Iran sắp sở hữu tên lửa chống hạm siêu thanh từ Trung Quốc?

Theo các nguồn tin mà Reuters viện dẫn, thỏa thuận mua tên lửa CM-302 do Trung Quốc sản xuất đã gần hoàn tất, dù chưa thống nhất thời điểm bàn giao. Tên lửa siêu thanh này có tầm bắn khoảng 290km, được thiết kế bay thấp và tốc độ cao nhằm né tránh hệ thống phòng thủ trên tàu chiến. Hai chuyên gia vũ khí nhận định, việc triển khai loại tên lửa này sẽ nâng cao đáng kể năng lực tấn công của Iran và tạo ra mối đe dọa đối với lực lượng hải quân Mỹ trong khu vực.

Đàm phán tăng tốc sau xung đột với Israel

Các cuộc thương lượng với Trung Quốc về hệ thống tên lửa này đã bắt đầu từ ít nhất hai năm trước, nhưng được đẩy nhanh đáng kể sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran hồi tháng 6, theo sáu nguồn tin, trong đó có ba quan chức được chính phủ Iran thông báo về tiến trình đàm phán và ba quan chức an ninh.

Khi các cuộc thảo luận bước vào giai đoạn cuối mùa hè năm ngoái, nhiều quan chức quân sự và Chính phủ cấp cao của Iran đã tới Trung Quốc, bao gồm Thứ trưởng Quốc phòng Massoud Oraei - thông tin chưa từng được công bố trước đây.

Yếu tố thay đổi cuộc chơi

“Nếu Iran có khả năng siêu thanh để tấn công tàu chiến trong khu vực, đó sẽ là yếu tố thay đổi hoàn toàn cuộc chơi”, ông Danny Citrinowicz, cựu sĩ quan tình báo Israel và hiện là chuyên gia nghiên cứu Iran tại Viện Nghiên cứu an ninh quốc gia Israel nhận định. “Những tên lửa này rất khó bị đánh chặn”.

Ông Pieter Wezeman, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm nhận định, việc mua CM-302 sẽ là bước cải thiện đáng kể cho kho vũ khí của Iran, vốn bị suy giảm sau cuộc chiến năm ngoái.

Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASIC) quảng bá CM-302 là tên lửa chống hạm tốt nhất thế giới, có khả năng đánh chìm tàu sân bay hoặc tàu khu trục. Hệ thống này có thể được triển khai trên tàu chiến, máy bay hoặc phương tiện mặt đất cơ động, đồng thời có khả năng tấn công mục tiêu trên bộ.

Ngoài CM-302, Iran cũng được cho là đang thảo luận để mua hệ thống tên lửa phòng không vác vai (MANPADS), vũ khí chống tên lửa đạn đạo và cả vũ khí chống vệ tinh từ Trung Quốc.

Reuters chưa thể xác định số lượng tên lửa trong thỏa thuận tiềm năng, mức giá Iran đồng ý chi trả, hay liệu Trung Quốc có thực sự hoàn tất thương vụ trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang hay không.

Một quan chức Bộ Ngoại giao Iran nói với Reuters: “Iran có các thỏa thuận quân sự và an ninh với các đồng minh, và hiện là thời điểm thích hợp để tận dụng các thỏa thuận này”.

Sau khi bài báo được đăng tải, Bộ Ngoại và Bộ Quốc phòng Trung Quốc không phản hồi yêu cầu bình luận.

Nhà Trắng cũng không trả lời trực tiếp về đàm phán giữa Iran và Trung Quốc. Một quan chức Nhà Trắng cho biết, Tổng thống Donald Trump đã nhấn mạnh rằng, “hoặc chúng ta đạt được một thỏa thuận, hoặc chúng ta sẽ phải làm điều gì đó rất cứng rắn như lần trước”, ám chỉ thế bế tắc hiện nay với Iran.

Thách thức lệnh cấm vận và vai trò của Trung Quốc

Nếu được thực hiện, thương vụ sẽ là một trong những chuyển giao vũ khí tiên tiến nhất từ Trung Quốc cho Iran, đồng thời trái với lệnh cấm vận vũ khí của Liên Hợp Quốc áp đặt từ năm 2006. Các biện pháp trừng phạt, vốn đã được đình chỉ năm 2015 theo thỏa thuận hạt nhân với Mỹ và đồng minh, nhưng được tái áp đặt vào tháng 9 năm ngoái.

Khả năng bán tên lửa cho thấy quan hệ quân sự giữa Trung Quốc và Iran đang sâu sắc hơn trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng, làm phức tạp nỗ lực của Mỹ nhằm kiềm chế chương trình tên lửa và hạt nhân của Tehran. Điều này cũng phản ánh sự sẵn sàng ngày càng tăng của Trung Quốc trong việc khẳng định vai trò tại một khu vực lâu nay do sức mạnh quân sự Mỹ chi phối.

Mỹ tập trung lực lượng gần Iran

Thỏa thuận diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang tập hợp lực lượng hải quân hùng hậu gần Iran, bao gồm tàu sân bay USS Abraham Lincoln và nhóm tác chiến đi kèm. Tàu USS Gerald R. Ford cùng các tàu hộ tống cũng đang tiến vào khu vực. Hai tàu sân bay này có thể mang theo hơn 5.000 quân nhân và khoảng 150 máy bay.

Ngày 19/2, ông Donald Trump cho biết ông cho Iran 10 ngày để đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân, nếu không sẽ đối mặt với hành động quân sự. Reuters trước đó đưa tin Mỹ đang chuẩn bị cho khả năng tiến hành các chiến dịch kéo dài nhiều tuần nếu Tổng thống ra lệnh tấn công.

Trung Quốc từng là nhà cung cấp vũ khí lớn cho Iran trong thập niên 1980, song các thương vụ quy mô lớn suy giảm từ cuối những năm 1990 dưới sức ép quốc tế. Những năm gần đây, giới chức Mỹ nhiều lần cáo buộc các công ty Trung Quốc cung cấp vật liệu liên quan đến tên lửa cho Iran.

Quỳnh Vũ