Chiến thắng vang dội của Thủ tướng Sanae Takaichi: "Quyền lực sấm sét" báo hiệu bước ngoặt chính sách
Chiến thắng áp đảo của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trong cuộc bầu cử Hạ viện bất thường ngày 8/2 không chỉ là một cột mốc chính trị mang tính lịch sử, mà còn là tín hiệu mở đầu cho một giai đoạn chuyển hướng chính sách sâu sắc của nền kinh tế lớn thứ ba thế giới.
Với quyền lực chính trị tập trung chưa từng có trong thời hậu chiến, bà Sanae Takaichi đứng trước cơ hội và cũng là thách thức, định hình lại quỹ đạo kinh tế, an ninh và vai trò quốc tế của Nhật Bản trong bối cảnh khu vực và toàn cầu đầy biến động.
Siêu đa số đầu tiên sau 80 năm - quyền lực “sấm sét”
Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Takaichi, vốn chỉ có 198 ghế trước cuộc bầu cử, đã giành được 316 ghế, nâng tỷ lệ đại diện của đảng này tại Hạ viện lên cao hơn bất kỳ đảng nào khác trong lịch sử Nhật Bản thời hậu chiến. Cùng với đối tác liên minh là Đảng Đổi mới Nhật Bản (JIP), khối cầm quyền của bà tăng từ 233 ghế lên 352 ghế - một thế siêu đa số đầu tiên sau 80 năm. Kết quả này, được Reuters đánh giá là một thứ “quyền lực sấm sét”, đã gần như loại bỏ mọi khả năng phải thỏa hiệp với phe đối lập, đồng thời làm suy yếu các lực cản chính trị trong nội bộ đối với những cải cách gây tranh cãi.
Ngay sau bầu cử, bà Sanae Takaichi khẳng định sẽ “làm việc hết sức để thực hiện chương trình nghị sự”, nhấn mạnh rằng cuộc bầu cử lần này phản ánh “một sự chuyển dịch lớn về chính sách kinh tế - tài khóa và tăng cường chính sách an ninh”. Phát biểu này gửi đi thông điệp rằng, Nhật Bản sắp bước vào một giai đoạn điều hành quyết đoán hơn, ít thỏa hiệp hơn.
Kinh tế: tăng trưởng bằng kích thích mạnh tay
Trọng tâm đầu tiên trong chương trình nghị sự của bà Sanae Takaichi là kinh tế. Nhật Bản đã trải qua nhiều năm tăng trưởng trì trệ, lạm phát thấp kéo dài, tiền lương thực tế không theo kịp chi phí sinh hoạt. Theo dữ liệu mới công bố, lương thực tế của người lao động Nhật Bản giảm trong toàn bộ năm 2025, làm xói mòn niềm tin tiêu dùng.
Lập luận của bà Sanae Takaichi là nền kinh tế cần một “cú hích đủ mạnh” để phá vỡ vòng xoáy trì trệ. Trong chiến dịch tranh cử, bà cam kết tạm ngừng thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm, một động thái được kỳ vọng giúp giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt cho người dân, nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về lạm phát và thất thu ngân sách.
Không dừng ở đó, Thủ tướng Nhật Bản còn công khai ủng hộ việc quay trở lại mô hình kích thích tài khóa quy mô lớn từng gắn với thời kỳ cựu Thủ tướng Shinzo Abe. Theo logic của phe bảo thủ, tăng trưởng đủ mạnh sẽ tạo ra nguồn thu mới, bù đắp cho các khoản chi và giúp “tăng trưởng vượt qua nợ”.
Tuy nhiên, thực tế là nợ công của Nhật Bản đã vượt 4.000 tỷ USD, cao nhất trong các nền kinh tế phát triển. Từ khi bà Sanae Takaichi lên nắm quyền hồi tháng 10/2025, đồng yen đã mất hơn 6% giá trị so với USD, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn tăng lên mức cao kỷ lục do nhà đầu tư lo ngại chi tiêu công mất kiểm soát.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng việc tiếp tục vay nợ để tài trợ cho kích thích kinh tế có thể tạo ra vòng xoáy nguy hiểm: chi tiêu tăng - lợi suất trái phiếu tăng - đồng yen suy yếu - lạm phát nhập khẩu gia tăng, điều có thể buộc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) phải tăng lãi suất nhanh hơn, khiến chi phí phát hành nợ càng đắt đỏ.
Phản ứng ban đầu của thị trường lại mang sắc thái trái ngược. Chỉ số Nikkei 225 lập đỉnh lịch sử ngay sau bầu cử, phản ánh kỳ vọng rằng kích thích tài khóa sẽ hỗ trợ lợi nhuận doanh nghiệp trong ngắn hạn. Một số nhà đầu tư cũng cho rằng chiến thắng áp đảo của LDP giúp giảm bất ổn chính trị, tạo môi trường thuận lợi cho quyết sách nhanh chóng.
Tuy nhiên, giới phân tích trái phiếu và tiền tệ thận trọng hơn. Áp lực từ thị trường nợ và lập trường ngày càng cảnh giác của BOJ có thể trở thành lực cản thực sự đối với những kế hoạch chi tiêu tham vọng nhất của chính phủ. Nói cách khác, dù có sự ủng hộ chính trị mạnh, bà Sanae Takaichi vẫn phải đối mặt với “lá phiếu” của thị trường tài chính.
Quốc phòng: trụ cột thứ hai của sự chuyển hướng
Nếu kinh tế là mặt trận trong nước, thì an ninh - quốc phòng là nơi sự quyết đoán của bà Sanae Takaichi thể hiện rõ nhất trên trường quốc tế. Chiến thắng bầu cử đã làm suy yếu đáng kể lực phản đối trong nước đối với chính sách quốc phòng cứng rắn, đồng thời gửi thông điệp mạnh mẽ ra bên ngoài rằng cử tri Nhật Bản sẵn sàng ủng hộ một lập trường an ninh chủ động hơn.
Bà Takaichi, một người hâm mộ cựu lãnh đạo Anh Margaret Thatcher, đã phê duyệt ngân sách quốc phòng kỷ lục 9.000 tỷ yen (khoảng 57 tỷ USD) để đưa con số này lên mức kỷ lục 2% GDP vào cuối tháng 3. Bà cũng cam kết nới lỏng các hạn chế xuất khẩu vũ khí và cho phép Nhật Bản theo đuổi các dự án trang thiết bị quốc phòng chung với các nước khác. Chính quyền của bà dự định xây dựng một chiến lược an ninh quốc gia mới, có thể vào cuối năm nay, nhằm đẩy nhanh hơn nữa chi tiêu quân sự. “Một số nghị sĩ LDP thậm chí cho biết mục tiêu trung hạn có thể là 3% GDP, mức chưa từng có trong lịch sử hiện đại của Nhật Bản”, một nghị sĩ đảng LDP nói với Reuters trước cuộc bầu cử, với điều kiện giấu tên vì tính nhạy cảm xung quanh động thái này.
Việc tăng chi tiêu quốc phòng tiềm năng này xuất phát từ áp lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với các đồng minh của Washington; nhưng cũng xuất phát từ việc Nhật Bản đang rút ra bài học từ các cuộc chiến tranh trên thế giới hiện nay. Bà Takaichi nói: "Các quốc gia trên thế giới đang khẩn trương chuẩn bị cho các hình thức chiến tranh mới. Sẽ không ai giúp đỡ một quốc gia thiếu quyết tâm tự vệ”.
Trung Quốc và lằn ranh đỏ
Chính sách an ninh cứng rắn của bà Sanae Takaichi chắc chắn sẽ ảnh hưởng lớn đến mối quan hệ với nước láng giềng Trung Quốc, yếu tố được nhiều nhà quan sát coi là “chủ đề ngầm” của cuộc bầu cử. Tháng 11/2025, bà từng gây ra cơn bão ngoại giao khi tuyên bố Nhật Bản có thể phản ứng quân sự nếu một cuộc tấn công của Trung Quốc vào Đài Loan (Trung Quốc) đe dọa lãnh thổ Nhật Bản.
Bắc Kinh đã phản ứng gay gắt, cáo buộc Tokyo đi theo “con đường sai lầm” và cảnh báo sẽ “ngăn chặn sự hồi sinh của chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản”. Trung Quốc cũng triển khai một số biện pháp trả đũa kinh tế, bao gồm hạn chế du lịch và kiểm soát xuất khẩu một số mặt hàng nhạy cảm.
Hôm 9/2, một ngày sau cuộc bầu cử, Trung Quốc một lần nữa kêu gọi Thủ tướng Takaichi rút lại những phát ngôn về Đài Loan và khẳng định chính sách của nước này đối với Nhật Bản sẽ không thay đổi. Đáp lại, bà Takaichi nói rằng Nhật Bản sẵn sàng đối thoại nhưng “sẽ phản hồi một cách bình tĩnh và phù hợp với lợi ích quốc gia của Nhật Bản", bà nói hôm 9/2 tại cuộc họp báo đầu tiên sau bầu cử.
Sửa đổi Hiến pháp: mục tiêu dài hạn
Một hệ quả quan trọng khác của siêu đa số tại Hạ viện là khả năng đưa sửa đổi Hiến pháp hòa bình vào chương trình nghị sự. Mục tiêu cốt lõi của phe bảo thủ là chính thức công nhận Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản là quân đội, chấm dứt sự mập mờ pháp lý kéo dài hàng thập kỷ.
Dù việc sửa đổi vẫn cần hai phần ba số phiếu tại Thượng viện và một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, vốn là những rào cản chưa dễ vượt qua, giới chuyên gia cho rằng đây là cơ hội tốt nhất trong nhiều thập kỷ để hiện thực hóa mục tiêu này.
Chiến thắng vang dội mang lại cho bà Sanae Takaichi một quyền lực hiếm có, nhưng cũng đặt lên vai bà trách nhiệm và rủi ro tương xứng. Kích thích kinh tế mạnh tay có thể hỗ trợ tăng trưởng ngắn hạn, song làm gia tăng bất ổn tài khóa và tiền tệ. Quốc phòng cứng rắn có thể củng cố năng lực răn đe, nhưng đồng thời làm gia tăng căng thẳng khu vực và gánh nặng ngân sách.
Như nhận định của Reuters, với quyền lực chính trị “sấm sét” trong tay, sẽ rất ít khả năng bà Sanae Takaichi kiềm chế tham vọng chính sách của mình. Và điều này sẽ Nhật Bản bước sang một ngã rẽ quan trọng.