Cuộc chiến tại Iran đang lan nhanh đến mức nào?

Chỉ trong 48 giờ đầu tiên của xung đột, Mỹ và Israel đã tiến hành hàng nghìn cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu tại Iran. Đáp trả, Tehran phóng hàng trăm tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào nhiều quốc gia trong khu vực.

Ngày 2/3, Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ cho biết sẽ cần “một khoảng thời gian” để đạt được các mục tiêu chiến tranh, mà ông và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth xác định chủ yếu liên quan đến lực lượng tên lửa của Iran, thay vì thay đổi chế độ. Tuy nhiên, diễn biến thực địa cho thấy phạm vi và cường độ các đòn tấn công đang mở rộng, làm dấy lên lo ngại về khả năng leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Iran không lùi bước

Iran những ngày qua đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ quân sự, hạ tầng năng lượng, sân bay và cả khu dân cư tại nhiều nước. Một số vụ việc gây thương vong cho binh sĩ Mỹ, dân thường Israel và công dân các quốc gia vùng Vịnh. Đáng chú ý, một thiết bị bay không người lái đã đánh trúng đường băng căn cứ không quân RAF Akrotiri của Anh tại Cyprus, đánh dấu sự lan rộng của xung đột sang không gian châu Âu.

Các nước vốn duy trì quan hệ tương đối ổn định với Iran như Oman cũng trở thành mục tiêu. Điều này cho thấy Tehran đang mở rộng phạm vi răn đe, không giới hạn trong các đối thủ truyền thống. Các mục tiêu không chỉ là căn cứ Mỹ mà còn bao gồm thành phố, sân bay và hạ tầng năng lượng.

Nhiều chuyên gia nhận định, những đợt tấn công của Iran hiện có thể mới chỉ mang tính cảnh báo. Các cuộc tập kích vào cơ sở năng lượng và hạ tầng dân sự được cho là sử dụng quy mô hạn chế, nhắm vào mục tiêu ít trọng yếu hơn. Nếu xung đột leo thang, các đòn tấn công quy mô lớn hơn của Iran vào hạ tầng chiến lược các nước hoàn toàn có thể xảy ra.

Một trong những kịch bản được quan tâm là khả năng Iran nhắm vào các nhà máy khử mặn nước biển tại các quốc gia Ảrập vùng Vịnh. Phần lớn nguồn nước sinh hoạt của Kuwait, Oman, Ảrập Xêút và UAE phụ thuộc vào công nghệ này. Việc gián đoạn hệ thống khử mặn có thể gây khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng của thế giới cũng được xem là điểm nóng tiềm tàng. Dù hải quân Iran chịu nhiều thiệt hại do không kích, nguy cơ rải thủy lôi hoặc quấy rối hoạt động hàng hải vẫn hiện hữu.

Trên không gian mạng, nguy cơ tấn công cũng gia tăng. Iran từng thực hiện các chiến dịch tấn công mạng vào cơ sở năng lượng của Ảrập Xêút và Qatar trong quá khứ. Các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo các nhóm tin tặc có liên hệ với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo có thể mở rộng hoạt động, nhằm vào hạ tầng trọng yếu hoặc hệ thống tài chính.

Khu vực và đồng minh giận dữ

Trước các đòn tấn công liên tiếp, các quốc gia vùng Vịnh ngày càng tỏ rõ sự bất bình. Ảrập Xêút và Qatar đã tuyên bố bảo lưu quyền đáp trả Iran. Qatar cũng đã bắn hạ hai máy bay ném bom Su-24 của Tehran. Tuy nhiên, giữa các nước vẫn chưa có sự đồng thuận rõ ràng về mức độ tham gia trực tiếp vào chiến sự.

Một phương án được cân nhắc là cho phép Mỹ sử dụng không phận và căn cứ quân sự để tăng cường không kích Iran. Song điều này cũng tiềm ẩn rủi ro, khi không phận trở nên đông đúc với máy bay và tên lửa hai phía, làm gia tăng nguy cơ sự cố ngoài ý muốn, như vụ “bắn nhầm đồng minh” ngày 2/3 khi hệ thống phòng không Kuwait bắn rơi ba máy bay Mỹ.

Giới quan sát nhận định các nước vùng Vịnh nhiều khả năng chỉ tham chiến trực tiếp nếu xảy ra sự kiện gây thương vong lớn hoặc thiệt hại nghiêm trọng đối với lãnh thổ của họ. Trong trường hợp đó, hành động quân sự có thể được định hình như một biện pháp phòng vệ chủ động.

Châu Âu cũng đang chịu tác động từ diễn biến xung đột. Một số vụ tấn công đã ảnh hưởng đến cơ sở quân sự của các nước châu Âu tại Trung Đông. Ngày 1/3, sau khi tên lửa bay về phía Cyprus, Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố sẽ cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ không quân của Anh. “Cách duy nhất để chấm dứt mối đe dọa là phá hủy tên lửa ngay từ nguồn”, ông nói, “tại các kho chứa hoặc bệ phóng từng được dùng để khai hỏa”.

Tuy vậy, các nước châu Âu hiện vẫn thiên về các biện pháp phòng thủ, tập trung bảo vệ căn cứ và công dân, thay vì tham gia sâu vào các chiến dịch tấn công. Mới nhất, Hy Lạp đã điều hai tiêm kích F-16 và một tàu khu trục tới Cyprus.

Mỹ và Israel chưa dừng lại

Ở chiều ngược lại, Mỹ và Israel cũng có thể mở rộng phạm vi chiến dịch. Mỹ đã sử dụng oanh tạc cơ B-2 để tấn công các cơ sở tên lửa của Iran. Ngày 2/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo: “Chúng tôi thậm chí còn chưa thực sự đánh mạnh. Làn sóng lớn vẫn chưa diễn ra. Đợt tới sẽ mạnh hơn”.

Một số kịch bản được đặt ra gồm việc Mỹ và Israel tiếp tục nhắm vào giới lãnh đạo cấp cao của Iran hoặc đánh vào hạ tầng năng lượng - lĩnh vực đóng vai trò then chốt đối với nền kinh tế nước này. Tuy nhiên, các bước đi như vậy có thể làm gia tăng nguy cơ phản ứng dây chuyền trong khu vực.

Nguy cơ xung đột mở rộng

Lịch sử Trung Đông từng chứng kiến nhiều cuộc chiến có sự tham gia của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, quy mô và phạm vi địa lý của các đòn tấn công hiện nay - với tên lửa và máy bay không người lái bay qua nhiều lãnh thổ chỉ trong vòng vài ngày - được đánh giá là chưa từng có tiền lệ.

Trong bối cảnh các bên đều tuyên bố bảo vệ lợi ích an ninh của mình, nhưng chưa cho thấy dấu hiệu sẵn sàng xuống thang, nguy cơ xung đột mở rộng vẫn hiện hữu. Diễn biến những ngày tới sẽ phụ thuộc vào mức độ kiềm chế của các bên cũng như khả năng hình thành các kênh đối thoại nhằm ngăn chặn leo thang ngoài ý muốn.

Hiện tại, Trung Đông đang đứng trước một bước ngoặt nhạy cảm, nơi mọi quyết định quân sự đều có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài biên giới một quốc gia.

Hồng Nhung