80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam:Bài cuối: Thể hiện tiếng nói của Nhân dân Việt Nam trên trường quốc tế
Công tác đối ngoại của Quốc hội Việt Nam trong suốt 80 năm qua đã có những bước phát triển mạnh mẽ và quan trọng. Để phát huy hơn nữa vai trò của mình, Quốc hội Việt Nam cần tiếp tục nâng cao vai trò, năng lực và hiệu quả của công tác đối ngoại, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia, phát triển quan hệ đối ngoại và xây dựng hình ảnh Việt Nam là một quốc gia độc lập, hòa bình và thịnh vượng trên trường quốc tế.
Thông qua nhiều đạo luật quan trọng có yếu tố nước ngoài
Sau khi Việt Nam thực hiện công cuộc Đổi mới từ năm 1986, công tác đối ngoại đã có những thay đổi sâu sắc. Việt Nam mở rộng quan hệ với các quốc gia và tổ chức quốc tế, đồng thời thúc đẩy việc gia nhập các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế. Quốc hội Việt Nam đã thông qua nhiều đạo luật, tạo hành lang pháp lý phù hợp, thúc đẩy các hoạt động đối ngoại, hội nhập quốc tế và thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Nhằm tạo cơ sở pháp lý đẩy mạnh hoạt động đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại Quốc hội, đối ngoại nhân dân và hội nhập quốc tế trong thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước, Quốc hội đã tiến hành thể chế hóa các nghị quyết Đại hội VI (năm 1986) và VII (năm 1991) của Đảng. Đại hội X của Đảng (năm 2006) chủ trương “Đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập vào chiều sâu, ổn định, bền vững".
Chủ trương này được khẳng định tại Đại hội XI của Đảng (năm 2011) và được Quốc hội khóa XIII thể chế hóa trong Hiến pháp năm 2013 (thông qua tại Kỳ họp thứ Sáu, ngày 28/11/2013). Hiến pháp năm 2013 đã tạo cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng và toàn diện nhất từ trước đến nay trong việc thực hiện đường lối đối ngoại ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.
Điều 12 Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập, hợp tác quốc tế trên cơ sở tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng, cùng có lợi...”. Quốc hội cũng thông qua nhiều đạo luật quan trọng có yếu tố nước ngoài, tạo cơ sở thuận lợi cho việc thực thi chính sách đối ngoại, hợp tác quốc tế trong bối cảnh hiện nay.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, việc rà soát, đối chiếu các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam với các quy định của Điều ước quốc tế về thương mại mà Việt Nam đã ký kết và tham gia là yêu cầu hết sức cấp thiết.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội dành ưu tiên trong chương trình xây dựng pháp luật, pháp lệnh hàng năm cho việc xây dựng những văn bản quy phạm pháp luật phục vụ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Việc Quốc hội phê chuẩn Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) đã tạo thuận lợi đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta, góp phần gia tăng nhanh chóng kim ngạch trao đổi thương mại không chỉ với Mỹ mà cả với các nước khác.
Quốc hội cũng đã phê chuẩn Nghị định thư Việt Nam gia nhập WTO, đẩy nhanh việc xác lập thể chế thị trường định hướng XHCN, cải thiện môi trường kinh doanh ở Việt Nam; phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền của người khuyết tật; Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người, phê chuẩn Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), phê chuẩn Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA)...
Quốc hội cũng đã tiến hành một số hoạt động giám sát trong lĩnh vực đối ngoại và văn bản đối ngoại. Quốc hội đã giám sát việc thi hành Nghị quyết số 48/2001/QH10 ngày 28/11/2001 về việc phê chuẩn Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ. Thông qua giám sát việc thực thi Hiệp định này, nhiều chính sách, văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung; nhiều văn bản hướng dẫn được ban hành phù hợp với những quy định của WTO và BTA.
Góp phần phát huy hiệu quả công tác ngoại giao đa phương
Trong những năm gần đây, Quốc hội đã thúc đẩy triển khai công tác ngoại giao nghị viện ở nhiều cấp độ, với phương châm chủ động, trách nhiệm, tích cực, linh hoạt và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực. Nhiều Nhóm nghị sĩ hữu nghị giữa Quốc hội Việt Nam với các nước đã được thành lập và có những hoạt động mang lại hiệu lực, hiệu quả thiết thực.
Việc không ngừng mở rộng quan hệ hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam với cơ quan lập pháp các nước đã góp phần làm sâu sắc và bền vững thêm quan hệ song phương và tạo điều kiện cho việc triển khai các quan hệ ngoại giao nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, quốc phòng - an ninh, kinh tế, thương mại, đầu tư, hợp tác phát triển bền vững, khoa học - công nghệ, văn hóa giáo dục, giao lưu nhân dân.
Việc thúc đẩy ngoại giao nghị viện của Quốc hội Việt Nam đã góp phần đẩy mạnh và phát huy hiệu quả công tác ngoại giao đa phương, nâng cao vị thế và vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế.
Cùng với quá trình Việt Nam ngày càng hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và tham gia tích cực vào nhiều tổ chức quốc tế và khu vực, các hoạt động ngoại giao nghị viện ngày càng phong phú, đa dạng và hiệu quả. Quốc hội Việt Nam đã thiết lập quan hệ với hơn 160 Nghị viện, tham gia làm thành viên của hầu hết các tổ chức nghị viện thế giới và khu vực, như IPU, AIPA, APPF, APF, APA...
Hoạt động đối ngoại đa phương của Quốc hội đã phát huy vai trò là kênh đối ngoại quan trọng, phát huy lợi thế vừa mang tính đối ngoại Nhà nước, vừa mang tính nhân dân sâu sắc, đóng góp quan trọng vào thành công chung trong việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, giữ vững độc lập chủ quyền lãnh thổ, biển, đảo, bảo vệ an ninh quốc gia và đấu tranh trên các lĩnh vực “dân chủ, nhân quyền, dân tộc và tôn giáo”; đồng thời ,nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Một số dấu ấn lớn về ngoại giao nghị viện đa phương của Quốc hội Việt Nam trong thời gian qua là các hội nghị đa phương quan trọng, mang tầm cỡ quốc tế và khu vực được Quốc hội Việt Nam chủ trì, đăng cai tổ chức, như: Đại hội đồng IPU 132 (năm 2015), Hội nghị Diễn đàn APPF lần thứ 26 (năm 2018), Đại hội đồng AIPA 41 (năm 2020), Hội nghị toàn cầu các nghị sĩ trẻ lần thứ 9 của IPU (năm 2023), Hội nghị Ban Chấp hành APF và Diễn đàn nghị viện Hợp tác Pháp ngữ về nông nghiệp bền vững, an ninh lương thực và ứng phó với biến đổi khí hậu (năm 2025).
Thông qua kênh ngoại giao nghị viện, Quốc hội Việt Nam đã phản ánh kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, về đất nước, con người, lịch sử, văn hóa dân tộc và những thành tựu của công cuộc đổi mới đất nước, quan điểm lập trường của Việt Nam trong các vấn đề quốc tế và khu vực, giúp dư luận ngoài hiểu rõ và đúng hơn về Việt Nam, đấu tranh chủ động và hiệu quả hơn với những luận điệu xuyên tạc về Việt Nam, nhất là trong những vấn đề như dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, biên giới lãnh thổ.
Nhiều sáng kiến do Quốc hội Việt Nam đề xuất đã thực sự tạo ra sự đổi mới, đặt nền tảng và định hướng phát triển dài hạn của các cơ chế hợp tác đa phương liên nghị viện.
Một trong những vai trò quan trọng của Quốc hội trong công tác đối ngoại là thể hiện tiếng nói của nhân dân Việt Nam trên trường quốc tế. Với tư cách là cơ quan đại diện cho nhân dân, Quốc hội đã không ngừng nêu cao các giá trị hòa bình, công lý và quyền tự quyết của các dân tộc.
Quốc hội cũng đóng vai trò giám sát hoạt động đối ngoại của Chính phủ, bảo đảm các chính sách đối ngoại phù hợp với lợi ích quốc gia và nguyện vọng của nhân dân. Quốc hội có quyền phê duyệt các hiệp định quốc tế quan trọng, đồng thời giám sát việc thực hiện các cam kết quốc tế, không chỉ giúp bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong các quan hệ đối ngoại, tạo dựng niềm tin từ cộng đồng quốc tế đối với chính sách của Việt Nam.
Công tác đối ngoại của Quốc hội Việt Nam trong suốt 80 năm qua đã có những bước phát triển mạnh mẽ và quan trọng. Hướng đến các cột mốc kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng vào năm 2030 và 100 năm lập nước vào năm 2045 với những kỳ vọng đưa đất nước trở thành một nước phát triển có thu nhập cao, toàn bộ hệ thống chính trị đang thực hiện chủ trương sắp xếp lại bộ máy quản lý hành chính nhà nước theo hướng tinh, gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
Trong bối cảnh này, công tác đối ngoại đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những điều kiện thuận lợi nhất cho thúc đẩy phát triển kinh tế của đất nước.
Để phát huy hơn nữa vai trò của mình, Quốc hội Việt Nam cần tiếp tục nâng cao vai trò, năng lực và hiệu quả của công tác đối ngoại, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia, phát triển quan hệ đối ngoại và xây dựng hình ảnh Việt Nam là một quốc gia độc lập, hòa bình và thịnh vượng trên trường quốc tế.