảm sát thực tiễn hơn. Đồng thời, cần điều chỉnh cơ chế đánh giá, tránh tạo áp lực không cần thiết đối với ngành thuế, hải quan, hướng tới mục tiêu “thu đúng, thu đủ” thay vì chạy theo thành tích vượt thu.

Liên quan đến vấn đề thay đổi phân công quản lý thuế đối với doanh nghiệp lớn, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Đặng Bích Ngọc nêu rõ, theo Quyết định số 339/QĐ-CT ngày 17/3/2026 của Cục Thuế, từ 1/4/2026, việc quản lý thuế đối với Công ty Honda Việt Nam và Công ty Toyota Việt Nam được điều chuyển từ Thuế tỉnh Phú Thọ về Chi cục Thuế doanh nghiệp lớn thuộc Cục Thuế, Bộ Tài chính. Dù nguồn thu từ hai doanh nghiệp này vẫn được điều tiết 100% cho ngân sách tỉnh, song trong thực tiễn phối hợp quản lý và điều hành thu đã phát sinh một số vấn đề.

Cụ thể, đây là hai doanh nghiệp có số thu lớn nhất tỉnh, chiếm hơn 37% tổng thu ngân sách và 55% thu từ khu vực doanh nghiệp FDI, nên thời gian qua địa phương luôn chủ động đồng hành, hỗ trợ để ổn định sản xuất, bảo đảm nguồn thu. Tuy nhiên, việc điều chuyển quản lý nếu không gắn kết chặt chẽ với cơ quan thuế địa phương sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tính chủ động trong điều hành, nhất là khi doanh nghiệp có biến động, trong bối cảnh chỉ tiêu thu ngân sách là tiêu chí quan trọng đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của địa phương.

Bên cạnh đó, việc tổng hợp, cung cấp số liệu phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của tỉnh đối với hai doanh nghiệp này có thể chậm trễ, thiếu kịp thời do phải thông qua Chi cục Thuế doanh nghiệp lớn. Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị Cục Thuế, Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế phân cấp, phối hợp phù hợp, bảo đảm hiệu quả quản lý đồng thời giữ vững vai trò chủ động của địa phương trong điều hành thu ngân sách.

Về tổ chức cơ quan Hải quan tại địa phương, đại biểu Đặng Bích Ngọc cho biết, hiện trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có 3 đơn vị hải quan (Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình) cùng trực thuộc Hải quan Khu vực I, nhưng chưa có đầu mối thống nhất. Điều này gây khó khăn trong việc tổng hợp, nắm bắt kịp thời tình hình thu từ hoạt động xuất nhập khẩu, cũng như trong phối hợp triển khai các chủ trương, chính sách của địa phương. Từ đó, đại biểu đề nghị Cục Hải quan, Bộ Tài chính nghiên cứu sắp xếp, tổ chức lại đầu mối cơ quan hải quan theo hướng thống nhất, phù hợp với thực tiễn tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập.

Tập trung nguồn lực phát triển công nghệ lõi để nâng cao tính tự chủ

Phân tích cụ thể về lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tại phiên thảo luận tổ, đại biểu Vương Quốc Thắng (TP. Đà Nẵng) khẳng định, năm 2025, nguồn lực đầu tư của ngân sách nhà nước dành cho khoa học công nghệ đã có những bước đột phá rất lớn, đạt 16.972 tỷ đồng, bằng 150% so với dự toán năm 2024, đạt tối thiểu 3% tổng chi ngân sách nhà nước, đóng góp khoảng 47% vào các nhân tố tổng hợp cho tăng trưởng kinh tế.

Bên cạnh mặt tích cực, đại biểu Vương Quốc Thắng thẳng thắn chỉ ra, tỷ trọng kinh tế số trong GDP chỉ đạt 14,02%, trong khi mục tiêu đề ra là 20%. Tốc độ tăng trưởng năng suất lao động chỉ đạt 5,21% (mục tiêu là trên 6,5%). Giải ngân vốn đầu tư công cho hạ tầng khoa học công nghệ còn thấp.

Nhằm góp phần đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, đại biểu đề xuất, cần khẩn trương xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý và cho phép thực hiện các công nghệ, mô hình kinh doanh mới như AI, Blockchain, Fintech và kinh tế tầm thấp. Thể chế hóa rõ ràng cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và trao quyền tự chủ tối đa cho các trường đại học, viện nghiên cứu, đặc biệt là phòng thí nghiệm trọng điểm.

Ngoài ra, sớm nghiên cứu xây dựng Luật Hạ tầng số để ưu tiên phát triển mạng 6G, trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây; hoàn thiện cơ chế chia sẻ, thương mại hóa dữ liệu dùng chung. Đồng thời, tập trung nguồn lực phát triển công nghệ lõi để nâng cao tính tự chủ, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu...

Trần Tâm