Mỹ thoát chiến sự, thế giới gánh hậu quả?
Việc Mỹ phát tín hiệu rút lui khỏi xung đột Iran mà chưa giải quyết “nút thắt” eo biển Hormuz đang làm dấy lên lo ngại thế giới sẽ phải gánh hệ lụy.
Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Iran kéo dài hơn một tháng, Tổng thống Donald Trump đang phát đi những tín hiệu cho thấy ông có thể sớm chấm dứt chiến sự. Tuy nhiên, cách thức kết thúc cuộc chiến, đặc biệt nếu không đi kèm giải pháp cho các hệ quả đang làm dấy lên lo ngại rằng phần còn lại của thế giới sẽ phải gánh chịu những tác động sâu rộng về kinh tế, an ninh và địa chính trị.
Tín hiệu rút lui
Trong phát biểu ngày 31/3, Tổng thống Donald Trump lên tiếng cho rằng cuộc chiến của Mỹ với Iran có thể “kết thúc” trong vòng hai đến ba tuần, đồng thời nhấn mạnh Washington sẽ không can dự vào những gì diễn ra tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược của thế giới.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Hãy tự đi tìm dầu của các bạn”, ám chỉ các đồng minh Mỹ sẽ phải “tự xử lý” hậu quả của cuộc xung đột mà vốn dĩ họ không tham gia. Theo các nguồn tin, chính quyền Mỹ hiện cũng không thể bảo đảm việc khôi phục hoàn toàn tự do hàng hải tại eo biển Hormuz trước khi tuyên bố “hoàn thành nhiệm vụ”.
Giữa những dấu hiệu cho thấy ông Donald Trump muốn chấm dứt chiến sự, các quan chức Mỹ dường như cũng đang tạo dựng “lớp vỏ” lập luận để ông có thể kết thúc mà không cần “xử lý” hậu quả. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth ngày 31/3 tuyên bố, Mỹ đã đạt được “thay đổi chế độ” tại Iran - dù trên thực tế, quốc gia này vẫn do lực lượng Hồi giáo cứng rắn kiểm soát.
“Những gì xảy ra ở eo biển Hormuz, chúng tôi sẽ không liên quan”
Tổng thống Mỹ Donald Trump
Bài toán kết thúc chiến sự
Những nỗ lực mới nhất của chính quyền Mỹ nhằm định nghĩa lại “thành công” phản ánh các lựa chọn khó khăn mà Tổng thống Donald Trump phải đối mặt sau hơn một tháng chiến sự, cũng như áp lực từ mốc thời gian 4 - 6 tuần mà nước này đặt ra.
Tuy nhiên, nếu cuộc chiến kết thúc khi Iran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, giới quan sát quốc tế có thể coi đây là một thất bại chiến lược của Mỹ. Iran nhiều khả năng sẽ tuyên bố chiến thắng, đồng thời tận dụng vị thế để củng cố năng lực răn đe và tạo nguồn thu, chẳng hạn thông qua việc áp phí đối với tàu chở dầu đi qua khu vực.
Nguồn lực này có thể giúp Tehran khôi phục các chương trình quân sự, tên lửa và thậm chí hạt nhân đã bị thiệt hại trong các đợt không kích của Mỹ và Israel.
Dù vậy, theo các chuyên gia, đối với ông Trump, một kết thúc như vậy vẫn có thể là lựa chọn ít rủi ro hơn so với việc tiếp tục chiến dịch quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz - điều có thể kéo dài xung đột và gây thêm thương vong cho quân đội Mỹ, đồng thời ảnh hưởng tới vị thế chính trị trong nước.
Tác động kinh tế toàn cầu
Iran đã sử dụng điểm nghẽn ở cửa ngõ Vịnh Ba Tư để ngăn chặn các nguồn cung dầu quan trọng và khiến kinh tế toàn cầu rơi vào thế bị “con tin”. Nếu cuộc chiến kết thúc trong bối cảnh Tehran kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này, thế giới có thể sẽ phải nhận cú sốc nguồn cung nghiêm trọng.
“Dù Mỹ là nhà sản xuất dầu hàng đầu thế giới, điều đó không giúp người tiêu dùng Mỹ tránh khỏi giá dầu tăng, bởi giá dầu mang tính toàn cầu. Tất cả mọi người ở Mỹ và trên thế giới đều bị ảnh hưởng bởi cú sốc nguồn cung này”
Bà Rosemary Kelanic
Chuyên gia phân tích thuộc tổ chức Defense Priorities
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), gián đoạn nguồn cung dầu lần này có thể trở thành một trong những cú sốc lớn nhất lịch sử, trong bối cảnh hàng triệu thùng dầu mỗi ngày bị ảnh hưởng.
Hệ quả có thể là giá năng lượng tăng cao, lạm phát gia tăng và nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu, với tác động lan tới Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ ở nước này đang đến gần, khi đảng Dân chủ kỳ vọng giành lợi thế để “kiềm chế” quyền lực của ông Donald Trump.
Đồng minh rạn nứt
Ở phạm vi rộng hơn, hệ quả của cuộc chiến Iran còn đe dọa gây rạn nứt sâu sắc hơn trong liên minh xuyên Đại Tây Dương. Điều này càng thúc đẩy các đồng minh châu Âu phải tăng chi tiêu quốc phòng, trong bối cảnh chiếc ô an ninh hậu Chiến tranh thế giới thứ hai của Mỹ trở nên kém tin cậy.
Những cảnh báo đã vang lên khắp châu Âu khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, một trong những nhân vật “thân” NATO nhất trong nội các của Tổng thống Donald Trump cho rằng, phản ứng của đồng minh trước cuộc chiến ở Iran là “rất đáng thất vọng” và ám chỉ Washington có thể “xem xét lại” các cam kết của mình.
Dù không trực tiếp tham chiến, các nước châu Âu vẫn có thể phải đối mặt với nhiều hệ quả tiêu cực. Giá năng lượng tăng cao có nguy cơ làm suy yếu các nền kinh tế khu vực vốn đã mong manh, đồng thời gây áp lực chính trị lên các chính phủ.
“Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi, chúng tôi không khởi xướng nó”
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius
Một số quốc gia Liên minh châu Âu (EU) đã tính tới khả năng áp dụng biện pháp phân phối hạn chế nhiên liệu. Bên cạnh đó, nguy cơ bất ổn tại Iran cũng có thể kéo theo làn sóng người tị nạn mới đổ vào châu Âu.
Hệ quả vượt ra ngoài nước Mỹ
Giới quan sát cho rằng không nên hiểu mọi phát biểu của ông Trump theo nghĩa đen hoàn toàn. Những tín hiệu về khả năng Mỹ rút lui xuất hiện chỉ một ngày sau khi ông cảnh báo sẽ leo thang mạnh, thậm chí phá hủy cơ sở hạ tầng điện và nước của Iran nếu Tehran không đáp ứng yêu cầu hòa bình.
Theo các chuyên gia, những phát biểu công khai đôi khi là chiến thuật gây sức ép và đẩy yêu cầu hành động lên các quốc gia khác. Ngoại trưởng Marco Rubio đã gợi mở điều này khi nói rằng “các quốc gia ở châu Á và trên toàn thế giới có lợi ích lớn và nên đóng góp nhiều hơn” để mở lại eo biển Hormuz.
“Đây là tuyến đường thủy quốc tế mà Mỹ sử dụng ít hơn phần lớn các nước khác, thậm chí ít hơn rất nhiều. Vì vậy, thế giới cần chú ý và sẵn sàng hành động”
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth
Dù lựa chọn kịch bản nào, một thực tế đang dần rõ ràng: các quyết định của Mỹ trong cuộc chiến với Iran không chỉ ảnh hưởng trong phạm vi quốc gia này.
Hàng trăm triệu người trên thế giới, từ châu Á, châu Âu đến Trung Đông và châu Phi không liên quan đã, đang và sẽ phải tiếp tục chịu tác động trực tiếp từ những diễn biến của cuộc xung đột.
Trong bối cảnh đó, cách thức Mỹ kết thúc cuộc chiến với Iran có thể trở thành phép thử quan trọng đối với vai trò và trách nhiệm toàn cầu của Washington trong giai đoạn hiện nay.