Iran, Greenland trở thành tâm điểm căng thẳng giữa Tổng thống Trump và NATO
Greenland bất ngờ trở lại tâm điểm trong các phát biểu cứng rắn của Tổng thống Donald Trump trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.
Cuộc chiến với Iran và thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố không chỉ mở ra một khoảng lặng mong manh trên chiến trường, mà còn phơi bày những rạn nứt ngày càng sâu sắc trong quan hệ giữa Washington và các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Trong bối cảnh đó, Greenland - vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch bất ngờ trở lại tâm điểm trong các phát biểu cứng rắn của ông Trump.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social tối 8/4 (giờ Mỹ), ông Trump công kích trực diện NATO với nội dung: “NATO đã không ở bên chúng ta khi cần, và họ sẽ không ở đó nếu chúng ta cần lần nữa. Hãy nhớ đến Greenland, một hòn đảo băng giá bị quản lý kém!!!”. Đây là lần thứ hai trong tuần ông đưa Greenland vào tâm điểm chỉ trích, cho thấy vấn đề này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn gắn với các toan tính chiến lược dài hạn của Mỹ.
Trước đó, tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng đầu tuần này, ông Trump nhấn mạnh: “Nếu muốn biết sự thật, mọi chuyện bắt đầu từ Greenland. Chúng tôi muốn Greenland. Họ không muốn trao cho chúng tôi. Và tôi nói: “tạm biệt”. Phát biểu này nối tiếp những tín hiệu trước đó từ Washington về khả năng gia tăng hiện diện, thậm chí kiểm soát khu vực có vị trí chiến lược quan trọng tại Bắc Cực.
Căng thẳng gia tăng trong bối cảnh ông Trump vừa tuyên bố đạt được thỏa thuận ngừng bắn hai tuần với Iran sau hơn một tháng giao tranh. Tuy nhiên, thay vì củng cố sự đoàn kết trong NATO, cuộc xung đột lại làm lộ rõ những khác biệt sâu sắc. Tổng thống Mỹ nhiều lần chỉ trích các đồng minh không tham gia chiến dịch quân sự, coi lời kêu gọi của mình là “một phép thử lớn”, đồng thời để ngỏ khả năng rút Mỹ khỏi liên minh.
Quan hệ xuyên Đại Tây Dương vốn đã căng thẳng trước đó, khi Washington đe dọa áp thuế đối với hàng hóa châu Âu và phát tín hiệu về khả năng sử dụng biện pháp quân sự để giành quyền kiểm soát Greenland. Hồi tháng 1, ông Trump cho biết ông và Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã đạt được “khuôn khổ cho một thỏa thuận tương lai liên quan đến Greenland”, song chưa có chi tiết cụ thể nào được công bố.
Thực tế trên chiến trường Trung Đông càng làm gia tăng bất đồng. Nhiều quốc gia NATO đã từ chối hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel, không cho phép máy bay Mỹ sử dụng không phận, đồng thời không triển khai lực lượng hải quân tham gia nỗ lực bảo đảm lưu thông qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng trọng yếu của thế giới.
Trả lời phỏng vấn CNN sau cuộc gặp với ông Trump hôm qua theo giờ Mỹ, ông Mark Rutte thừa nhận: “Ông ấy rõ ràng thất vọng với nhiều đồng minh NATO, và tôi có thể hiểu quan điểm đó”.
Trước đó một tuần, ông Trump gọi NATO là “con hổ giấy” và khẳng định ông “hoàn toàn” cân nhắc việc rút khỏi liên minh gồm 32 thành viên, lập luận rằng các nước châu Âu đã dựa vào ô bảo trợ an ninh của Mỹ nhưng không đáp ứng tương xứng khi Washington cần.
Theo ông Michael Feller, chiến lược gia trưởng tại Geopolitical Strategy, những phát biểu như vậy có thể gây hệ lụy lâu dài. Ông cũng cho rằng, Iran đang “thử thách sự đoàn kết” của NATO khi đề xuất các cơ chế miễn trừ cho một số nước như Tây Ban Nha và Thổ Nhĩ Kỳ trong việc nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz.
Ở một diễn biến khác, các thông tin rò rỉ cho thấy Lầu Năm Góc đang xem xét mở rộng hiện diện quân sự tại Greenland. Theo báo cáo của The New York Times, Mỹ đã đàm phán với Đan Mạch để tiếp cận thêm ba căn cứ quân sự tại đây - động thái có thể đánh dấu sự mở rộng đầu tiên trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, theo ông Feller, “điều này không phải là dấu hiệu của một cuộc xâm lược, nhưng nhiều khả năng nhằm mục đích gây sức ép”.
Trong khi đó, thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã nhanh chóng bộc lộ tính mong manh. Chưa đầy 24 giờ sau khi có hiệu lực, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Washington vi phạm các điều khoản đã thống nhất.
Song song, Israel được cho là đã tiến hành các đợt không kích quy mô lớn vào Lebanon, khiến hàng trăm người thiệt mạng. Tehran cảnh báo sẽ “không hợp lý” nếu tiếp tục các cuộc đàm phán hòa bình với Mỹ trong bối cảnh hiện nay, qua đó làm gia tăng nguy cơ thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ.
Những diễn biến dồn dập cho thấy, dù xung đột Iran tạm thời hạ nhiệt, các mâu thuẫn chiến lược giữa Mỹ và đồng minh không những chưa được giải quyết mà còn có dấu hiệu gia tăng. Greenland, NATO và cuộc chiến Iran đang trở thành những điểm giao thoa, phản ánh một trật tự an ninh quốc tế ngày càng phức tạp và khó lường.