Xây dựng đội ngũ cán bộ trong kỷ nguyên mới – Từ phát triển tư duy đến tổ chức thực hiện
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ là trọng tâm của công tác xây dựng Đảng, là “then chốt của then chốt”; đồng thời, nhấn mạnh đây là khâu đột phá, quyết định nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng trong giai đoạn mới. Đó là sự phát triển lên tầm cao mới cả về tư duy, nội dung và phương thức tổ chức thực hiện.
.jpg)
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ là trọng tâm của công tác xây dựng Đảng, là “then chốt của then chốt”; đồng thời, nhấn mạnh đây là khâu đột phá, quyết định nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng trong giai đoạn mới. Đó là sự phát triển lên tầm cao mới cả về tư duy, nội dung và phương thức tổ chức thực hiện.
Quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đặc biệt là trong 40 năm đổi mới đất nước, nhận thức của Đảng ta về vị trí, vai trò của công tác cán bộ, quan điểm chỉ đạo xây dựng đội ngũ cán bộ đã có nhiều đổi mới, phát triển.
Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển có tính bản lề, khi mục tiêu đến giữa thế kỷ XXI trở thành nước phát triển, thu nhập cao không còn là khát vọng xa mà là nhiệm vụ chiến lược phải được cụ thể hóa bằng những quyết sách mạnh mẽ, đồng bộ và hiệu quả. Trong chỉnh thể đó, xây dựng đội ngũ cán bộ được quan tâm đặc biệt, với yêu cầu ngày càng cao. Đại hội XIV khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng; công tác cán bộ là khâu “then chốt” của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, là công việc hệ trọng của Đảng, phải được tiến hành thường xuyên, khoa học, chặt chẽ và hiệu quả”[1].
Nếu như Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 19/5/2018 của Hội nghị Trung ương 7 (khóa XII) về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đã đặt nền móng quan trọng cho đổi mới công tác cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, thì Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục kế thừa và phát triển; đồng thời, đặt yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ trong bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển, chuyển đổi số toàn diện, kinh tế tri thức và cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt. Đây là bước phát triển về nhận thức lý luận gắn liền với tổng kết thực tiễn 40 năm đổi mới đất nước và đặc biệt là thực tiễn 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.
Đại hội XIV đặt công tác cán bộ với tổng thể xây dựng Đảng cầm quyền, trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng. Công tác cán bộ không chỉ nhằm bảo đảm sự vận hành thông suốt của bộ máy, mà còn phải tạo dựng được đội ngũ lãnh đạo, quản lý có tư duy chiến lược, năng lực hoạch định và tổ chức thực thi chính sách trong môi trường biến động nhanh, phức tạp, khó lường. Từ đòi hỏi nền tảng của cán bộ: “đủ phẩm chất, năng lực, uy tín”, Đại hội lần này nhấn mạnh sâu hơn yêu cầu về năng lực quản trị quốc gia hiện đại, khả năng lãnh đạo chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, quản trị rủi ro và xử lý khủng hoảng, năng lực đối thoại và tạo đồng thuận xã hội. Đây là sự phát triển về chất trong quan niệm xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng ta.
Đại hội XIV tiếp tục cụ thể hóa quan điểm của Đảng về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ trên cơ sở tổng kết việc thực hiện các quy định của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư thời gian qua; đặc biệt là Quy định số 205-QĐ/TW, ngày 23/9/2019 của Bộ Chính trị (khóa XII) về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và chống chạy chức, chạy quyền; Quy định số 37-QĐ/TW, ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về những điều đảng viên không được làm; Quy định số 114-QĐ/TW, ngày 11/7/2023 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ; Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung, v.v. Trên nền cơ sở đó, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm, đề cao trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu trong đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm cán bộ; đồng thời, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng quyền lực để can thiệp, thao túng công tác cán bộ. Đại hội XIV xác định: “Tăng cường kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ một cách thực chất và hiệu quả… xử lý nghiêm đối với cấp ủy, người đứng đầu vi phạm quy chế, nguyên tắc của Đảng trong công tác cán bộ. Đấu tranh quyết liệt, hiệu quả với các hành vi chạy chức, chạy quyền; coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm, lòng tự trọng và danh dự của cán bộ”[2]. Đây không chỉ là yêu cầu về kỷ luật, kỷ cương, mà còn là điều kiện tiên quyết để tạo dựng niềm tin chính trị và sự trong sạch của hệ thống.
Trong lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, Đại hội XIV thể hiện rõ sự chuyển dịch từ đào tạo nặng về chuẩn hóa bằng cấp, chứng chỉ sang phát triển năng lực thực tiễn và phẩm chất lãnh đạo. Đào tạo không chỉ nhằm hoàn thiện hồ sơ, mà phải trang bị cho cán bộ khả năng tư duy chiến lược, kỹ năng hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng, năng lực lãnh đạo chuyển đổi, kỹ năng quản trị trong môi trường số và hội nhập quốc tế. Do đó, việc tiếp tục thực hiện Quy định số 164-QĐ/TW, ngày 01/02/2013 của Bộ Chính trị (khóa XI) về chế độ bồi dưỡng, cập nhật kiến thức đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, phải được đặt trong một tầm nhìn mới: nội dung bồi dưỡng phải thiết thực, gắn với yêu cầu vị trí việc làm, cập nhật tri thức mới về khoa học - công nghệ, kinh tế số, quản trị công, an ninh phi truyền thống và hội nhập quốc tế. Điều này phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ Nhân dân.
Một điểm mới, thể hiện rõ tính hệ thống là yêu cầu đồng bộ hóa các khâu trong công tác cán bộ: từ đánh giá, quy hoạch, đào tạo, luân chuyển đến bổ nhiệm, sử dụng và kiểm tra, giám sát. Đại hội XIV nhấn mạnh việc gắn đào tạo với quy hoạch; cán bộ trong diện quy hoạch phải được xây dựng lộ trình bồi dưỡng phù hợp với chức danh dự kiến đảm nhiệm. Để khắc phục tình trạng đào tạo dàn trải, thiếu trọng tâm; đồng thời, tạo cơ sở cho việc sử dụng cán bộ đúng người, đúng việc, Đảng ta chủ trương: “Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn, nâng cao năng lực, kỹ năng nghiệp vụ cho cán bộ, công chức cấp xã, đặc biệt là cán bộ trẻ, cán bộ kiêm nhiệm và cán bộ phụ trách công nghệ thông tin, chuyển đổi số”[3]. Bên cạnh đó, yêu cầu đẩy mạnh luân chuyển cán bộ để rèn luyện qua thực tiễn, nhất là ở cơ sở, địa bàn khó khăn, lĩnh vực phức tạp,… được nhấn mạnh như một phương thức đào tạo sinh động, hiệu quả, góp phần hình thành bản lĩnh, năng lực xử lý tình huống thực tiễn và khả năng tổ chức thực thi chính sách.
Về bổ nhiệm và sử dụng cán bộ, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục yêu cầu hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn chức danh theo hướng cụ thể, gắn với vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới; không chỉ dựa vào thâm niên công tác hay quá trình phấn đấu, mà phải coi trọng kết quả thực hiện nhiệm vụ, sản phẩm cụ thể, mức độ tín nhiệm của cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Đại hội khẳng định: “Khẩn trương thực hiện hiệu quả, đồng bộ thể chế về công tác cán bộ; đặc biệt tập trung triển khai nghiêm các quy định mới ban hành, nhất là trong đánh giá, đào tạo, sử dụng cán bộ, bảo đảm dân chủ, công bằng, công tâm, khách quan theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, có tiêu chí, gắn với sản phẩm cụ thể, theo vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh; coi trọng uy tín trong Đảng và tín nhiệm trong Nhân dân theo đúng chủ trương “có vào, có ra”, “có lên, có xuống”[4]. Đồng thời, xác định chủ trương: “Kịp thời thay thế, cho từ chức những cán bộ yếu kém về năng lực, thiếu trách nhiệm, uy tín thấp, sai phạm và cán bộ ở những cơ quan, đơn vị, địa phương có kết quả thực hiện nhiệm vụ yếu kém mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm”[5]. Thời gian qua, việc mở rộng thí điểm thi tuyển, cạnh tranh lành mạnh đối với một số chức danh lãnh đạo, quản lý; thu hút, trọng dụng nhân tài, kể cả từ khu vực ngoài nhà nước, khi đủ điều kiện, tiêu chuẩn,… thể hiện tư duy cởi mở, linh hoạt trong sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Đặc biệt, từ thực tiễn thực hiện Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung, Đại hội XIV nhấn mạnh cần hoàn thiện cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, nếu không có cơ chế phân định rõ giữa sai sót trong quá trình thực thi nhiệm vụ với vi phạm do động cơ vụ lợi, cán bộ sẽ rơi vào tâm lý e dè, sợ sai, sợ trách nhiệm, làm giảm động lực sáng tạo. Do đó, xây dựng khung pháp lý rõ ràng, minh bạch để khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo là điều kiện để khơi dậy tinh thần đổi mới, dấn thân vì sự nghiệp chung.
Đại hội yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, đánh giá và theo dõi cán bộ; xây dựng cơ sở dữ liệu cán bộ thống nhất, liên thông, bảo đảm cập nhật, chính xác, phục vụ cho công tác quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm. Đây là bước tiến quan trọng hướng tới chuyên nghiệp hóa, minh bạch hóa công tác cán bộ, phù hợp với định hướng xây dựng chính phủ số, xã hội số.
Nhìn tổng thể, những điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIV về xây dựng đội ngũ cán bộ thể hiện sự phát triển đồng bộ cả về lý luận và thực tiễn: từ nhận thức về vai trò của cán bộ trong kỷ nguyên phát triển mới, đến yêu cầu chuẩn hóa, chuyên nghiệp hóa và hiện đại hóa công tác cán bộ; từ kiểm soát quyền lực, phòng chống tiêu cực đến khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo; từ đào tạo theo bằng cấp sang phát triển năng lực thực thi và quản trị. Điều đó cho thấy quyết tâm chính trị cao của Đảng trong xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trọng tâm là cán bộ cấp chiến lược và cấp cơ sở, nhất là người đứng đầu thực sự “vừa hồng, vừa chuyên”, tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức trong sáng, có uy tín, năng lực quản trị hiện đại và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
Trong chặng đường phát triển sắp tới, khi đất nước đứng trước thời cơ và thách thức đan xen, công tác cán bộ càng giữ vai trò quyết định. Vì vậy, quán triệt sâu sắc, tổ chức thực hiện nghiêm túc, đồng bộ và sáng tạo các quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp mà Đại hội XIV đã đề ra, sẽ góp phần quan trọng xây dựng đội ngũ cán bộ ngang tầm nhiệm vụ, bảo đảm sự lãnh đạo đúng đắn, hiệu quả của Đảng, tạo nền tảng vững chắc để hiện thực hóa “hai mục tiêu chiến lược một trăm năm”, xây dựng đất nước Việt Nam phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc./.
[1]- ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 95.
[2]- ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 138.
[3]- ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 409.
[4]- Sđd, tr. 137.
[5]- Sđd, tr. 138.