Chiến sự Iran: Yếu tố mới trên bàn đàm phán Mỹ - Trung

Sự phản đối của Trung Quốc đối với cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran đang làm gia tăng căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington, D.C. chỉ hơn 3 tuần trước cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến giữa lãnh đạo hai nước.

Chiến dịch quân sự tại Trung Đông, khiến lãnh tụ tối cao Iran là Ali Khamenei cùng nhiều quan chức Iran thiệt mạng, được xem là dấu hiệu cho thấy Washington sẵn sàng đẩy mạnh các biện pháp quân sự nhằm theo đuổi mục tiêu chiến lược toàn cầu, ngay cả khi phải bỏ qua các kênh ngoại giao truyền thống.

Cuộc chiến này diễn ra chưa đầy hai tháng sau khi Mỹ tiến hành chiến dịch tại Venezuela, bắt giữ Tổng thống nước này là Nicolas Maduro cùng phu nhân. Hai người hiện bị giam giữ tại New York.

Theo các nhà quan sát, chuỗi động thái trên cho thấy ngay cả khi cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc tạm lắng trong trạng thái đình chiến mong manh, chính quyền Tổng thống Trump vẫn sẵn sàng gây sức ép tại những khu vực mà Bắc Kinh có ảnh hưởng đáng kể.

Bối cảnh mới cho hội nghị Mỹ - Trung

Theo kế hoạch, Tổng thống Donald Trump dự kiến thăm Trung Quốc từ ngày 31/3 đến 2/4. Trước đó, các quan chức thương mại cấp cao của hai nước, trong đó có Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc He Lifeng dự kiến gặp nhau tại Paris để thảo luận về thuế quan và khả năng đạt được các thỏa thuận thương mại, bao gồm nhập khẩu đậu tương Mỹ và máy bay của Boeing.

Nhiều chuyên gia cho rằng, các diễn biến quân sự khó có khả năng làm gián đoạn tiến trình ngoại giao giữa hai siêu cường. Thay vào đó, chúng có thể tạo ra “bối cảnh tâm lý mới” cho cuộc gặp sắp tới giữa hai nhà lãnh đạo.

Ông Tim Keeler, đối tác và đồng phụ trách bộ phận thương mại quốc tế của hãng luật Mayer Brown nhận định rằng, các diễn biến gần đây sẽ ảnh hưởng tới không khí của hội nghị thượng đỉnh.

“Những cuộc tấn công này sẽ tạo ra “bản nhạc nền” cho hội nghị thượng đỉnh sắp tới giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình tại Trung Quốc”. Theo ông Keeler, tốc độ và sức mạnh của chiến dịch bắt giữ ông Maduro là “không khác gì một cú sốc”, đồng thời nhắc nhở Trung Quốc về năng lực quân sự của Mỹ.

“Nếu chiến dịch tại Iran diễn ra tương tự Venezuela, điều đó có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể trong “bản nhạc nền” của cuộc gặp”, ông nhận định.

Các chuyên gia cho rằng, bối cảnh mới này có thể tác động tới nội dung các cuộc đàm phán cũng như những thỏa thuận tiềm năng. Một số ý kiến nhận định, các cuộc tấn công của Mỹ có thể giúp Washington có lợi thế nhất định trong ngắn hạn, song cán cân này vẫn có thể thay đổi tùy theo diễn biến của cuộc xung đột.

Trung Quốc phản đối chiến tranh

Mỹ và Israel bắt đầu tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran vào cuối tuần trước, trong đó ông Trump ban đầu xác định mục tiêu quan trọng là thay đổi chế độ tại Tehran.

Trong những ngày sau đó, các quan chức Mỹ đã đưa ra nhiều cách giải thích khác nhau về thời điểm và mục tiêu của chiến dịch, trước khi thống nhất bốn lý do chính: phá hủy chương trình tên lửa của Iran, làm tê liệt hải quân nước này, ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và chấm dứt khả năng hỗ trợ các lực lượng vũ trang bên ngoài lãnh thổ.

Xung đột đã gây biến động trên thị trường toàn cầu, đặc biệt khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến đường vận tải năng lượng quan trọng bị gián đoạn đáng kể.

Là khách hàng lớn nhất của dầu xuất khẩu từ Iran, Trung Quốc đã lên tiếng phản đối chiến tranh và kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức. Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, ông Liu Pengyu cho biết: “Eo biển Hormuz và các vùng biển lân cận là tuyến thương mại quốc tế quan trọng đối với hàng hóa và năng lượng. Việc duy trì an ninh và ổn định khu vực này phục vụ lợi ích chung của cộng đồng quốc tế”.

Ông nói thêm: “Trung Quốc kêu gọi các bên liên quan ngay lập tức chấm dứt các hoạt động quân sự, tránh leo thang căng thẳng hơn nữa và ngăn chặn bất ổn khu vực gây tổn hại lớn hơn cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu”.

Giá dầu quốc tế đã tăng trở lại do gián đoạn nguồn cung, kéo theo những tác động lan tỏa đối với kinh tế toàn cầu, trong đó có việc giá xăng tại Mỹ tăng mạnh. Tuy nhiên, các nền kinh tế châu Á, bao gồm Trung Quốc, có thể chịu rủi ro lớn hơn do phần lớn lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz được chuyển tới khu vực này.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định, những diễn biến tại Iran và Venezuela có thể gây sức ép nhiều hơn đối với Bắc Kinh. Ông nói trong chương trình “Squawk Box” của CNBC: “Trung Quốc rất dễ tổn thương về năng lượng”, đồng thời lưu ý nền kinh tế này trước đó đã mua dầu với “mức chiết khấu lớn”. “Điều đó rõ ràng đang tạm dừng vào lúc này, và sau đó chúng ta sẽ xem tình hình diễn biến ra sao”, ông nói.

Ai nắm lợi thế?

Một số nhà phân tích cho rằng, trong ngắn hạn, các diễn biến quân sự có thể giúp Washington có lợi thế về mặt hình ảnh chiến lược.

Ông Jack Lee, nhà phân tích tại China Macro Group nhận định: “Trong ngắn hạn, hình ảnh chiến lược có thể đang nghiêng về phía ông Donald Trump”. “Một chính quyền Mỹ sẵn sàng tiến hành tấn công và chấp nhận phản ứng tiêu cực có thể tạo ấn tượng rằng họ đang bước vào đàm phán từ “vị thế sức mạnh”, điều có thể khiến Bắc Kinh thận trọng hơn”, ông nói.

Ông Lee cũng lưu ý rằng, phản ứng của Trung Quốc đối với các cuộc tấn công vào Iran “mềm mỏng một cách bất thường”, đặc biệt khi so với sự chỉ trích mạnh mẽ trước đó đối với chiến dịch bắt giữ ông Maduro.

Bà Yue Su, chuyên gia kinh tế trưởng tại Economist Intelligence Unit cho rằng, dù rủi ro gia tăng, cuộc chiến nhiều khả năng sẽ không làm chệch hướng cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo.

Theo bà, vấn đề này có thể trở thành một phần của nội dung thảo luận giữa hai bên. “Điều này quan trọng hơn nhiều đối với Trung Quốc so với trường hợp Venezuela. Trung Quốc hiện đang mở rộng đầu tư tại Trung Đông, vì vậy cần tính tới các tác động lan tỏa tiềm tàng”, bà nói.

Trong khi đó, ông David Meale, phụ trách mảng Trung Quốc tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group nhận định rằng, các diễn biến quân sự chưa chắc đã mang lại đòn bẩy rõ ràng cho Washington trong quan hệ với Bắc Kinh.

Theo ông, cuộc chiến có thể khiến Trung Quốc có thêm động lực để duy trì đối thoại nhằm “thiết lập các kỳ vọng về việc giữ ổn định quan hệ song phương”.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng, xung đột tại Iran vẫn đang ở giai đoạn đầu và cục diện có thể thay đổi đáng kể trước chuyến công du dự kiến của Tổng thống Donald Trump. Như ông Tim Keeler nhận xét: “Ba tuần là khoảng thời gian dài”.

Hồng Nhung