Từ lời hứa đến chuẩn đầu ra và tác động của đại biểu
Các ý kiến tại tọa đàm “Bảo đảm chất lượng đại biểu trong kỷ nguyên phát triển mới” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức ngày 6/3 cho thấy, xã hội đang dịch chuyển từ việc “nghe hay” sang đòi hỏi "làm được” với các tiêu chí minh bạch, đo lường được và có thể giám sát.
Tọa đàm được tổ chức trước thềm cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Câu chuyện được đặt ra không chỉ nằm ở cơ cấu hay số lượng ứng cử viên, mà là chất lượng đại biểu bảo đảm ngay từ đầu vào và phải được kiểm chứng trong suốt nhiệm kỳ
Năng lực, phẩm chất và khả năng thực thi
Từ góc nhìn một cử tri, PGS. TS. Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), nhấn mạnh yêu cầu phối hợp, giám sát chặt chẽ ngay từ đầu để “lọc” đúng người, đúng tiêu chuẩn. Ông cho rằng, việc đánh giá không thể chỉ dừng ở hồ sơ, mà cần xem xét năng lực chuyên môn, tinh thần cống hiến, phẩm chất, đồng thời đặt lên bàn cân cả kinh nghiệm công tác, cách triển khai công việc, quy trình thực hiện và năng lực thực thi. Trên cơ sở đó, có thể thiết kế KPI hoặc chuẩn đầu ra làm căn cứ đánh giá hiệu quả.
Các ý kiến tại tọa đàm cũng đồng tình với việc phải “chốt” chất lượng đại biểu từ quy trình hiệp thương, lựa chọn những người có uy tín, năng lực và khả năng đại diện các tầng lớp xã hội.
Theo PGS. TS. Trần Thành Nam, thông tin ứng cử viên được công khai đầy đủ và đi kèm chương trình hành động giúp cử tri có cơ sở nghiên cứu và so sánh. Việc bầu chọn vì thế không còn dựa chủ yếu vào cảm nhận định tính, mà dần chuyển sang dựa trên dữ liệu và tiêu chí cụ thể. Thước đo đánh giá đại biểu không chỉ dừng ở Output (kết quả đầu ra), mà phải hướng tới Impact (tác động, giá trị để lại sau nhiệm kỳ).
Chương trình hành động cần thể hiện rõ tầm nhìn và trở thành cam kết có thể kiểm chứng, thay vì những tuyên bố mang tính khẩu hiệu. Khi cam kết được cụ thể hóa: sẽ làm gì, làm như thế nào, hiệu quả ra sao... thì xã hội mới có thể theo dõi tiến trình; đồng thời, ứng cử viên chịu “áp lực tích cực” để giữ uy tín và thực hiện nhất quán.
PGS. TS. Trần Thành Nam cho rằng, nếu có khuôn khổ chung, thống nhất và minh bạch cho chương trình hành động và cách công khai thông tin, cử tri sẽ có “thước” để đối chiếu giữa các ứng cử viên, đồng thời tạo nền tảng cho giám sát sau bầu cử. Đây là điểm mới có tính đột phá về mặt quy trình, bởi nó kéo bầu cử gần hơn với logic quản trị hiện đại: cam kết - đo lường - theo dõi - đánh giá.
Kênh chính thống - nhu cầu cấp thiết
Trong bối cảnh mạng xã hội tạo ra dòng thông tin đa chiều, PGS. TS. Trần Thành Nam lưu ý nhu cầu cấp thiết về các kênh thông tin chính thống, đáng tin cậy, giúp cử tri có thể tìm hiểu sâu hơn về năng lực chuyên môn, quá trình công tác và tầm ảnh hưởng của người ứng cử. Đánh giá đại biểu không chỉ để đáp ứng các vấn đề dân sinh trước mắt, mà còn phải nhìn được “tầm” của người đại diện trước những bài toán dài hạn của đất nước.
Có thể thấy, kỳ vọng của cử tri không chỉ là “đúng tiêu chuẩn”, mà là những người có thể đảm nhận nhiệm vụ mới, khó trong giai đoạn phát triển tiếp theo, nơi nghị trình chính sách gắn với các lĩnh vực mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao. Đó cũng là lý do, cần truyền thông rõ hơn về khung năng lực đại biểu để cử tri có căn cứ lựa chọn và đặt niềm tin đúng chỗ.
Bàn về chương trình hành động của người ứng cử, PGS. TS. Nguyễn Quang Tuyến, Trường Đại học Luật Hà Nội, cũng cho rằng: tiếp xúc cử tri là kênh quan trọng để ứng cử viên hiểu thực tiễn, mang tâm tư, nguyện vọng của người dân vào nghị trường; và chương trình hành động sẽ là căn cứ để cử tri đánh giá mức độ phù hợp.