Các trường đại học trở thành chiến trường mới của cuộc chiến Iran
Các trường đại học và trung tâm nghiên cứu khoa học tại Iran đã hứng chịu hàng loạt cuộc tấn công trong những ngày gần đây, và việc Iran đe dọa trả đũa các cơ sở giáo dục của Mỹ trong khu vực làm dấy lên lo ngại rằng các cơ sở học thuật đang trở thành tiền tuyến mới trong cuộc chiến ngày càng mở rộng.
Ranh giới dân sự - quân sự
Bộ Khoa học Iran cho biết, ít nhất 21 trường đại học đã bị hư hại do các cuộc không kích kể từ khi chiến tranh bắt đầu, và các học giả cũng trở thành mục tiêu - điều mà Tehran cho là nhằm làm suy yếu nền tảng khoa học và văn hóa của đất nước.
Một số video cho thấy các tòa nhà bị hư hại tại Đại học Khoa học và Công nghệ Iran, một cơ sở đào tạo kỹ thuật tại Thủ đô lâu nay đào tạo các chuyên gia trong những lĩnh vực liên quan đến ngành công nghiệp và quốc phòng của Iran. Trường đại học này được thành lập năm 1929 với tư cách cơ sở đầu tiên của Iran chuyên đào tạo kỹ sư. Nhà trường cho biết, các cuộc không kích Mỹ-Israel gây thiệt hại nhưng không có thương vong; đồng thời lên án hành vi nhắm vào các cơ sở học thuật là vi phạm luật pháp quốc tế.
Trong khi đó, quân đội Israel cho biết, họ đã nhắm vào cơ sở hạ tầng quân sự tại một số địa điểm giáo dục, bao gồm Đại học Imam Hossein có liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Israel cáo buộc các cơ sở này được sử dụng để phát triển vũ khí. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói các cuộc không kích đã khiến một số nhà khoa học hạt nhân Iran thiệt mạng, coi chiến dịch là một phần nỗ lực rộng lớn nhằm làm suy yếu chương trình hạt nhân của Tehran.
Lãnh đạo Đại học Tehran Manouchehr Moradi cho rằng, các cuộc tấn công vượt ra ngoài mục tiêu quân sự. “Các trường đại học là ngôi nhà của tư duy và đối thoại, và bất kỳ bạo lực hay đe dọa nào trong không gian này đều là tấn công vào nền tảng tiến bộ quốc gia và phẩm giá con người”, ông nói với hãng thông tấn nhà nước IRNA. Ông kêu gọi cộng đồng học thuật quốc tế phản ứng, nói rằng họ có nghĩa vụ bảo vệ “độc lập học thuật”.
“Các trường đại học thường là cơ sở hạ tầng dân sự, và tấn công trực tiếp vào chúng có thể cấu thành tội ác chiến tranh trừ khi chúng được sử dụng cho mục đích quân sự”, Janina Dill, giáo sư an ninh toàn cầu tại Đại học Oxford và đồng giám đốc Viện Đạo đức, Luật và Xung đột vũ trang Oxford cho biết.
“Việc lưu trữ vũ khí hoặc lập kế hoạch tấn công từ một tòa nhà đại học có thể khiến nó trở thành mục tiêu quân sự hợp pháp, nhưng chỉ riêng giáo dục hoặc nghiên cứu thì thường không đủ để biến tòa nhà thành mục tiêu quân sự”, bà nói.
Iran đe dọa các cơ sở liên kết Mỹ
Các cuộc tấn công đã kích hoạt cảnh báo về sự trả đũa của Iran, vốn đã làm gián đoạn giáo dục đại học tại Lebanon, Qatar và các quốc gia vùng Vịnh khác. Các nhà phân tích cho rằng, việc nhắm vào trường đại học, cùng lời đe dọa trả đũa của Iran đối với các cơ sở học thuật ở nước ngoài cho thấy xung đột đang mở rộng và mục tiêu giữa các bên có thể khác nhau.
“Các cuộc không kích cho thấy mục tiêu của Israel không nhất thiết phải tương đồng với Mỹ”, Dina Esfandiary, chuyên gia Trung Đông tại Bloomberg Economics nhận định. “Israel muốn gây gián đoạn, thay đổi Chính phủ và tạo hỗn loạn. Một Iran suy yếu ít đe dọa hơn đối với họ”.
Bà cho rằng, phản ứng của Iran cho đến nay theo mô hình leo thang từng bước.
“Iran đã theo đuổi chiến lược leo thang cứng rắn nhưng từng bước. Họ đáp trả mỗi đòn tấn công của Mỹ, Israel bằng việc đe dọa đánh vào các nước Ảrập vùng Vịnh, nhưng vẫn cho Mỹ và Israel thời gian lùi bước trước khi thực hiện”, bà nói.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố sẽ nhắm vào các trường đại học có liên hệ với Mỹ và Israel ở Trung Đông để đáp trả các cuộc tấn công vào cơ sở học thuật Iran.
Các trường chuyển sang học trực tuyến
Đại học Mỹ tại Beirut thông báo sẽ chuyển hoàn toàn sang học trực tuyến hai ngày “vì thận trọng”, trong khi Đại học Mỹ Liban cũng chuyển sang học online như “biện pháp phòng ngừa”.
Nhiều trường đại học đã chuyển sang học trực tuyến từ khi chiến tranh bắt đầu hơn một tháng trước.
Bộ Giáo dục Qatar yêu cầu tất cả trường học và đại học chuyển sang học từ xa ngay ngày 28/2, ngày đầu xung đột. Các cơ sở liên kết Mỹ tại đây vẫn học trực tuyến, bao gồm các trường liên quan đến Georgetown, Texas A&M và Virginia Commonwealth.
Trong email gửi sinh viên, hiệu trưởng Northwestern tại Qatar cho biết trường sẽ tạm thời đóng cửa tòa nhà.
Các cơ sở liên kết Mỹ tại UAE và Kuwait cũng áp dụng biện pháp tương tự.
“Không nghi ngờ gì nếu muốn, họ có thể tấn công các trường đại học Mỹ tại vùng Vịnh”, Esfandiary nói. “Nhưng điều đó có thể khiến họ mất mọi sự cảm thông quốc tế còn lại”.
Tại Iran, học kỳ mới bắt đầu đầu tháng 4, nhưng tất cả các lớp học sẽ được tổ chức trực tuyến cho đến khi có thông báo mới.