Cuộc chiến Mỹ - Iran bước sang giai đoạn mới
Sau tuần đầu tiên của cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, các dấu hiệu từ dữ liệu chiến trường cho thấy cuộc chiến đã bước sang một giai đoạn mới, với sự điều chỉnh đáng kể về chiến thuật từ cả hai phía.
Trong khi Iran giảm cường độ tấn công bằng tên lửa và chuyển sang sử dụng nhiều máy bay không người lái, Mỹ và Israel dường như mở rộng mục tiêu tấn công sang các cơ sở liên quan tới bộ máy kiểm soát trong nước của Tehran.
Một ví dụ điển hình là vụ không kích mới đây nhằm vào một đồn cảnh sát và một tòa nhà pháp lý tại thị trấn Javanrud, miền đông Iran. Khác với nhiều cuộc tấn công trước đó vốn tập trung vào các mục tiêu quân sự chiến lược hoặc các cơ sở tại Thủ đô Tehran, Javanrud không được xem là một “thành trì” của chính quyền. Thị trấn này có đa số dân là người Kurd và từng là điểm nóng của phong trào biểu tình “Phụ nữ, Cuộc sống, Tự do” năm 2022. Các công trình bị tấn công cũng không phải là cơ sở phục vụ chiến đấu với lực lượng nước ngoài, mà chủ yếu liên quan đến việc duy trì trật tự trong nước.
Phân tích dữ liệu từ 788 vụ tấn công riêng biệt, 1.860 lần phóng tên lửa và máy bay không người lái, cùng các sự kiện nhiệt bất thường như cháy nổ tại 208 địa điểm chiến lược cho thấy, bước ngoặt trong diễn biến chiến sự xuất hiện vào khoảng giữa tuần đầu tiên của cuộc xung đột.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là hiệu quả phản công của Iran suy giảm. Số lượng các đòn tấn công giảm xuống và ngày càng phụ thuộc vào máy bay không người lái thay vì tên lửa đạn đạo. Trong khi đó, chiến dịch của Mỹ và Israel dường như đang chuyển trọng tâm từ các mục tiêu quân sự truyền thống sang những cơ sở được coi là hạ tầng hỗ trợ bộ máy kiểm soát của chính quyền Iran, bao gồm cơ sở công nghiệp quốc phòng, đồn cảnh sát hay các công trình thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Dữ liệu từ các tổ chức theo dõi xung đột quốc tế cũng cho thấy sự chênh lệch đáng kể về hiệu quả các đòn tấn công giữa hai bên. Các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã đánh trúng nhiều mục tiêu trong lãnh thổ Iran, trong khi phần lớn các đòn tấn công của Tehran ra bên ngoài lãnh thổ lại bị hệ thống phòng thủ tên lửa đánh chặn.
Một trong những câu hỏi được đặt ra là vì sao nhịp độ tấn công bằng tên lửa của Iran gần đây giảm mạnh. Các chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào bệ phóng tên lửa được cho là đã gây thiệt hại đáng kể cho năng lực tấn công của Iran. Bên cạnh đó, một số nhà phân tích cũng cho rằng, Iran có thể đang chủ động tiết kiệm kho dự trữ tên lửa cho kịch bản chiến tranh kéo dài.
Trước khi xung đột bùng phát, nhiều ước tính cho rằng Iran sở hữu khoảng 2.500 tên lửa đạn đạo. Nếu con số này chính xác, lượng tên lửa đã được sử dụng mới chỉ chiếm khoảng một phần năm. Theo một số chuyên gia, Tehran có thể vẫn duy trì năng lực gây thiệt hại đáng kể tại khu vực Vùng Vịnh nhờ kho tên lửa tầm ngắn, tên lửa chống hạm và các loại thủy lôi.
Trong bối cảnh đó, máy bay không người lái nổi lên như một công cụ quan trọng trong chiến lược của Iran. Quốc gia này đã phát triển ngành công nghiệp drone do nhà nước kiểm soát, với khả năng sản xuất hàng loạt và mô phỏng nhiều thiết kế của phương Tây. Trong những ngày đầu của cuộc xung đột, Iran phóng khoảng một máy bay không người lái cho mỗi tên lửa. Hiện nay, tỷ lệ này đã tăng lên khoảng 10 drone cho mỗi tên lửa.
Các nguồn tin tình báo Israel cho rằng, Iran có thể đã dự trữ hơn 10.000 máy bay không người lái trước khi chiến tranh nổ ra, thậm chí một số ước tính cho rằng con số này lên tới hàng chục nghìn. Việc sử dụng drone với số lượng lớn có thể nhằm làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn của các nước trong khu vực trước khi Tehran quay trở lại sử dụng tên lửa đạn đạo với cường độ cao hơn.
Ở chiều ngược lại, dữ liệu từ các hệ thống giám sát vệ tinh cũng cho thấy sự thay đổi trong lựa chọn mục tiêu của Mỹ và Israel. Ngoài thông tin từ các tổ chức theo dõi xung đột, các nhà phân tích còn sử dụng dữ liệu từ hệ thống FIRMS của NASA - vốn được thiết kế để theo dõi cháy rừng nhưng cũng có thể phát hiện các nguồn nhiệt lớn như vụ nổ hoặc hậu quả của các cuộc không kích.
Trong giai đoạn đầu của chiến tranh, các mục tiêu thường bao gồm dinh thự Tổng thống tại Tehran hoặc hệ thống phòng không của Iran tại Kermanshah. Tuy nhiên, các cuộc tấn công gần đây đã mở rộng sang đồn cảnh sát, sân bay và nhiều cơ sở của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo - lực lượng được xem là trụ cột bảo vệ chính quyền Iran.
Một số chuyên gia cho rằng, chiến dịch này đang trở thành phép thử thực tế đối với chiến lược chiến tranh hiện đại dựa chủ yếu vào sức mạnh không quân, vũ khí chính xác và công nghệ giám sát tiên tiến. Tuy vậy, nhiều nhà phân tích vẫn hoài nghi khả năng những đòn tấn công từ trên không có thể dẫn tới thay đổi chế độ nếu không có sự tham gia của lực lượng trên bộ.
Dù vậy, Israel đã nhiều lần thể hiện mong muốn chứng kiến một Chính phủ mới tại Iran. Ngay từ đầu cuộc xung đột, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng từng kêu gọi người dân Iran “giành lại đất nước của mình”, dù mục tiêu cuối cùng của chiến dịch quân sự vẫn còn gây nhiều tranh luận.
Trong bối cảnh đó, việc tấn công vào các cơ quan thực thi pháp luật và bộ máy kiểm soát trong nước có thể được xem là nỗ lực nhằm làm suy yếu hệ thống duy trì quyền lực của chính quyền Iran, qua đó tạo điều kiện cho các lực lượng phản kháng trong nước nổi lên. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự của chiến lược này vẫn còn là câu hỏi lớn khi cuộc xung đột tiếp tục diễn biến phức tạp.