Philippines ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng
Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia. Tuyên bố này sẽ cho phép Chính phủ hành động nhanh chóng, bỏ qua các quy trình thông thường trong việc ứng phó với hậu quả của cuộc xung đột ở Trung Đông, vốn đã đẩy giá dầu lên cao và khiến Philippines đứng trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng.
Theo sắc lệnh hành pháp vừa được ông Marcos ký ban hành, cuộc xung đột liên quan đến Mỹ, Israel và Iran đang “tạo ra bất ổn trên thị trường năng lượng toàn cầu, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gây áp lực tăng giá dầu”, qua đó đe dọa an ninh năng lượng của Philippines.
Tuyên bố này có hiệu lực trong một năm, cho phép Chính phủ mua nhiên liệu và các sản phẩm dầu mỏ để đảm bảo nguồn cung kịp thời và đầy đủ, và nếu cần thiết, thanh toán trước một phần giá trị hợp đồng. Tình trạng khẩn cấp sẽ cho phép Chính phủ hành động nhanh chóng hơn và bỏ qua các quy trình thông thường trong việc ứng phó với hậu quả của cuộc xung đột ở Trung Đông, vốn đã đẩy giá dầu lên cao và làm đảo lộn thị trường toàn cầu.
Động thái này cho thấy Manila chuẩn bị ứng phó không chỉ với đợt tăng giá dầu ngắn hạn mà còn với cú sốc kéo dài có thể làm gia tăng lạm phát. Điều này có thể khiến chi phí vận tải và điện năng tăng, đồng thời thử thách khả năng hỗ trợ người dân của Chính phủ trong bối cảnh nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.
Philippines nhập khẩu gần như toàn bộ nhu cầu nhiên liệu, khiến nước này đặc biệt dễ tổn thương trước các gián đoạn tại các tuyến vận tải trọng yếu như eo biển Hormuz.
Lần gần nhất Philippines ban bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc là trong đại dịch Covid-19 năm 2020. Tuy nhiên, lần tuyên bố mới nhất được xem là hiếm hoi khi Chính phủ sử dụng quyền hạn khẩn cấp với trọng tâm là an ninh năng lượng.
Các biện pháp khẩn cấp
Sắc lệnh của Tổng thống Marcos kích hoạt phản ứng phối hợp của Chính phủ nhằm ổn định nguồn cung nhiên liệu và hạn chế tác động lan sang vận tải, lương thực và điện năng. Các biện pháp bao gồm: trợ cấp nhiên liệu cho các lĩnh vực trọng yếu như vận tải công cộng; tăng cường giám sát nhằm ngăn tích trữ và đầu cơ; đẩy nhanh phê duyệt các dự án năng lượng; đơn giản hóa quy trình mua sắm để đảm bảo nguồn cung
Ông Marcos cho biết, một Ủy ban đã được thành lập để đảm bảo việc vận chuyển, cung cấp, phân phối và sẵn có nhiên liệu, thực phẩm, thuốc men, nông sản và các mặt hàng thiết yếu khác được diễn ra một cách trật tự.
Ngoài ra, Tổng thống cũng chỉ đạo Bộ Tài chính, phối hợp với Ngân hàng Trung ương Philippines, theo dõi sát sao tác động của cuộc xung đột ở Trung Đông đối với đồng peso Philippines, kiều hối, bao gồm cả rủi ro mất giá của đồng peso.
Trước đó, Bộ trưởng Năng lượng Philippines Sharon Garin đã thông báo trong một cuộc họp báo rằng nước này có đủ nhiên liệu dự trữ cho khoảng 45 ngày dựa trên mức tiêu thụ hiện tại. Chính phủ cũng dành khoảng 20 tỷ peso để xây dựng kho dự trữ diesel, tương đương 2 triệu thùng, bổ sung thêm khoảng 10 ngày cung ứng. Theo bà Garin, kho dự trữ này sẽ ưu tiên cho ngành vận tải, đồng thời giúp Chính phủ đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu.
Tác động đến nền kinh tế
Trước khi sắc lệnh hành pháp được ban hành, các thượng nghị sĩ đã chỉ trích chính quyền vì thiếu phản ứng thống nhất và phối hợp trước sự tăng vọt của giá dầu, điều mà Bộ trưởng Kế hoạch kinh tế cảnh báo có thể đẩy lạm phát lên mức chưa từng thấy trong nhiều năm và làm suy yếu tăng trưởng kinh tế.
Các công nhân vận tải, người đi lại hàng ngày và các nhóm người tiêu dùng đang lên kế hoạch đình công hai ngày bắt đầu từ 26/3 để phản đối việc tăng giá nhiên liệu và điều mà họ mô tả là sự thất bại trong phản ứng của chính quyền Marcos.
Trong lĩnh vực hàng không, hãng hàng không giá rẻ Cebu Pacific đã tạm dừng một số chuyến bay quốc tế đến tháng 10 do chi phí nhiên liệu tăng. Tổng thống Marcos cũng cho biết khả năng dừng toàn bộ chuyến bay không thể loại trừ nếu tình hình xấu đi.
Chính phủ Philippines khẳng định sẽ hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương như tài xế, nông dân, ngư dân và lao động Philippines ở Trung Đông. Các biện pháp khẩn cấp sẽ có hiệu lực tối đa một năm, trừ khi được dỡ bỏ sớm hơn.
Ý kiến chuyên gia
Ông Jonathan Ravelas, cựu chiến lược gia trưởng của BDO Unibank, nhận định sắc lệnh của Tổng thống Marcos mang tính phòng ngừa, không phải dấu hiệu hoảng loạn. Ông cho rằng Chính phủ đang hành động sớm để đối phó cú sốc dầu kéo dài.
Tuy nhiên, ông cảnh báo nếu giá dầu duy trì ở mức cao, áp lực lạm phát sẽ tiếp tục, gây khó khăn cho việc hạ lãi suất và khiến đồng peso chịu sức ép.
Trong khi đó, Trợ lý giáo sư J.C. Punongbayan từ University of the Philippines Diliman cho rằng sắc lệnh này mang tính “phản ứng và muộn”, do được ban hành sau khi giá dầu đã tăng nhiều tuần. Ông nhận định văn bản chủ yếu tổng hợp các biện pháp hiện có, thiếu các chính sách quyết liệt như điều chỉnh thuế nhiên liệu hoặc trợ cấp rõ ràng. Điều này làm dấy lên nghi ngờ về khả năng của Chính phủ trong việc giảm thiểu tác động kinh tế từ khủng hoảng giá dầu trong thời gian tới.