Chương trình hành động phải là “khế ước niềm tin”, không thể chỉ là lời hứa đẹp
Tại tọa đàm "Từ “lời cam kết” đến nghị trường" do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng chương trình hành động của ứng cử viên không thể chỉ dừng ở một bản giới thiệu hình thức, mà phải được xem như “khế ước niềm tin” giữa cử tri và người đại diện tương lai. Đây không chỉ là căn cứ để cử tri lựa chọn, mà còn là cơ sở để theo dõi, giám sát việc thực hiện lời hứa trong suốt nhiệm kỳ.
Các ý kiến tại tọa đàm đều cho rằng: chương trình hành động là nội dung cốt lõi của vận động bầu cử, bởi đây là nơi ứng cử viên thể hiện năng lực, tư duy, trách nhiệm và cách tiếp cận của mình trước những vấn đề thực tiễn. Về mặt pháp lý, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân quy định vận động bầu cử được thực hiện thông qua hội nghị tiếp xúc cử tri và các hình thức phù hợp khác theo luật; về mặt chính trị, chương trình hành động chính là cam kết công khai để cử tri cân nhắc trước khi bỏ phiếu.
Trong phần thảo luận, ông Lê Văn Cuông, đại biểu Quốc hội Khóa XI, XII, nguyên Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh hóa và PGS.TS Bùi Thị An, đại biểu Quốc hội khóa XIII đều nhấn mạnh rằng chương trình hành động thực chất xác lập một quan hệ “ủy thác chính trị” giữa cử tri và đại biểu. Khi cử tri bỏ phiếu, đó không chỉ là lựa chọn một cá nhân, mà là trao quyền đại diện để người được bầu thay mặt mình tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Đại biểu Quốc hội là người được nhân dân bầu, thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước và chịu trách nhiệm trước cử tri.
Từ góc nhìn đó, chương trình hành động không thể bị xem như một văn bản “cho đủ thủ tục”. Ông Nguyễn Quang Huân, đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng bản cam kết phải do chính ứng cử viên tự xây dựng trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của người đại biểu, gắn với kinh nghiệm, hiểu biết và khả năng thực thi của bản thân. Ông nhấn mạnh: “Đây không phải là câu chuyện mà chúng ta xây dựng chương trình hành động cho hay ngay lúc đầu, mà là một cam kết, phải thực hiện và theo đuổi hết trong nhiệm kỳ đại biểu của mình”.
Nhiều ý kiến tại tọa đàm cũng cùng chỉ ra rằng cử tri hiện nay không chỉ nghe ứng cử viên nói gì, mà còn quan tâm lời hứa đó có thực chất hay không. Theo PGS.TS Bùi Thị An, để phân biệt giữa lời hứa “dân túy” và cam kết thực tế, cử tri cần xem chương trình hành động có xuất phát từ chính năng lực, vị trí, thẩm quyền và nguồn lực của người ứng cử hay không. Nếu một ứng cử viên hứa vượt quá khả năng, vượt ngoài vai trò đại biểu hoặc không gắn với thực tiễn thì rất dễ biến cam kết thành lời hứa suông.
Đồng quan điểm, TS Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, nhấn mạnh rằng chương trình hành động “không thể là một bài văn mẫu”, bởi nếu chỉ là những lời lẽ đẹp đẽ, chung chung thì điều đó trước hết cho thấy sự thiếu tôn trọng với cử tri, với chính bản thân người ứng cử và với cơ quan, tổ chức của mình. Theo ông, một chương trình hành động có giá trị phải hội đủ các yếu tố: thực tế, có căn cứ khoa học, có nguồn lực, có lộ trình, có công cụ đo lường và không hứa vượt quá thẩm quyền của đại biểu.
Ở góc độ người trực tiếp ứng cử, GS.TS Tô Trung Thành cho rằng một chương trình hành động thực chất phải dựa trên 4 điểm cốt lõi: xuất phát từ năng lực của chính người ứng cử; gắn với những vấn đề thực tiễn của địa phương, khu vực ứng cử; đúng vai trò, chức trách của đại biểu HĐND; và thể hiện rõ trách nhiệm lắng nghe, chuyển tải, theo dõi đến cùng các kiến nghị của cử tri. Theo ông, chỉ khi bảo đảm được những yêu cầu đó, chương trình hành động mới thực sự có ích cho quá trình ứng cử và phục vụ tốt nhất cho người dân.
Từ các ý kiến tại tọa đàm có thể thấy, giá trị của chương trình hành động không nằm ở độ dài hay số lượng mục tiêu, mà ở mức độ chân thực, khả thi và trách nhiệm mà ứng cử viên đặt vào đó. Khi cử tri ngày càng tinh tường, chương trình hành động không thể chỉ để “đọc cho hay”, mà phải là căn cứ đầu tiên để cử tri chọn mặt gửi vàng, đồng thời là điểm khởi đầu cho một hành trình chịu trách nhiệm trước nhân dân suốt cả nhiệm kỳ.