Toàn cảnh thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran
Sau 40 ngày xung đột căng thẳng, thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã tạm thời hạ nhiệt một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất thế giới.
Ngừng bắn sau 40 ngày leo thang
Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran được công bố ngày 8/4 (theo giờ Việt Nam), dưới sự trung gian của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, đã chấm dứt chuỗi tấn công kéo dài giữa Mỹ - Israel và Iran, từng đẩy khu vực Trung Đông đến sát ngưỡng một cuộc chiến quy mô lớn.
Các cuộc không kích, tấn công tên lửa qua lại và những lời đe dọa leo thang trước đó không chỉ khiến tình hình an ninh khu vực xấu đi, mà còn làm gián đoạn tuyến vận tải hàng hải toàn cầu, đặc biệt tại eo biển Hormuz - điểm trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt thế giới.
Việc Iran đồng ý mở lại eo biển này trong thời gian ngừng bắn được xem là tín hiệu tích cực đầu tiên, giúp hạ nhiệt áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu.
Những nhượng bộ bước đầu từ Washington
Theo thỏa thuận, Mỹ cam kết dừng toàn bộ các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran trong hai tuần. Tổng thống Donald Trump khẳng định, các mục tiêu quân sự của Washington đã “đạt được”, đồng thời cho biết Iran đã đồng ý đảm bảo lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz.
“Hầu hết các điểm bất đồng trước đây giữa Mỹ và Iran đã được thống nhất, nhưng cần thêm hai tuần để hoàn tất và thực hiện thỏa thuận”
Tổng thống Mỹ Donald Trump
Đáng chú ý, ông Trump tiết lộ Washington đã nhận được một đề xuất gồm 10 điểm từ phía Tehran, coi đây là “cơ sở khả thi” cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Theo các nguồn tin ngoại giao, bản đề xuất này bao gồm nhiều nội dung then chốt như cam kết không xâm lược, dỡ bỏ trừng phạt, thừa nhận chương trình hạt nhân dân sự của Iran, cũng như khả năng rút lực lượng Mỹ khỏi khu vực.
Tuy nhiên, Nhà Trắng vẫn chưa xác nhận đầy đủ các nội dung này. Một số điểm nhạy cảm như dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa hay kiểm soát eo biển Hormuz vẫn chưa được Washington đề cập chính thức.
Đặc biệt, vấn đề chương trình tên lửa đạn đạo, vốn là yêu cầu cứng rắn trước đây của Mỹ cũng không được đề cập.
Lập trường thận trọng từ Tehran
Về phía Iran, nước này chấp nhận ngừng bắn với điều kiện Mỹ và Israel chấm dứt hoàn toàn các cuộc tấn công. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố, Tehran sẽ dừng các hoạt động quân sự “nếu các hành động thù địch chấm dứt”.
Iran cũng xác nhận sẽ phối hợp với lực lượng vũ trang để đảm bảo an toàn cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz trong 14 ngày. Một số nguồn tin cho biết Tehran có thể áp dụng cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua, nhằm phục vụ công cuộc tái thiết sau chiến tranh.
Dù vậy, Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn đối với chương trình tên lửa và nhấn mạnh đây là vấn đề “không thể đàm phán”.
Phản ứng từ phía Israel
Mặc dù Israel cho biết ủng hộ thỏa thuận ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, nhưng Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định thỏa thuận này sẽ không áp dụng cho các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon, đặc biệt là đối đầu với lực lượng Hezbollah. Những phát biểu này mâu thuẫn với tuyên bố của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.
Sáng nay, quân đội Israel vẫn tiếp tục các cuộc tấn công vào nước này, ban hành lệnh sơ tán mới đối với một tòa nhà gần thành phố Tyre ở phía Nam.
Thực tế này cho thấy sự thiếu đồng thuận về phạm vi áp dụng của lệnh ngừng bắn.
Đàm phán tại Islamabad: cơ hội hay phép thử?
Tâm điểm tiếp theo sẽ là các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra tại Islamabad, với sự tham gia của quan chức Mỹ và Iran dưới vai trò trung gian của Pakistan, như lời mời của Thủ tướng Pakistan Sharif: “Tôi nhiệt liệt hoan nghênh cử chỉ sáng suốt này và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới lãnh đạo cả hai nước, đồng thời mời phái đoàn của hai nước đến Islamabad vào thứ Sáu, ngày 10/4/2026 để tiếp tục đàm phán nhằm đạt được thỏa thuận cuối cùng giải quyết mọi tranh chấp”.
“Washington không còn ở vị thế áp đặt điều kiện. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ phải dựa trên sự thỏa hiệp thực chất”
Chuyên gia quan hệ quốc tế Trita Parsi
Giới quan sát nhận định, dù lệnh ngừng bắn mở ra cơ hội đối thoại, nhưng khác biệt sâu sắc giữa hai bên khiến khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn là dấu hỏi lớn.
Chuyên gia quan hệ quốc tế Trita Parsi cho rằng, cục diện giữa Mỹ và Iran hiện đã thay đổi đáng kể sau xung đột. Theo ông, việc sử dụng vũ lực không mang lại kết quả rõ ràng đã làm suy giảm sức nặng trong các đe dọa quân sự của Mỹ.
Tương lai để ngỏ
Trong một cuộc phỏng vấn với Sky News, Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như ám chỉ rằng kế hoạch 10 điểm mà các quan chức Iran đã chính thức tiết lộ khác với những điều khoản đang được đàm phán thực tế.
“Chúng không phải là những yêu cầu cực đoan mà Iran đang đưa ra. Nếu các cuộc đàm phán từ đây trở đi không hiệu quả, chúng ta sẽ dễ dàng quay lại chiến tranh”, Tổng thống Mỹ nói thêm.
“Nếu các cuộc đàm phán từ đây trở đi không hiệu quả, chúng ta sẽ dễ dàng quay lại chiến tranh”
Tổng thống Mỹ Donald Trump
Từ phát biểu của Tổng thống Mỹ, có thể thấy lệnh ngừng bắn hai tuần có thể chỉ là khoảng lặng tạm thời trong một cuộc đối đầu dài hơi. Trong khi các bên đều tuyên bố thiện chí, những bất đồng cốt lõi, từ chương trình hạt nhân, tên lửa đến hiện diện quân sự và trừng phạt vẫn chưa được giải quyết.
Vì vậy, diễn biến tại Islamabad trong những ngày tới sẽ đóng vai trò quyết định: liệu đây sẽ là bước khởi đầu cho một tiến trình hòa giải, hay chỉ là khoảng dừng trước khi căng thẳng quay trở lại.