Đề xuất 10 điểm của Iran nhằm chấm dứt chiến sự
Iran đã đưa ra một đề xuất gồm 10 điểm nhằm chấm dứt chiến tranh với Mỹ và Israel, theo truyền thông nhà nước Iran. Nhưng dường như khó có thể giải quyết các vấn đề lớn trước thời hạn chót 7/4 mà Tổng thống Trump yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz trước khi tiến hành các cuộc tấn công mới.
Đề xuất đồng quản lý Hormuz
Hai quan chức cấp cao Iran phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về các cuộc đàm phán nhạy cảm cho biết, đề xuất bao gồm bảo đảm rằng Iran sẽ không bị tấn công trở lại, chấm dứt các cuộc không kích của Israel nhằm vào Hezbollah ở Lebanon và dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt.
Đổi lại, Iran sẽ dỡ bỏ việc phong tỏa trên thực tế tuyến vận tải quan trọng qua eo biển Hormuz. Iran cũng sẽ áp mức phí khoảng 2 triệu USD cho mỗi tàu đi qua, khoản tiền này sẽ được chia với Oman, quốc gia nằm đối diện eo biển. Theo kế hoạch, Iran sẽ sử dụng phần thu của mình để tái thiết cơ sở hạ tầng bị phá hủy bởi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, thay vì yêu cầu bồi thường trực tiếp.
Mỹ đe dọa tấn công hạ tầng dân sự
Trong những tuần gần đây, ông Donald Trump đã đe dọa sẽ ném bom các cơ sở hạ tầng dân sự quan trọng như cầu và nhà máy điện nếu Iran không mở lại eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch đối với dầu mỏ và khí đốt trước tối 7/4. Một cuộc tấn công như vậy sẽ ảnh hưởng đến đời sống hàng ngày của hàng triệu người Iran, và nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng, việc đánh vào cơ sở hạ tầng dân sự có thể bị coi là tội ác chiến tranh theo luật pháp quốc tế.
Tại cuộc họp báo hôm 6/4 ở Nhà Trắng, ông Trump nhắc lại rằng, nếu các điều kiện của ông không được đáp ứng trước thời hạn 8 giờ tối 7/4 theo giờ miền Đông nước Mỹ (8 giờ sáng 8/4 giờ Việt Nam), ông sẽ ra lệnh tiến hành các cuộc không kích mới “tàn khốc” trên khắp Iran nhằm làm tê liệt đất nước này. “Họ sẽ mất 100 năm để tái thiết", ông nói.
Iran yêu cầu chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn
Truyền thông nhà nước Iran cho biết, văn bản đề xuất “bác bỏ lệnh ngừng bắn” và “nhấn mạnh sự cần thiết phải chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn phù hợp với các cân nhắc của Iran”.
Phản ánh cách Iran nhìn nhận vị thế của mình trong tiến trình đàm phán, truyền thông nước này nói rằng, Iran đã “thể hiện ưu thế của mình trong chiến tranh”. Các lãnh đạo Iran được cho là cảm thấy tự tin hơn sau khi làm gián đoạn phần lớn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và bắn hạ thành công một máy bay chiến đấu F-15E của Mỹ, dù Mỹ đã giải cứu cả hai phi công.
Mặc dù truyền thông nhà nước không công bố toàn bộ đề xuất, họ cho biết kế hoạch bao gồm một quy trình bảo đảm hành lang an toàn qua eo biển Hormuz. Văn bản cũng nêu các yêu cầu của Iran về việc dỡ bỏ trừng phạt, tái thiết cơ sở hạ tầng bị hư hại và chấm dứt các hành động thù địch trong khu vực.
Không có điểm chung với kế hoạch hoà bình 15 điểm của Mỹ
Ngày 24/3, Mỹ đã gửi đề xuất riêng gồm 15 điểm nhằm chấm dứt chiến tranh với Iran, thông qua Pakistan để chuyển tới Tehran. Song bản kế hoạch này không có bất kỳ điểm chung nào với 10 điều kiện của Iran. Iran sau đó đã bác bỏ đề xuất và nêu điều kiện của mình. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei nói tại họp báo hôm 6/4 rằng, đề xuất trước đó của Mỹ được chuyển qua trung gian là “quá đáng, bất thường và phi logic”.
Hai lập trường cho thấy rất ít khả năng đạt được đồng thuận. Trong khi Mỹ yêu cầu Iran mở cửa lại eo biển trước khi "nói chuyện" thì Tehran lại yêu cầu Mỹ và Israel phải cam kết chấm dứt chiến sự hoàn toàn trước khi họ mở lại eo biển.
Về phần mình, ông Trump nói trong phần hỏi đáp tại cuộc họp báo hôm thứ Hai rằng, ông tin Mỹ và Israel đã đạt được sự “thay đổi chế độ” tại Iran bằng việc tiêu diệt nhiều lãnh đạo của nước này.
“Chúng tôi đang làm việc với những nhà lãnh đạo khác ở Iran", ông nói. “Họ thông minh hơn. Họ sắc sảo hơn, tôi nghĩ là ít cực đoan hơn".