Những điều cần biết trước khi hỏi chatbot AI về sức khỏe

Tháng 1 vừa qua, OpenAI công bố ChatGPT Health - phiên bản mới của chatbot mà hãng cho biết có khả năng phân tích hồ sơ bệnh án, dữ liệu từ ứng dụng chăm sóc sức khỏe và thiết bị đeo của người dùng để trả lời các câu hỏi liên quan đến sức khỏe và y khoa. Hiện chương trình này đang trong tình trạng danh sách chờ. Đối thủ của OpenAI là Anthropic cũng cung cấp những tính năng tương tự cho một số người dùng chatbot Claude.

Cả hai công ty đều nhấn mạnh rằng các chương trình của họ không phải là sự thay thế cho chăm sóc y tế chuyên nghiệp và không nên được sử dụng để chẩn đoán bệnh. Thay vào đó, chatbot có thể giúp tóm tắt và giải thích các kết quả xét nghiệm phức tạp, hỗ trợ người dùng chuẩn bị trước buổi khám bác sĩ.

Không thể phủ nhận, sự xuất hiện của các chatbot AI chuyên về y tế mở ra thêm một kênh tham khảo thông tin cho mọi người. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị người dùng cần cân nhắc kỹ trước khi trao đổi với chatbot về tình trạng sức khỏe của mình.

Chatbot có thể cá nhân hóa thông tin hơn tìm kiếm Google

Một số bác sĩ và nhà nghiên cứu từng làm việc với ChatGPT Health và các chương trình tương tự cho rằng những công cụ này có thể là một bước tiến so với cách tìm kiếm thông tin truyền thống.

Dù thừa nhận nền tảng AI không hoàn hảo, đôi khi có thể tạo ra thông tin sai lệch hoặc đưa ra lời khuyên thiếu chính xác, các chuyên gia cho rằng nội dung do chatbot tạo ra thường mang tính cá nhân hóa và cụ thể hơn so với kết quả tìm kiếm thông thường trên internet.

Tiến sĩ Robert Wachter, chuyên gia về công nghệ y tế tại Đại học California, San Francisco nhận định: “Nếu sử dụng các công cụ này một cách có trách nhiệm, bạn có thể nhận được thông tin hữu ích”.

Theo ông, một lợi thế của thế hệ chatbot mới là khả năng trả lời dựa trên bối cảnh hồ sơ y tế cá nhân, bao gồm đơn thuốc, độ tuổi và ghi chú của bác sĩ. Ngay cả khi chưa cấp quyền truy cập vào dữ liệu y tế, Wachter và các chuyên gia khác vẫn khuyến nghị người dùng nên cung cấp càng nhiều chi tiết càng tốt để cải thiện chất lượng phản hồi.

Không thay thế xử trí tình huống khẩn cấp

Các chuyên gia đồng thời nhấn mạnh rằng có những tình huống người bệnh nên bỏ qua chatbot và tìm kiếm sự trợ giúp y tế ngay lập tức. Những triệu chứng như khó thở, đau ngực hoặc đau đầu dữ dội có thể là dấu hiệu của tình trạng cấp cứu.

Ngay cả trong những trường hợp ít khẩn cấp hơn, bệnh nhân và bác sĩ cũng cần tiếp cận các chương trình AI với “một mức độ hoài nghi lành mạnh”, theo Tiến sĩ Lloyd Minor của Đại học Stanford.

“Nếu bạn đang đối mặt với một quyết định y khoa quan trọng, hoặc thậm chí một quyết định nhỏ liên quan đến sức khỏe, bạn không bao giờ nên chỉ dựa vào những gì nhận được từ một mô hình ngôn ngữ lớn”, ông Minor - hiện là hiệu trưởng Trường Y Stanford nhấn mạnh.

Cân nhắc vấn đề quyền riêng tư

Một trong những lợi ích lớn nhất mà chatbot AI mang lại là khả năng phân tích dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư.

“Khi ai đó tải hồ sơ bệnh án của mình lên một mô hình ngôn ngữ lớn, điều đó rất khác so với việc giao nó cho một bác sĩ mới”, ông Minor nói. “Người tiêu dùng cần hiểu rằng đó là hai tiêu chuẩn bảo mật hoàn toàn khác nhau”.

Về phía doanh nghiệp, cả OpenAI và Anthropic cho biết thông tin sức khỏe của người dùng được tách biệt khỏi các loại dữ liệu khác và chịu các biện pháp bảo vệ bổ sung. Hai công ty khẳng định không sử dụng dữ liệu sức khỏe để huấn luyện mô hình. Người dùng phải chủ động đồng ý chia sẻ và có thể ngắt kết nối bất cứ lúc nào.

Thử nghiệm cho thấy chatbot vẫn có thể mắc sai sót

Dù AI đang thu hút sự quan tâm lớn, việc kiểm nghiệm độc lập đối với công nghệ này vẫn còn ở giai đoạn đầu. Một số nghiên cứu ban đầu cho thấy các chương trình như ChatGPT có thể đạt điểm cao trong các kỳ thi y khoa nâng cao, nhưng lại gặp khó khăn khi tương tác thực tế với người dùng.

Một nghiên cứu với 1.300 người tham gia do Đại học Oxford thực hiện cho thấy những người sử dụng chatbot AI để tìm hiểu các tình huống sức khỏe giả định không đưa ra quyết định tốt hơn so với nhóm sử dụng công cụ tìm kiếm trực tuyến hoặc dựa vào phán đoán cá nhân.

Khi được cung cấp kịch bản y tế đầy đủ bằng văn bản, chatbot AI xác định đúng bệnh lý nền trong 95% trường hợp. Tuy nhiên, theo tác giả chính Adam Mahdi thuộc Viện Internet Oxford, vấn đề phát sinh trong quá trình tương tác thực tế với người tham gia.

Nhóm nghiên cứu ghi nhận nhiều trục trặc trong giao tiếp: người dùng thường không cung cấp đủ thông tin để chatbot xác định chính xác vấn đề sức khỏe; ngược lại, hệ thống AI thường đưa ra cả thông tin đúng lẫn sai, khiến người dùng khó phân biệt.

Nghiên cứu được tiến hành năm 2024 và chưa sử dụng các phiên bản chatbot mới nhất, bao gồm những sản phẩm như ChatGPT Health.

“Ý kiến thứ hai” từ AI có thể hữu ích

Theo các chuyên gia, khả năng đặt câu hỏi tiếp theo và khai thác thông tin quan trọng từ người dùng là lĩnh vực mà chatbot cần tiếp tục cải thiện.

“Tôi nghĩ khi các công cụ trở nên “giống bác sĩ” hơn trong cách trao đổi qua lại với bệnh nhân, lúc đó chúng mới thực sự phát huy hiệu quả”, ông Wachter nhận định.

Trong thời điểm hiện tại, một cách để tăng mức độ tin cậy là tham khảo nhiều chatbot khác nhau, tương tự như tìm kiếm ý kiến thứ hai từ một bác sĩ khác.

“Tôi đôi khi nhập thông tin vào ChatGPT và cả Gemini”, ông Wachter nói, đề cập đến công cụ AI của Google. “Khi cả hai cùng đưa ra kết luận giống nhau, tôi cảm thấy yên tâm hơn rằng đó là câu trả lời đúng”.

Dù tiềm năng là rõ ràng, các chuyên gia thống nhất rằng chatbot AI chỉ nên được xem như công cụ hỗ trợ, không phải người thay thế bác sĩ - đặc biệt khi sức khỏe và tính mạng con người đang được đặt lên bàn cân.

Hồng Nhung