Pháp luật thế giới về hạn chế thực phẩm không lành mạnhCuộc chiến pháp lý của Indonesia với đồ ăn nhanh

Thực phẩm chế biến sẵn và cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng

Sự thay đổi trong lối sống và đô thị hóa nhanh chóng đã làm biến đổi sâu sắc thói quen ăn uống của người Indonesia. Các sản phẩm thực phẩm siêu chế biến như mì ăn liền, đồ uống có đường, snack mặn và thức ăn nhanh ngày càng trở thành lựa chọn quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày, đặc biệt tại các đô thị lớn. Những sản phẩm này có lợi thế về giá thành rẻ, tiện lợi và khả năng tiếp cận cao, đồng thời được quảng bá mạnh mẽ trên truyền hình, mạng xã hội và các nền tảng kỹ thuật số. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi đó là hàm lượng cao các thành phần gây hại cho sức khỏe, bao gồm đường tinh luyện, muối, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Hệ quả của xu hướng tiêu dùng này thể hiện rõ qua các chỉ số y tế đáng lo ngại. Các yếu tố rủi ro liên quan đến chế độ ăn uống hiện là nguyên nhân lớn thứ ba gây tử vong và tàn tật tại Indonesia. Hơn một nửa số ca tử vong do bệnh tim mạch có liên quan trực tiếp đến việc tiêu thụ thực phẩm không lành mạnh, trong khi khoảng một phần ba số ca tử vong do đột quỵ và gần một phần năm số ca tử vong do bệnh tiểu đường cũng xuất phát từ chế độ ăn nhiều đường, muối và chất béo. Chỉ trong vòng mười năm, tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành đã tăng từ 15,4% lên 23,4%, phản ánh tốc độ gia tăng đáng báo động của các vấn đề dinh dưỡng. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến người lớn mà còn lan rộng trong nhóm trẻ em và thanh thiếu niên. Gần một phần năm thanh thiếu niên Indonesia hiện đang ở tình trạng thừa cân hoặc béo phì. Đáng chú ý, gần một nửa dân số trên ba tuổi uống hơn một đồ uống có đường mỗi ngày, trong khi tỷ lệ người ăn đủ lượng rau và trái cây theo khuyến nghị của WHO lại ở mức rất thấp, chỉ khoảng 3,3% đối với nhóm dân số từ năm tuổi trở lên. Những con số này cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở lựa chọn cá nhân, mà là hệ quả của một môi trường thực phẩm chưa được kiểm soát hiệu quả.

Quy định 28/2024 - bước ngoặt trong chính sách thực phẩm

Trước áp lực ngày càng gia tăng từ gánh nặng bệnh tật, Chính phủ Indonesia đã ban hành Quy định Chính phủ số 28 năm 2024, chính thức có hiệu lực từ ngày 26/7/ 2024. Quy định này được xây dựng trên cơ sở Luật Sức khỏe năm 2023 và phản ánh cam kết mạnh mẽ của nhà nước trong việc phòng ngừa bệnh không lây nhiễm thông qua cải thiện chế độ dinh dưỡng của người dân. Theo quy định, chính phủ có thời hạn hai năm để triển khai đầy đủ các biện pháp cụ thể, bao gồm xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, hoàn thiện cơ chế giám sát và tổ chức thực thi trên phạm vi toàn quốc. Một trong những nội dung then chốt của Quy định 28/2024 là yêu cầu bắt buộc ghi nhãn dinh dưỡng rõ ràng ở mặt trước bao bì đối với thực phẩm chế biến sẵn. Các thông tin quan trọng về hàm lượng đường, muối và chất béo phải được thể hiện dễ đọc, giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận diện mức độ lành mạnh của sản phẩm ngay tại điểm bán. Bên cạnh đó, các cơ sở kinh doanh thực phẩm ăn liền và đồ uống pha chế sẵn cũng phải cung cấp thông tin dinh dưỡng trên thực đơn, qua đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm đối với sức khỏe người tiêu dùng. Quy định mới cũng đặt ra yêu cầu tái cấu trúc công thức sản phẩm đối với các nhà sản xuất, buộc họ phải giảm hàm lượng muối, đường và chất béo xuống mức phù hợp với khuyến nghị y tế. Đây được xem là một trong những biện pháp mang tính can thiệp trực tiếp vào nguồn cung thực phẩm, nhằm thay đổi chất lượng dinh dưỡng của các sản phẩm phổ biến trên thị trường. Song song với đó, chính phủ cũng áp dụng các hạn chế nghiêm ngặt đối với hoạt động quảng cáo và tiếp thị thực phẩm không lành mạnh, đặc biệt là những nội dung nhắm tới trẻ em và thanh thiếu niên, nhóm đối tượng dễ bị tác động bởi truyền thông thương mại. Ngoài các biện pháp quản lý hành vi tiêu dùng, Quy định 28/2024 còn mở ra khả năng áp dụng thuế đối với các sản phẩm không lành mạnh, nhất là đồ uống có đường. Công cụ kinh tế này được kỳ vọng sẽ làm giảm mức tiêu thụ thông qua việc điều chỉnh giá, đồng thời tạo nguồn lực tài chính để đầu tư cho các chương trình y tế dự phòng. Bên cạnh đó, chính phủ cũng định hướng xây dựng các “khu vực thực phẩm lành mạnh”, đặc biệt quanh trường học và cơ sở giáo dục, nhằm hạn chế sự hiện diện của thực phẩm có hại trong môi trường sinh hoạt của trẻ em.

Kỳ vọng về tác động lâu dài

Trong suốt năm 2025, WHO đã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kỹ thuật cho Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Indonesia (BPOM) nhằm cụ thể hóa các quy định nêu trong Quy định 28/2024. Một trong những trọng tâm hợp tác là xây dựng chuẩn natri quốc gia cho thực phẩm chế biến. Thông qua các cuộc tham vấn chuyên sâu với cơ quan nhà nước, giới học thuật, tổ chức nghề nghiệp và xã hội dân sự, BPOM đang hoàn thiện bộ tiêu chuẩn quy định mức natri tối đa cho những nhóm thực phẩm đóng góp nhiều nhất vào lượng muối tiêu thụ hàng ngày của người dân. Khi được ban hành, chuẩn này sẽ trở thành cơ sở pháp lý quan trọng, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh quy trình sản xuất theo hướng lành mạnh hơn. Bên cạnh đó, WHO cũng hỗ trợ Indonesia trong việc xây dựng các khuyến nghị chính sách về hạn chế tiếp thị thực phẩm không lành mạnh. Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế và điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh trong nước giúp các biện pháp đề xuất vừa đảm bảo hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vừa khả thi trong thực tiễn. Theo đại diện BPOM, sự hợp tác này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm đáng kể mức tiêu thụ thực phẩm giàu muối, đường và chất béo, đồng thời tạo nền tảng cho một hệ thống thực phẩm bền vững hơn. Mặc dù các quy định mới nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ giới chuyên môn và các tổ chức y tế, một số doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn bày tỏ lo ngại về chi phí tuân thủ và thời gian chuyển đổi. Tuy nhiên, chính phủ Indonesia nhấn mạnh rằng lợi ích dài hạn về sức khỏe cộng đồng, giảm chi phí điều trị bệnh không lây nhiễm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia sẽ vượt xa những khó khăn ban đầu. Trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới đang áp dụng các chính sách tương tự như thuế đồ uống có đường, nhãn cảnh báo sức khỏe và hạn chế quảng cáo thực phẩm không lành mạnh, Indonesia được đánh giá là một trong những nước đi đầu tại Đông Nam Á với một khung pháp lý toàn diện và quyết liệt. Nếu được triển khai hiệu quả trong những năm tới, các biện pháp này không chỉ giúp cải thiện hành vi ăn uống của người dân mà còn góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển bền vững của quốc gia trong dài hạn.

Ngọc Minh