Có gì trong kế hoạch phát triển “Gaza mới” của Mỹ?

“Gaza mới” theo tầm nhìn của Washington

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos (Thụy Sĩ), Tổng thống Donald Trump đã giới thiệu sáng kiến rộng lớn hơn mang tên “Hội đồng Hòa bình” (Board of Peace), với mục tiêu giải quyết các điểm nóng xung đột trên toàn cầu. Trong khuôn khổ sự kiện, ông mời con rể Jared Kushner, đặc phái viên Trung Đông, trình bày kế hoạch phát triển “Gaza mới” sau chiến tranh.

Ông Kushner cho biết những ý tưởng ban đầu từng cân nhắc việc chia Gaza thành các khu vực riêng biệt, song sau đó nhóm cố vấn đã quyết định theo đuổi một kịch bản mà ông gọi là “thành công mang tính đột phá”.

Trong bài thuyết trình, Kushner trình chiếu một loạt slide mô tả “bản thiết kế tổng thể” cho “Gaza mới”, với bản đồ màu phân khu rõ ràng dành cho phát triển nhà ở, trung tâm dữ liệu, khu công nghiệp và dịch vụ du lịch. Một số hình ảnh minh họa cho thấy bờ biển Địa Trung Hải của Gaza được phủ kín bởi các tòa tháp hiện đại, gợi liên tưởng đến Dubai hay Singapore.

Kế hoạch này bao gồm một lộ trình phát triển gồm 6 giai đoạn, bắt đầu từ miền Nam Gaza và dần tiến lên phía Bắc.

Giai đoạn một khởi động tại Rafah và một số khu vực của Khan Younis, trong khi giai đoạn hai bao gồm các phần còn lại của Khan Younis. Giai đoạn ba nhằm phát triển các trại tị nạn ở miền Trung Gaza, còn giai đoạn bốn tập trung vào tái thiết thành phố Gaza.

Đề xuất này bao gồm việc xây dựng một sân bay mới, cảng biển, tuyến vận tải hàng hóa và hành lang logistics, một cửa khẩu ba bên mới tại Rafah, cùng các tuyến đường mới kết nối các trung tâm đô thị của Gaza.

Kế hoạch cũng xác định các khu vực được chỉ định cho “du lịch ven biển” dọc theo bờ biển Gaza, với dự định xây dựng 180 “tòa tháp đa chức năng”.

Tại các khu vực trung tâm sẽ có các khu dân cư và khu công nghiệp, bao gồm “các trung tâm dữ liệu và cơ sở sản xuất tiên tiến”.

Ngoài ra, một quỹ đầu tư trị giá 3 tỷ USD được dành cho những gì được mô tả là các khu thương mại, quận kinh doanh và các khoản tài trợ nhằm kích thích doanh nghiệp địa phương.

Tại Rafah, trong một bộ slide với tiêu đề “New Rafah” (Rafah Mới), đặc phái viên này đề xuất xây dựng 100.000 đơn vị nhà ở tại thành phố phía Nam này, cùng với hơn 200 cơ sở giáo dục, 75 trung tâm y tế và 180 “trung tâm văn hóa, tôn giáo và dạy nghề”.

Một slide khác dự báo GDP của Gaza vào năm 2035 sẽ đạt 10 tỷ USD, với thu nhập bình quân hàng năm của mỗi hộ gia đình vào thời điểm đó được đặt ở mức trên 13.000 USD.

Ông Kushner cho biết, Nhà Trắng đang tìm cách đưa “các nguyên tắc của nền kinh tế thị trường tự do” vào Gaza, nhằm phản ánh “cùng một tư duy, cùng một cách tiếp cận” mà ông Donald Trump đang triển khai tại Mỹ.

Tuy nhiên, bài trình bày không đề cập đến những vấn đề cốt lõi như quyền sở hữu đất đai, cơ chế bồi thường cho người Palestine mất nhà cửa, doanh nghiệp và sinh kế, cũng như câu hỏi then chốt: người dân Gaza sẽ sống ở đâu trong suốt quá trình tái thiết.

Ông Kushner cũng không làm rõ nguồn tài chính cho dự án khổng lồ này, vốn đòi hỏi phải dọn dẹp khoảng 68 triệu tấn đổ nát và phế tích chiến tranh. Ông chỉ cho biết một hội nghị sẽ được tổ chức tại Washington trong những tuần tới để công bố các khoản đóng góp từ khu vực tư nhân.

Trước đó, Wall Street Journal từng đưa tin Mỹ có thể đóng vai trò “nhà đầu tư trụ cột”, tài trợ khoảng 20% chi phí tái thiết, song chi tiết vẫn chưa được công bố. Ý tưởng biến Gaza thành “Riviera của Trung Đông” từng được Tổng thống Donald Trump nhắc đến đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ phía người Palestine.

Cửa khẩu Rafah và những tín hiệu mong manh

Bài trình bày của ông Kushner diễn ra ngay sau phát biểu của ông Ali Shaath - nhà kỹ trị Palestine, được Washington ủng hộ, người được lựa chọn để điều hành Gaza theo kế hoạch 20 điểm của ông Donald Trump. Phát biểu qua cầu truyền hình, ông Shaath thông báo cửa khẩu Rafah, tuyến giao thông huyết mạch giữa Gaza và Ai Cập, sẽ được mở lại vào tuần tới. Đây là một trong những điều khoản quan trọng nhưng chưa được thực hiện của thỏa thuận ngừng bắn. “Việc mở cửa Rafah là tín hiệu cho thấy Gaza không còn bị đóng kín trước tương lai và chiến tranh”, ông Shaath nói.

Tuy nhiên, Israel, quốc gia kiểm soát phía Gaza của cửa khẩu, tuyên bố sẽ không chấp thuận mở lại cho đến khi Hamas hoàn tất nghĩa vụ trao trả hài cốt con tin cuối cùng còn bị giữ. Một nguồn tin chính trị Israel cho biết, Tel Aviv đang nỗ lực đặc biệt để thu hồi hài cốt của Ran Gvili và sẽ thảo luận việc mở cửa khẩu từ tuần tới.

Theo kế hoạch của Mỹ, giai đoạn tiếp theo tại Gaza sẽ bao gồm việc Hamas giải giáp, triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế, trong khi quân đội Israel tiếp tục rút sâu hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, Israel vẫn kiểm soát hơn một nửa lãnh thổ Gaza, còn Hamas chỉ nắm giữ một dải hẹp ven biển; đồng thời các cuộc không kích và pháo kích của Israel vẫn diễn ra thường xuyên.

Quỳnh Vũ