Đề cao trách nhiệm trong chương trình giám sát cá nhân

Phân định cụ thể các hoạt động giám sát theo từng cấp đại biểu

Một trong những nội dung cốt lõi của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 là việc xác lập hành lang pháp lý chi tiết cho đại biểu HĐND từng cấp để tránh chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ. Cụ thể, đại biểu HĐND cấp tỉnh được giao thẩm quyền thực hiện 5 hoạt động giám sát trọng tâm.

Đầu tiên, đại biểu HĐND cấp tỉnh có quyền chất vấn Chủ tịch UBND, các thành viên khác của UBND, người đứng đầu cơ quan thuộc UBND, Chánh án Tòa án nhân dân và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp. Tiếp đó, đại biểu thực hiện giám sát các quyết định của UBND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, nghị quyết của HĐND cấp xã và văn bản quy phạm pháp luật của UBND đặc khu nơi không tổ chức cấp chính quyền địa phương.

Đồng thời, đại biểu HĐND cấp tỉnh còn có trách nhiệm giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền giải quyết của các đơn vị tại địa phương. Hoạt động thứ năm là tham gia các đoàn giám sát của HĐND, Thường trực, các Ban, Tổ đại biểu HĐND cấp tỉnh hoặc Đoàn ĐBQH địa phương khi có yêu cầu. Việc quy định rõ ràng các nhóm đối tượng chất vấn và văn bản cần giám sát giúp đại biểu cấp tỉnh tập trung vào các vấn đề mang tính vĩ mô và điều hành cấp tỉnh.

Đối với cấp cơ sở, đại biểu HĐND cấp xã cũng được quy định có thẩm quyền thực hiện 5 hoạt động giám sát tương ứng với đặc thù địa phương. Các hoạt động này bao gồm: chất vấn Chủ tịch UBND, thành viên UBND và người đứng đầu cơ quan thuộc UBND cấp xã. Đại biểu cấp xã trực tiếp giám sát các quyết định của UBND cấp xã, giám sát việc thi hành pháp luật và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân thuộc thẩm quyền giải quyết ở địa phương. Cuối cùng, đại biểu tham gia hoạt động giám sát của các cơ quan thuộc HĐND cấp xã khi được đề nghị.

Sự phân định này bảo đảm tính sát thực, giúp đại biểu cấp xã bám sát các vấn đề dân sinh ngay tại địa bàn cư trú.

Đề cao quyền quyết định, điều chỉnh chương trình giám sát của đại biểu

Điểm mới mang tính đột phá trong quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 là việc đề cao vai trò chủ động của cá nhân đại biểu. Theo đó, đại biểu HĐND có quyền tự quyết định và tổ chức thực hiện chương trình giám sát của mình nếu thấy cần thiết. Đặc biệt, trong những trường hợp thực tiễn yêu cầu, đại biểu hoàn toàn có quyền quyết định điều chỉnh nội dung chương trình giám sát để kịp thời đáp ứng những vấn đề nóng, bức xúc nảy sinh tại địa phương. Quy định này giúp hoạt động giám sát không còn mang tính thụ động hay chỉ phụ thuộc vào chương trình chung của các Ban HĐND.

Tuy nhiên, đi đôi với quyền tự chủ là trách nhiệm báo cáo và phối hợp chặt chẽ với cơ quan dân cử. Đại biểu HĐND có trách nhiệm phải báo cáo Thường trực HĐND thông qua Tổ đại biểu về chương trình giám sát cá nhân của mình. Cơ chế này bảo đảm thông tin giám sát được minh bạch và có sự theo dõi xuyên suốt từ cấp thường trực. Ngược lại, Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Thường trực HĐND là phải tổ chức các điều kiện cần thiết để đại biểu thực hiện quyền giám sát một cách thuận lợi và hiệu quả nhất.

Việc tách thẩm quyền giám sát thành một điều khoản riêng biệt tại Điều 36 thể hiện tư duy đổi mới. Khi đại biểu được trao quyền chủ động hơn; đồng thời, xác định rõ đối tượng và nội dung giám sát theo từng cấp, hiệu quả, hiệu lực hoạt động của HĐND sẽ được nâng cao. Đây chính là cơ sở để mỗi đại biểu HĐND thực hiện tốt hơn vai trò là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri, góp phần xây dựng chính quyền địa phương gần dân, phụng sự Nhân dân.

Mạnh Tuân