Chương trình hành động của ứng cử viên HĐND phải là cam kết thực chất, không thể chỉ là lời hứa hay

Trao đổi tại Tọa đàm "Từ “lời cam kết” đến nghị trường" do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, GS. TS Tô Trung Thành, ứng cử viên HĐND Thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2026-2031 cho rằng: Một chương trình hành động chỉ có ý nghĩa khi xuất phát từ năng lực thật của người ứng cử, gắn với vấn đề dân sinh cụ thể, đúng chức trách của đại biểu HĐND và thể hiện rõ trách nhiệm lắng nghe, theo đuổi kiến nghị của cử tri.

Trong mỗi kỳ bầu cử, chương trình hành động luôn là một trong những căn cứ quan trọng để cử tri cân nhắc trước khi trao lá phiếu. Nhưng giữa rất nhiều bản cam kết được trình bày trước cử tri, làm sao để phân biệt đâu là một chương trình hành động thực chất, đâu chỉ là những lời hứa dễ tạo thiện cảm? Từ phần trả lời tại tọa đàm, GS.TS Tô Trung Thành đã gợi ra một cách nhìn khá rõ: muốn đánh giá một chương trình hành động, trước hết phải nhìn vào nền tảng năng lực, sự hiểu biết thực tiễn và ý thức trách nhiệm của chính người ứng cử.

Theo ông, điểm đầu tiên và cũng là quan trọng nhất là chương trình hành động phải xuất phát từ năng lực thật của người ứng cử. Nói cách khác, những nội dung đưa ra không thể tách rời cơ quan công tác, kinh nghiệm thực tiễn, kiến thức và khả năng đóng góp của chính người đó. Chỉ khi được xây dựng trên nền tảng hiểu mình, biết mình có thể làm gì, người ứng cử mới có khả năng đóng góp thực sự vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Nếu không, chương trình hành động rất dễ trở thành một bản liệt kê mục tiêu đẹp đẽ nhưng xa rời năng lực thực thi.

Từ đó, GS.TS Tô Trung Thành đặt ra yêu cầu thứ hai: các vấn đề nêu trong chương trình hành động phải gắn với thực tiễn của thành phố, đặc biệt là ở chính khu vực ứng cử. Theo ông, đó có thể là các vấn đề phát triển, dân sinh hay những nội dung mà cử tri đang trực tiếp quan tâm trong đời sống hàng ngày. Cách nhìn này cho thấy chương trình hành động chỉ có giá trị khi nó trả lời được những câu hỏi rất cụ thể của người dân, thay vì dừng ở những khẩu hiệu rộng, chung chung và khó kiểm chứng.

Trong bối cảnh đô thị lớn như Hà Nội đang đối diện đồng thời nhiều áp lực về hạ tầng, môi trường, giao thông, chất lượng dịch vụ công, an sinh xã hội và phát triển bền vững, yêu cầu gắn chương trình hành động với thực tế càng trở nên quan trọng. Cử tri không chỉ cần nghe ứng cử viên nói về tầm nhìn, mà còn cần thấy người đó thực sự hiểu vấn đề của địa bàn mình ứng cử, hiểu người dân đang vướng ở đâu và có thể đóng góp gì trong phạm vi trách nhiệm của đại biểu.

Điểm thứ ba được GS.TS Tô Trung Thành nhấn mạnh là chương trình hành động phải đúng vai trò, chức trách của đại biểu HĐND. Đây là một lưu ý quan trọng, bởi trên thực tế không hiếm trường hợp các cam kết bầu cử bị đẩy quá xa, vượt ra ngoài thẩm quyền của người đại biểu. Trong khi đó, theo quy định pháp luật, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương; đại biểu HĐND là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, tham gia quyết định và giám sát các vấn đề ở địa phương.

Từ quy định đó, GS.TS Tô Trung Thành chỉ ra rằng đại biểu HĐND không phải là người trực tiếp điều hành chính sách, mà là người tham gia đóng góp, quyết nghị chính sách và giám sát việc thực hiện chính sách. Vì vậy, trong chương trình hành động, ứng cử viên cần thể hiện rõ mình sẽ làm gì trong đúng phạm vi trách nhiệm ấy. Đây là ranh giới rất quan trọng để phân biệt giữa cam kết chính trị nghiêm túc với những lời hứa vượt thẩm quyền, dễ gây kỳ vọng sai lệch cho cử tri.

Có thể nói, chính điểm nhấn này làm cho cách tiếp cận của ông mang tính thực hành cao. Thay vì biến chương trình hành động thành nơi “ôm” mọi mong muốn của cử tri, ông đặt nó trở về đúng bản chất: đó là lời cam kết về trách nhiệm đại diện, trách nhiệm tham gia quyết sách và trách nhiệm giám sát. Một người ứng cử hiểu đúng vai trò của mình sẽ không hứa thay phần việc của cơ quan hành pháp, mà phải cho cử tri thấy mình có thể đóng góp ra sao trong quá trình quyết nghị, phản biện và giám sát chính sách.

Điểm thứ tư, theo GS.TS Tô Trung Thành, là chương trình hành động cần làm rõ vai trò của đại biểu HĐND trong việc nắm bắt, lắng nghe kiến nghị của cử tri; chuyển tải ý kiến cử tri đến các cơ quan có thẩm quyền; giám sát chặt chẽ việc thực hiện các chính sách phát triển; đồng thời đồng hành cùng kiến nghị của cử tri. Đây chính là phần thể hiện rõ nhất mối liên hệ giữa đại biểu với người dân sau bầu cử.

Trên thực tế, cử tri không chỉ quan tâm ứng cử viên nói gì trước bầu cử, mà còn quan tâm người đó có thật sự giữ được kết nối với dân sau khi trúng cử hay không. Đại biểu HĐND không thể chỉ xuất hiện trong các cuộc vận động bầu cử, mà phải là người thường xuyên lắng nghe, phản ánh và theo dõi đến cùng các vấn đề dân sinh. Từ góc độ đó, chương trình hành động càng cần phải cho thấy tinh thần “đồng hành” với cử tri, chứ không chỉ là sự cam kết một chiều.

Điều đáng chú ý trong phát biểu của GS.TS Tô Trung Thành, ông không nói nhiều về việc văn bản ấy phải trình bày hấp dẫn ra sao hay có bao nhiêu mục tiêu lớn, mà tập trung vào bốn tiêu chí cốt lõi: đúng năng lực, sát thực tiễn, đúng vai trò và rõ trách nhiệm với cử tri. Chính bốn tiêu chí này tạo ra thước đo để cử tri đánh giá một ứng cử viên một cách tỉnh táo hơn.

Từ đó, có thể thấy một chương trình hành động thực chất không cần quá nhiều khẩu hiệu lớn. Điều quan trọng là nó phải trả lời được ba câu hỏi: người ứng cử là ai và có năng lực gì; họ hiểu những vấn đề của địa phương đến đâu; và nếu trúng cử, họ sẽ thực hiện vai trò đại diện, quyết nghị và giám sát như thế nào để phục vụ tốt nhất cho người dân.

Trong bối cảnh cử tri ngày càng quan tâm hơn tới chất lượng đại biểu dân cử, phát biểu của GS.TS Tô Trung Thành cũng là một gợi ý đáng chú ý cho cả người ứng cử lẫn người bỏ phiếu. Với người ứng cử, đó là yêu cầu phải trung thực với năng lực của mình, hiểu đúng vai trò của mình và cam kết trên cơ sở những gì có thể theo đuổi đến cùng. Với cử tri, đó là cách để nhìn sâu hơn vào nội dung chương trình hành động, thay vì chỉ dừng ở ấn tượng ban đầu.

Phương Anh