Đàm phán Mỹ - Iran tại Oman: Khó có triển vọng đột phá

Bất đồng ngay từ chưa bắt đầu

Ngay từ trước khi bắt đầu, hai bên đã có bất đồng về những vấn đề được đưa lên bàn nghị sự. Iran khẳng định các cuộc trao đổi giữa Ngoại trưởng Abbas Araqchi và Đặc phái viên của Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff chỉ nên tập trung vào vấn đề hạt nhân. Trong khi đó, Washington muốn mở rộng phạm vi đàm phán sang chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, vai trò của Tehran đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, cũng như tình hình nhân quyền trong nước.

Ngoại trưởng Iran Araqchi tuyên bố, Iran bước vào đàm phán “với đôi mắt mở rộng và ký ức không quên những gì đã xảy ra trong năm qua”, nhấn mạnh rằng các cam kết quốc tế phải được tôn trọng và một thỏa thuận bền vững chỉ có thể tồn tại trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau.

Gia tăng đòn bẩy quân sự

Các cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh Mỹ tăng cường hiện diện hải quân tại Trung Đông. Tổng thống Donald Trump mô tả lực lượng này là một “hạm đội khổng lồ”, nhằm gửi thông điệp răn đe rõ ràng tới Tehran.

Nhà Trắng khẳng định vẫn ưu tiên con đường ngoại giao, song đồng thời nhấn mạnh Washington “có nhiều lựa chọn khác ngoài đàm phán”. Ông Trump cảnh báo, “những điều tồi tệ” có thể xảy ra nếu không đạt được thỏa thuận, làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm giữa hai bên.

Về phía Iran, giới lãnh đạo nước này lo ngại Washington có thể quay lại kịch bản tấn công quân sự, nhất là sau khi Mỹ từng tham gia các đòn không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran trong chiến dịch kéo dài 12 ngày của Israel hồi tháng 6 năm ngoái.

Hạt nhân là điểm có thể thỏa hiệp, tên lửa là “lằn ranh đỏ”

Tehran tiếp tục bác bỏ mọi cuộc thảo luận liên quan đến “năng lực phòng thủ”, bao gồm chương trình tên lửa và tầm bắn. Ngay trước thềm đàm phán, truyền hình nhà nước Iran thông báo, nước này đã triển khai một trong những tên lửa đạn đạo tầm xa hiện đại nhất là Khorramshahr-4 tại các căn cứ ngầm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, động thái mang tính phô trương sức mạnh rõ rệt.

Tuy nhiên, Iran lại tỏ ra linh hoạt hơn trong vấn đề hạt nhân. Các nguồn tin cho biết, Tehran sẵn sàng bàn tới việc chuyển giao khoảng 400kg uranium làm giàu cao và thậm chí chấp nhận mức làm giàu bằng 0 trong khuôn khổ một mô hình liên danh quốc tế. Dù vậy, Iran vẫn nhấn mạnh “quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình” là không thể thương lượng.

Cán cân khu vực thay đổi bất lợi cho Tehran

Vị thế chiến lược của Iran tại Trung Đông đã suy yếu đáng kể sau hàng loạt đòn tấn công của Israel nhằm vào các đồng minh chủ chốt của Tehran trong khu vực, từ Hamas ở Gaza, Hezbollah tại Lebanon, Houthis ở Yemen cho đến các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq. Việc chính quyền Syria của Tổng thống Bashar al-Assad, đồng minh thân cận của Tehran, bị lật đổ càng làm gia tăng thế cô lập của Iran.

Theo nhiều chuyên gia, trong bối cảnh này, khả năng Iran nhượng bộ đủ lớn để Mỹ có thể tuyên bố đạt được bước đột phá là rất thấp. Điều đó làm dấy lên lo ngại rằng nếu đàm phán thất bại, lựa chọn quân sự sẽ trở nên hiện thực hơn bao giờ hết.

Các cuộc đàm phán tại Oman vì vậy không chỉ là phép thử cho thiện chí ngoại giao của hai đối thủ lâu năm, mà còn là ranh giới mỏng manh giữa đối thoại và đối đầu. Khi cả hai bên đều vừa chìa tay đàm phán, vừa giữ ngón tay trên cò súng, Trung Đông tiếp tục đứng trước nguy cơ bị cuốn vào một vòng xoáy xung đột mới với hệ lụy khó lường cho an ninh toàn cầu.

Quỳnh Vũ