WEF: Thuế quan và mặt trái của AI là những rủi ro hàng đầu với kinh tế thế giới

Thế giới “bên bờ vực”

Dựa trên khảo sát hơn 1.300 lãnh đạo đến từ chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, báo cáo vẽ nên một bức tranh nhiều gam mầu xám: gần một nửa số người được hỏi dự báo hai năm tới sẽ “hỗn loạn”, trong khi chỉ 1% tin rằng thế giới sẽ bước vào giai đoạn ổn định. WEF mô tả trạng thái hiện tại của toàn cầu là “đang ngồi trên một bờ vực”.

Rủi ro nghiêm trọng nhất trong ngắn hạn (2 năm) được xác định là đối đầu địa kinh tế. Rủi ro này lần đầu tiên vươn lên vị trí số một trong danh sách các mối lo của giới doanh nghiệp. Nguyên nhân đến từ sự gia tăng cạnh tranh giữa các cường quốc, việc “vũ khí hóa” các công cụ kinh tế như thuế quan, quy định, chuỗi cung ứng và hạn chế dòng vốn, đẩy thương mại toàn cầu đứng trước nguy cơ suy giảm mạnh.

“Đây không chỉ là câu chuyện về chiến tranh thương mại, mà còn gắn với xung đột vũ trang giữa các quốc gia và những hệ quả sâu rộng đối với nền kinh tế toàn cầu,” bà Saadia Zahidi, Giám đốc điều hành WEF, nhận định.

Kinh tế - nhóm rủi ro tăng nhanh nhất

Theo báo cáo, rủi ro kinh tế là nhóm tăng mạnh nhất về mức độ lo ngại so với các năm trước. Các lãnh đạo ngày càng quan ngại về nguy cơ suy thoái, lạm phát kéo dài, bong bóng tài sản, trong bối cảnh nhiều quốc gia đang gánh mức nợ cao và thị trường tài chính biến động mạnh.

Ông John Doyle, CEO của Marsh - tập đoàn môi giới bảo hiểm lớn nhất thế giới và là đối tác của WEF gọi thời điểm hiện nay không phải là “một cuộc khủng hoảng toàn cầu đơn lẻ” mà là “kỷ nguyên của đa khủng hoảng” (poly-crisis). Theo ông, doanh nghiệp đang phải cùng lúc đối mặt với chiến tranh thương mại, chia rẽ văn hóa - xã hội, cách mạng công nghệ diễn ra quá nhanh và các thảm họa khí hậu ngày càng khốc liệt.

“Đó là một gánh nặng khổng lồ đối với năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp”, ông Doyle nói.

AI: từ kỳ vọng thành nỗi lo dài hạn

Đáng chú ý, rủi ro liên quan đến AI tăng nhanh nhất trong toàn bộ khảo sát. Chỉ trong một năm, nguy cơ từ các kết quả bất lợi của AI đã từ vị trí thứ 30 trong ngắn hạn vọt lên thứ 5 trong danh sách rủi ro dài hạn (10 năm).

WEF cảnh báo, tự động hóa và AI có thể gây ra làn sóng dịch chuyển lao động quy mô lớn, làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập, khoét sâu chia rẽ xã hội, kéo giảm tiêu dùng và tạo ra vòng xoáy bất ổn kinh tế - xã hội, ngay cả khi năng suất lao động tăng mạnh.

Báo cáo cũng lưu ý sự hội tụ giữa học máy và điện toán lượng tử đang làm tăng tốc quá trình phát triển công nghệ, tạo ra một “môi trường siêu tăng cường” mà trong đó con người có nguy cơ đánh mất khả năng kiểm soát.

Thông tin sai lệch, phân cực xã hội và bất bình đẳng

Trong ngắn hạn, thông tin sai lệch và tin giả đứng thứ hai trong danh sách rủi ro nghiêm trọng nhất, tiếp theo là phân cực xã hội - sự chia rẽ ngày càng sâu sắc giữa các nhóm có quan điểm đối lập. Trong dài hạn, bất bình đẳng được xác định là rủi ro mang tính liên kết cao nhất, có khả năng khuếch đại nhiều nguy cơ khác.

Theo WEF, những yếu tố này đang làm xói mòn khả năng hợp tác quốc tế, vốn là điều kiện tiên quyết để ứng phó hiệu quả với các cú sốc kinh tế, khí hậu hay y tế toàn cầu.

Khí hậu vẫn là mối đe dọa dài hạn lớn nhất

Dù bị “giảm ưu tiên” trong ngắn hạn do áp lực từ chiến tranh, lạm phát và bất ổn chính trị, rủi ro môi trường vẫn thống trị bức tranh dài hạn. Các hiện tượng thời tiết cực đoan tiếp tục đứng đầu danh sách rủi ro 10 năm tới, tiếp theo là suy giảm đa dạng sinh học, sụp đổ hệ sinh thái và những thay đổi nghiêm trọng đối với hệ thống Trái đất.

Thiệt hại được bảo hiểm từ thảm họa thiên nhiên trên toàn cầu được ước tính đạt 107 tỷ USD trong năm 2025, đánh dấu năm thứ 6 liên tiếp vượt mốc 100 tỷ USD - cao hơn rất nhiều so với đầu những năm 2000.

Theo ông Doyle, các vụ cháy rừng tại California đầu năm 2025 cho thấy sự cần thiết của khung pháp lý cho phép phí bảo hiểm phản ánh đúng mức độ rủi ro, qua đó thu hút thêm vốn vào thị trường bảo hiểm và tăng khả năng chống chịu trước thiên tai.

Sự thoái lui của chủ nghĩa đa phương

Báo cáo kết luận rằng, trong bối cảnh rủi ro ngày càng phức tạp và đan xen, “liên minh của những bên sẵn sàng hành động” - giữa chính phủ, doanh nghiệp, học giới và xã hội dân sự là chìa khóa để tăng cường khả năng chống chịu toàn cầu.

Tuy nhiên, bà Zahidi bày tỏ lo ngại trước xu hướng thoái lui khỏi chủ nghĩa đa phương và sự trỗi dậy của một “kỷ nguyên cạnh tranh mới”, đặt ra câu hỏi lớn: liệu thế giới có còn đủ khả năng hợp tác khi phải đối mặt với các mối đe dọa mang tính sống còn như biến đổi khí hậu hay đại dịch trong tương lai?

Quỳnh Vũ