Muốn tim khỏe, tránh đột quỵ? Đừng bỏ qua 5 bước kiểm soát huyết áp

Tại Mỹ, gần một nửa người trưởng thành mắc tăng huyết áp. Được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”, tình trạng này có thể góp phần gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Trước đây, tăng huyết áp thường được cho là vấn đề của người cao tuổi, nhưng nghiên cứu hiện cho thấy tỷ lệ tử vong do bệnh tim liên quan đến huyết áp cao đang gia tăng ở nhóm tuổi 35 - 64.

Bác sĩ Eduardo Sanchez, Giám đốc Y khoa phụ trách phòng ngừa của Hiệp hội Tim mạch Mỹ nhấn mạnh, tăng huyết áp là “yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được quan trọng nhất” đối với bệnh tim mạch và đột quỵ, và ngày càng có bằng chứng cho thấy điều này cũng đúng với suy giảm nhận thức. Theo ông, thay đổi lối sống kết hợp điều trị bằng thuốc có thể làm thay đổi mạnh mẽ diễn tiến nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Dưới đây là các bước cơ bản giúp kiểm soát huyết áp:

Biết rõ chỉ số huyết áp

Việc đầu tiên và quan trọng nhất là biết rõ chỉ số của bản thân. Theo một số ước tính, hơn một nửa số người bị tăng huyết áp không kiểm soát được thậm chí không biết mình mắc bệnh.

Huyết áp là lực máu tác động lên thành động mạch, được đo bằng milimét thủy ngân (mm Hg) với hai chỉ số: huyết áp tâm thu (số trên), đo khi tim co bóp bơm máu; và huyết áp tâm trương (số dưới), đo giữa các nhịp đập khi tim đổ đầy máu. Huyết áp bình thường dưới 120/80 mm Hg. Vượt mức này, tổn thương có thể bắt đầu xảy ra ở mạch máu và các cơ quan như tim, thận và não.

Bác sĩ Jennifer Cluett, Giám đốc Phòng khám Tăng huyết áp phức tạp tại Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess (Boston), khuyến nghị nên kiểm tra huyết áp ít nhất mỗi năm một lần và bảo đảm đo đúng cách: dùng vòng bít đúng cỡ, ngồi với hai chân đặt phẳng trên sàn, cánh tay được đỡ ngang mức tim và không nói chuyện khi đo.

Ngoài ra, khoảng 30% bệnh nhân có thể gặp tình trạng huyết áp tăng cao khi đo tại cơ sở y tế. Vì vậy, các hướng dẫn quản lý huyết áp khuyến nghị đo tại nhà để xác nhận chẩn đoán và theo dõi điều trị.

Hiểu rõ nguy cơ cá nhân

Theo bác sĩ Fatima Coronado thuộc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), tăng huyết áp phát triển theo thời gian do kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường, bao gồm hút thuốc, thừa cân và chất lượng giấc ngủ kém.

Những người có cha mẹ hoặc ông bà từng bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ có thể mang nguy cơ di truyền cao hơn. Tuổi tác cũng là yếu tố quan trọng vì động mạch trở nên kém đàn hồi hơn theo thời gian. Tình trạng này cũng phổ biến hơn ở nam giới so với nữ giới.

Một số phụ nữ phát triển tăng huyết áp trong thai kỳ, điều này có thể nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi. Bác sĩ Martha Gulati, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Phụ nữ Davis (Houston Methodist), cho biết tình trạng này cần được điều trị trong thai kỳ và theo dõi tim mạch lâu dài sau sinh do nguy cơ bệnh tim mạch gia tăng về sau.

Áp dụng chế độ ăn tốt cho tim

Chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension - Chế độ ăn ngăn ngừa tăng huyết áp) được đánh giá là hiệu quả nhất trong số 22 thay đổi lối sống và kỹ thuật giảm căng thẳng trong việc hạ huyết áp, theo phân tích hơn 100 nghiên cứu.

Chế độ này tập trung vào thực phẩm giàu kali - chất điện giải giúp cơ thể thải bớt natri và làm giãn thành động mạch. Natri khiến cơ thể giữ nước, làm tăng thể tích dịch và áp lực trong mạch máu. Nguồn kali không chỉ có chuối mà còn có bơ, dưa lưới, trái cây họ cam quýt và các loại rau lá xanh như rau bina hay cải cầu vồng.

Kết hợp DASH với giảm lượng natri càng giúp hạ huyết áp hiệu quả hơn. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị không tiêu thụ quá 2.300 mg natri mỗi ngày, và lý tưởng là ít hơn. Phần lớn natri trong khẩu phần ăn đến từ thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhà hàng.

Các thay đổi nhỏ như chọn sản phẩm ít natri, rửa đậu và rau đóng hộp trước khi dùng, hoặc thay bữa ăn chế biến sẵn bằng rau củ tươi có thể tạo khác biệt đáng kể. Uống rượu cũng liên quan đến tăng huyết áp; các bác sĩ khuyến nghị hạn chế tối đa, đặc biệt ở người uống hơn hai ly mỗi ngày.

Vận động và kiểm soát căng thẳng

Tập thể dục nhịp điệu là biện pháp hiệu quả thứ hai sau chế độ DASH trong việc hạ huyết áp, do giúp tim khỏe hơn và bơm máu với ít gắng sức hơn. Các bài tập như plank hoặc ngồi dựa tường cũng mang lại lợi ích, có thể giúp mạch máu giãn nở và cải thiện lưu thông.

Hoạt động thể chất còn giúp giảm căng thẳng, tương tự thiền và yoga. Một số hình thức cầu nguyện và thực hành tôn giáo khác cũng có thể góp phần giảm stress. Dù tập luyện có lợi ngay cả khi không giảm cân, giảm cân thừa vẫn là yếu tố quan trọng hỗ trợ hạ huyết áp.

Không e ngại điều trị bằng thuốc

Mục tiêu điều trị thường là giữ huyết áp dưới 130/80 mm Hg, và dưới 120/80 mm Hg càng tốt. Trong nhiều trường hợp, điều này đòi hỏi dùng thuốc. Có nhiều loại thuốc gốc hiệu quả và chi phí thấp.

Một số bệnh nhân cần phối hợp nhiều thuốc, điều này đôi khi gây tâm lý e ngại. Tuy nhiên, các viên phối hợp chứa nhiều hoạt chất trong một viên giúp việc dùng thuốc thuận tiện hơn. Nếu xuất hiện tác dụng phụ như đi tiểu nhiều hoặc phù chân, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ điều trị.

Ngay cả khi đang dùng thuốc, duy trì chế độ ăn lành mạnh và tập luyện vẫn đóng vai trò quan trọng, không chỉ với chỉ số huyết áp mà còn với sức khỏe tổng thể. Như bác sĩ Cluett nhận định, thay đổi lối sống mang lại lợi ích vượt xa một con số đo huyết áp đơn thuần.

Hồng Nhung