Dữ liệu quốc gia đã có thì cần nghiêm cấm công chứng

Không thể lạm dụng công chứng

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, các đại biểu thảo luận ở Tổ 9 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ và các tỉnh Lai Châu, Lạng Sơn) cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hoạt động công chứng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Nhấn mạnh yêu cầu khi ban hành bất cứ văn bản luật nào cần trả lời được câu hỏi “có làm phát sinh thủ tục, gây cản trở cho người dân, doanh nghiệp hay không?”, ĐBQH Trần Sỹ Thanh (Lạng Sơn) cho rằng, những gì cần phải công chứng thì quy định rõ, không thể lạm dụng.

“Bây giờ lạm dụng công chứng, rất nhiều thứ cái gì cũng công chứng. Như bằng đại học, giấy khai sinh công chứng biết bao nhiêu lần”, đại biểu Trần Sỹ Thanh nêu thực trạng.

Theo đại biểu, hiện nay chúng ta sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia, cái gì có rồi thì nghiêm cấm công chứng.

"Không thể cái gì cũng công chứng gây lãng phí thời gian, tiền bạc, thậm chí tạo kẽ hở để lợi dụng lừa đảo, như tình trạng một mảnh đất bán cho nhiều người, hay công chứng giả khi tham gia đấu thầu”.

Nhấn mạnh như vậy, đại biểu Trần Sỹ Thanh đề nghị cần phải rà soát quy định trong dự thảo Luật, trên tinh thần vì người dân, vì doanh nghiệp, cải cách thủ tục hành chính.

Làm rõ lộ trình bãi bỏ công chứng theo địa hạt

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) bổ sung, về công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, việc phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định công nhận tương đương, đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định về chương trình khung và thủ tục là cần thiết.

Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng đội ngũ công chứng viên và thống nhất trong thực hiện, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về điều kiện công nhận tương đương do Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành. Nếu không quy định rõ tiêu chí, có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa phương.

Về thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản, đại biểu Vũ Minh Đạo đồng tình khi dự thảo Luật thu hẹp phạm vi công chứng theo địa hạt nhằm tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Song, theo đại biểu, có một số vấn đề cần tiếp tục làm rõ. Cụ thể, cần rà soát để bảo đảm thống nhất giữa Tờ trình và dự thảo Luật, đặc biệt đối với các loại giao dịch như hợp đồng ủy quyền liên quan đến bất động sản.

Đối với các giao dịch như đặt cọc mua bán bất động sản, đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị làm rõ có thuộc giao dịch về bất động sản hay không, tránh hiểu nhầm khi áp dụng.

Bên cạnh đó, Ban soạn thảo cần làm rõ hơn quy định về lộ trình bãi bỏ công chứng theo địa hạt, gắn với điều kiện hoàn thiện cơ sở dữ liệu công chứng, bảo đảm thực hiện thận trọng, an toàn.

Còn theo ĐBQH Hà Thị Nga (Lai Châu), khoản 1 Điều 3 dự thảo Luật quy định: giao dịch phải công chứng là giao dịch được luật quy định phải công chứng, bao gồm giao dịch mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn, thế chấp có đối tượng là bất động sản giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tổ chức không hoạt động kinh doanh bất động sản…

Đại biểu phân tích, việc quy định tặng cho bất động sản giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với tổ chức không hoạt động kinh doanh bất động sản vẫn phải công chứng sẽ dễ dẫn đến mâu thuẫn, xung đột với Luật Nhà ở quy định tại khoản 2 Điều 164.

Cụ thể: “Trường hợp tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết; mua bán, thuê mua nhà ở thuộc tài sản công; mua bán, thuê mua nhà ở mà một bên là tổ chức, bao gồm: nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, nhà ở phục vụ tái định cư; góp vốn bằng nhà ở mà có một bên là tổ chức; thuê, mượn, ở nhờ, ủy quyền quản lý nhà ở thì không phải thực hiện công chứng, chứng thực hợp đồng, trừ trường hợp các bên có nhu cầu”. Điều này có nghĩa là trường hợp tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết… thì không phải thực hiện nghĩa vụ công chứng.

Đại biểu Hà Thị Nga dẫn thực tế, nhân dịp kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã xây dựng đề án và hoàn thành 5.500 căn nhà “Đại đoàn kết” tặng đồng bào dân tộc thiểu số và hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Điện Biên và một số tỉnh ở khu vực Tây Bắc. Nếu thực hiện theo quy định này sẽ khó khăn.

Do vậy, đại biểu đề nghị cần tiếp tục rà soát, nghiên cứu để các giao dịch phải công chứng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong các quy định, phù hợp với thực tiễn.

Bổ sung quyền của công dân trong khai thác cơ sở dữ liệu công chứng

Ngoài ra, theo đại biểu Vũ Minh Đạo, việc xây dựng một cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất, tập trung là công cụ quan trọng để phòng ngừa rủi ro, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai.

Tuy nhiên, Chính phủ cần cân nhắc và đánh giá kỹ hơn về nguồn lực đầu tư, tránh dàn trải, lãng phí. Cùng với đó, cần có phương án chuyển tiếp rõ ràng đối với các cơ sở dữ liệu đang được xây dựng; làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc cập nhật, tích hợp dữ liệu.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về quyền của công dân trong khai thác cơ sở dữ liệu công chứng theo hướng: một số thông tin cơ bản có thể được khai thác thuận lợi, chi phí hợp lý hoặc miễn phí, nhưng vẫn phải bảo đảm yêu cầu bảo vệ bí mật cá nhân, bí mật gia đình và quyền tài sản.

Đại biểu Vũ Minh Đạo cũng cho rằng, cần cân nhắc thời điểm có hiệu lực của luật, bảo đảm phù hợp với điều kiện triển khai thực tế, đặc biệt là các nội dung liên quan đến xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng.

“Có thể xem xét hiệu lực sớm đối với các quy định không phụ thuộc vào hạ tầng kỹ thuật để sớm phát huy hiệu quả của luật”, đại biểu Vũ Minh Đạo phát biểu.

Phân cấp phải rõ ràng, rành mạch, ứng vào từng nhiệm vụ

Tại phiên thảo luận, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương, ĐBQH TP. Cần Thơ Nguyễn Duy Ngọc cho biết: việc đặt vấn đề sửa 4 luật (gồm: dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi)) tập trung vào mấy việc.

Thứ nhất, chúng ta đang thực hiện mô hình 3 cấp chính quyền (Trung ương, tỉnh, xã), ở địa phương là 2 cấp (tỉnh, xã).

Thứ hai, chúng ta đang thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó chuyển đổi số, dữ liệu là rất quan trọng. Trong mô hình phát triển kinh tế, giải pháp phát triển kinh tế hai con số lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là trọng điểm. Do đó, tất cả văn bản pháp lý phải tuân theo.

Thứ ba, hiện nay chúng ta đang chuyển từ quản lý sang quản trị xã hội dựa trên khoa học công nghệ, tức là trên dữ liệu, bảo đảm tính minh bạch, công khai, lấy người dân làm trung tâm, lấy sự hài lòng của người dân và xã hội để phát triển.

Với từng luật có điều chỉnh cụ thể. Trong đó, về phân cấp, xuyên suốt trong 4 luật này cần phải thể hiện rất rõ: phân cấp là phải phân nhiệm vụ, phân thủ tục, phân nguồn lực và ứng dụng chuyển đổi số. Nhiệm vụ phải chạy xuyên suốt, thủ tục cũng phải xuyên suốt thì chuyển đổi số mới dựa trên nhiệm vụ và thủ tục đó để xây dựng dữ liệu, và dữ liệu đó phải chạy thông suốt.

“Từ 1/7 tới, chúng ta sẽ sơ kết 1 năm thực hiện phân cấp, phân quyền. Hiện vẫn còn khoảng 40% thủ tục bị trùng lặp, “gửi gắm” ở các khu vực mà chưa đến cấp xã. Cấp xã có hai phòng thường phải xin ý kiến lên 4 – 7 sở; các sở phải xin ý kiến lên các bộ ngành thì rõ ràng phân cấp chưa đầy đủ”, đại biểu Nguyễn Duy Ngọc nêu rõ.

Đối với phân bổ nguồn lực bao gồm phân bổ con người và phân bổ ngân sách, đại biểu Nguyễn Duy Ngọc cho biết, về ngân sách, yêu cầu đặt ra là: nhiệm vụ được phân cấp, thủ tục được phân cấp thì phải có ngân sách để thực hiện. Nhiệm vụ khác nhau thì ngân sách khác nhau, song nếu không phân cấp ngân sách đến cơ sở thì người ta không thể làm được.

“Hiện, cấp xã có hai nhiệm vụ: phục vụ người dân, doanh nghiệp; kiến tạo phát triển, tức phải biết làm kinh tế. Như vậy, người ta phải vừa có đầy đủ chi thường xuyên cho bộ máy phục vụ, vừa phải có ngân sách để đầu tư, làm mồi để đầu tư, kêu gọi đầu tư, phát triển kinh tế. Nếu ở cấp thứ ba này của cả nước và cấp thứ hai của địa phương mà lại không đóng góp vào phát triển kinh tế thì mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ rất khó khăn”, đại biểu Nguyễn Duy Ngọc phát biểu.

Về vấn đề con người, để bảo đảm quản trị được bộ máy điều hành ở cấp cơ sở thì phải có đào tạo, hoặc tự học, hoặc điều động ở các cấp xuống.

“Như vậy, về phân cấp của 4 luật này phải rõ ràng, rành mạch, ứng vào từng nhiệm vụ từ hộ tịch, trợ giúp pháp lý đến cung cấp thông tin”, đại biểu Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh.

Tin: Đan Thanh; Ảnh: Quang Khánh