“Cơn khát” nguồn nhân lực chất lượng cao
Bước vào kỷ nguyên mới, yêu cầu về nhân lực chất lượng cao ngày càng cấp thiết. Mặc dù Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản định hướng, chủ trương phát triển nguồn nhân lực, nhân lực chất lượng cao, tuy nhiên, số lượng và chất lượng chưa thể theo kịp khát vọng vươn mình của đất nước.
Thiếu trầm trọng nhân lực chất lượng cao
Năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức giám sát chuyên đề việc thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển và sử dụng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao.
Giám sát đã thẳng thắn chỉ ra hiện trạng: thiếu hụt trầm trọng nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là các chuyên gia đầu ngành, “tổng công trình sư” và các nhóm nghiên cứu mạnh trong những lĩnh vực cốt lõi như khoa học - công nghệ, kinh tế mới, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và luật. Một bộ phận không nhỏ sinh viên tốt nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng về kỹ năng, độ thích ứng và tính chuyên nghiệp.
Thực trạng này tiếp tục được nhiều tác giả đề cập trong tham luận gửi về hội thảo “Đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực trong kỷ nguyên mới: Thực trạng và giải pháp”. GS. TS. Hồ Sĩ Quý, Ủy viên Hội đồng lý luận Trung ương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và TS. Phạm Văn Tân, Khoa Luật - Chính trị, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, phân tích bằng những con số “biết nói” trong lĩnh vực công nghệ thông tin (IT).
Theo hai tác giả, nằm trong khu vực tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới, Việt Nam hiện có mạng lưới nguồn nhân lực đang được cải thiện nhanh và tích cực. Tuy nhiên, so với nhu cầu phát triển trong “kỷ nguyên vươn mình” và so với các quốc gia đi trước, mức độ đáp ứng của nguồn nhân lực Việt Nam khá khiêm tốn, cả về chất lượng và số lượng.
Kinh tế số Việt Nam đang bùng nổ, đóng góp hơn 14% GDP. Mặc dù quy mô lực lượng lao động công nghệ số ở nước ta tăng đều mỗi năm, thị trường vẫn đang trong cơn “khát” nhân sự gay gắt. Thực trạng nguồn nhân lực số vẫn đang có những vấn đề không dễ giải quyết. Tỷ lệ lao động qua đào tạo bài bản mới chỉ dưới 30%.
Đơn cử trong lĩnh vực IT, tính đến cuối năm 2024, sử dụng gần 1,26 triệu lao động, bao gồm lập trình viên, kỹ sư phần cứng, viễn thông và dịch vụ số, chiếm khoảng 2,4% tổng lực lượng lao động. Nhu cầu cần 700.000 lao động số cho cả năm 2025, ước tính sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt 150.000 lao động, và dự báo vào năm 2030 nhu cầu ước tính cũng sẽ cần đến 3 triệu lao động IT.
Nghĩa là thực tế nguồn lao động số thiếu hụt sẽ vẫn tiếp tục vì chỉ 30% trong số 50.000 sinh viên IT tốt nghiệp hàng năm đáp ứng được nhu cầu khắt khe của thị trường lao động.
Chật vật bài toán kỹ sư đa ngành
Tình trạng khan hiếm nhân lực đa ngành cũng hiện hữu trong lĩnh vực giao thông thông minh. Điều này được tác giả Trần Thị Tâm, Khoa Luật - Chính trị, Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải, chỉ ra trong tham luận “Nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành giao thông thông minh ở Việt Nam”.
Hệ thống giao thông thông minh (ITS) đòi hỏi nền tảng kiến thức giao thoa phức tạp giữa kỹ thuật giao thông, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI). Về hạ tầng ITS, trước mắt Việt Nam phát triển giao thông đường bộ ở đô thị, đường sắt trên cao ở các thành phố, đường sắt cao tốc Bắc - Nam, đường cao tốc nối các tỉnh với lưu lượng xe đi lại đông…
Việc xây dựng, khai thác các dự án xanh và bền vững đòi hỏi một lực lượng lớn kỹ sư, chuyên gia có kiến thức đa ngành về giao thông, dữ liệu lớn, IoT, AI… nhưng nhân lực hiện có chưa đáp ứng hết được yêu cầu của ngành.
“Mặc dù các doanh nghiệp đang 'trải thảm đỏ' để tuyển dụng thế nhưng vẫn gặp khó bởi sinh viên học ngành giao thông đã ít mà số người chịu gắn bó với nghề lại cũng không nhiều”, tác giả Trần Thị Tâm nêu thực tế.
Có thể thấy, "cơn khát" nhân lực chất lượng cao đang là rào cản lớn trên con đường hội nhập và phát triển bền vững của đất nước. Để giải quyết vấn đề này cần có những giải pháp đột phá, khả thi, nhằm khơi thông chuỗi cung ứng nhân lực cho kỷ nguyên mới.
Ngày 10/4, Báo Đại biểu Nhân dân phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực trong kỷ nguyên mới: Thực trạng và giải pháp”. Qua góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia, Hội thảo được kỳ vọng thêm một lăng kính soi chiếu chân thực về thực trạng nguồn nhân lực Việt Nam hiện nay.