Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị:Văn hóa thực sự trở thành trụ cột và hệ điều tiết phát triển

Như Báo Đại biểu Nhân dân đã đưa tin, Hội nghị quán triệt, triển khai các nghị quyết mới của Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết đã trình bày chuyên đề “Những vấn đề mới, cốt lõi trong Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam”.

Văn hóa - từ nền tảng đến trụ cột và hệ điều tiết phát triển

Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, ngay trong phần khái quát, Nghị quyết xác định rõ: yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đòi hỏi những chủ trương, quyết sách đột phá mang tính chiến lược, đồng bộ để khắc phục hạn chế, chủ động nắm bắt thời cơ, vượt lên thách thức, thúc đẩy phát triển văn hóa; khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng XHCN, có truyền thống văn hiến lâu đời, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại.

Những nội dung cô đúc đó không phải lời kêu gọi chung chung mà là đòi hỏi khách quan của lịch sử dân tộc đối với văn hóa trong kỷ nguyên mới. Từ tầm nhìn và khát vọng ấy, Nghị quyết 80-NQ/TW xác định rõ quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phát triển văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Nêu cụ thể về sự kế thừa và phát triển lý luận về văn hóa, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, Nghị quyết 80-NQ/TW thể hiện sự kế thừa và phát triển nhận thức về văn hóa. Đó là một quan điểm sâu, bao quát và mới về vị trí, vai trò của văn hoá.

Cụ thể, Nghị quyết 80-NQ/TW tiếp tục đào sâu hơn, nêu yêu cầu và nhiệm vụ cao hơn, không dừng lại ở các quan hệ xã hội, mà đòi hỏi: “Văn hóa phải thấm sâu “từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”. Và từ đó, Nghị quyết chỉ ra yêu cầu: “các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc, toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước”.

Các giá trị văn hóa tạo ra là “nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn” cho sự phát triển và các giá trị đó phải “thấm sâu” vào toàn bộ các lĩnh vực của đời sống, góp phần trực tiếp tạo nên chất lượng cao đối với các lĩnh vực trong đời sống của con người. Không phải lấy văn hóa làm đẹp, làm trang trí, mẫu mã bề ngoài của chúng.

Đồng thời, lần đầu tiên Nghị quyết 80-NQ/TW đã đưa 2 phạm trù mới về văn hóa, đó là, văn hóa là “trụ cột” và là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội thì văn hóa trở thành một trong 4 trụ cột của sự phát triển. Và, để thực hiện triệt để tư tưởng này đòi hỏi chúng ta phải kiên quyết khắc phục khuynh hướng chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà coi nhẹ xây dựng văn hoá, xây dựng con người.

Đột phá về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong văn hóa

Trên cơ sở nắm vững sự phát triển đột phá của thế giới hiện đại và khát vọng lớn lao của dân tộc, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh, đặc điểm nổi bật của quan điểm, đường lối phát triển văn hóa trong Nghị quyết 80-NQ/TW chính là “phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa”, từ đó Nghị quyết khẳng định “ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là một trong 3 lĩnh vực đột phá”.

Để thực hiện nhiệm vụ này, Nghị quyết yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách đột phá; ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên không gian số; làm trong sạch môi trường văn hóa số; xây dựng hệ sinh thái văn hóa số. Đồng thời, hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, xây dựng chính sách đặc thù cho lĩnh vực đặc biệt tinh tế này; chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo, phục vụ; từ quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại.

Nghị quyết xác định rõ các chủ thể phát triển văn hóa: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo; đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa, doanh nhân giữ vai trò quan trọng. Đây là sự kế thừa và cụ thể hóa các quan điểm trước đó, đồng thời đặt ra yêu cầu phối hợp đồng bộ, phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp.

Một nhận thức mới trong Nghị quyết 80-NQ/TW thể hiện rõ trong 2 nội dung gắn kết với nhau là phát triển văn hóa phải “ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội”, gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số”. Tầm nhìn này không đơn thuần về mặt lý luận mà chính là một đòi hỏi cao sự thay đổi cơ bản trong tư duy và hành động phát triển văn hóa, khẳng định tầm vóc mới của văn hóa hiện đại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Trong đó, nội hàm thế trận an ninh văn hóa được xác định qua 5 yếu tố: phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam; xử lý hài hòa các quan hệ nội tại của văn hóa; kết hợp giữa xây và chống, giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế; khuyến khích đa dạng sáng tạo nhưng tập trung nguồn lực cho dòng chủ lưu yêu nước, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến không gian số.

Đây là "lá chắn" vững chắc của thế trận an ninh văn hóa, đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới; gắn thế trận an ninh văn hóa với quốc phòng, an ninh, kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả trên mạng xã hội và phương tiện thông tin khác, xây dựng bản lĩnh “sức đề kháng” trước tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai, phản cảm, phi văn hóa, “nhất là trên nền tảng trực tuyến xuyên biên giới”.

Mục tiêu định lượng rõ ràng, đầu tư đột phá cho văn hóa

Một điểm mới quan trọng của Nghị quyết 80-NQ/TW là không chỉ xác định mục tiêu khái quát mà còn đưa ra chỉ tiêu cụ thể, gắn yêu cầu chất lượng với định lượng rõ ràng.

Ví dụ như, mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa gắn với chỉ tiêu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và phấn đấu 9% vào năm 2045; hình thành 5- 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa. Đặc biệt, Nghị quyết xác định bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. “Nghị quyết 80-NQ/TW khẳng định “tối thiểu 2%” và còn định hướng tăng dần theo yêu cầu thực tiễn” là một đột phá lớn, chưa từng có đối với đầu tư cho văn hóa”, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định.

Đồng thời, bên cạnh kế thừa quan điểm “xây dựng con người luôn là vấn đề trung tâm, cốt lõi, mục tiêu cao nhất” trong các văn kiện trước đây của Đảng, Nghị quyết 80-NQ/TW gợi mở và xác định cụ thể, toàn diện những nội dung mới; nhấn mạnh phép biện chứng “phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người XHCN trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa”.

Từ thực tiễn còn biểu hiện tách rời 2 yêu cầu này, thậm chí coi văn hóa chỉ là giải trí đơn thuần, Nghị quyết yêu cầu triển khai đồng bộ hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam. Các thành tố của hệ giá trị được xác định cụ thể, tạo chuẩn mực định hướng cho toàn xã hội.

Gắn với đó là nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, hiện đại, đặc biệt là môi trường thông tin số lành mạnh, làm trong sạch môi trường văn hóa số - một thách thức vừa cấp bách, vừa chiến lược trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

Nghị quyết 80-NQ/TW cũng gắn kết 3 thành tố then chốt: phát triển hạ tầng văn hóa; huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa.

Khẳng định Nghị quyết 80-NQ/TW chứa đựng nhiều nội dung bao trùm, tư duy mới, đột phá, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh: nếu thực hiện trọn vẹn, hiệu quả các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra, chúng ta sẽ tạo dựng vị thế, tầm vóc mới của nền văn hóa Việt Nam hiện đại, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; đóng góp trực tiếp cho phát triển nhanh và bền vững đất nước, góp phần xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại.

Thách thức mới đang đòi hỏi quyết tâm sắt đá, sự đồng lòng và nỗ lực hành động của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, trụ cột và hệ điều tiết của sự phát triển trong kỷ nguyên mới.

Thanh Hải