Cần đồng bộ từ quy chuẩn đến hạ tầng trong kiểm định xe cơ giới

Việc áp dụng lộ trình cũng nhằm thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính, ứng phó với biến đổi khí hậu, đồng thời hỗ trợ phát triển giao thông đô thị bền vững, hiện đại theo định hướng chiến lược quốc gia.

Trong bối cảnh đó, vừa qua Báo Đại biểu Nhân dân đã tổ chức Tọa đàm “Kiểm định khí thải xe cơ giới và vấn đề chống ô nhiễm không khí” nhằm mục tiêu lấy ý kiến các chuyên gia, nhà quản lý trong việc kiểm soát nguồn khí thải từ giao thông, từng bước xây dựng các thành phố thông minh, bền vững tại Việt Nam.

Lợi ích môi trường phải được tính toán rõ ràng và minh bạch

Chia sẻ về những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng chính sách này vào thực tiễn, GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng, thông thường, khi đưa ra các quyết định và quy định, chúng ta ít khi nêu rõ vấn đề sẽ được giải quyết, lợi ích thu được, mục đích cuối cùng. Ví dụ, trong quy trình kiểm định phương tiện cơ giới, vốn được xem là công cụ đánh giá và giảm thiểu lượng phát thải từ giao thông.

Tuy nhiên, dữ liệu kiểm định ô tô đã được thu thập nhiều năm nhưng hầu như không được sử dụng để tính toán mức phát thải, cũng như đánh giá hiệu quả sau kiểm định.

Hay việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra quy chuẩn nhưng Cục Kiểm định thực hiện lại gặp khó khăn dẫn đến tình trạng chưa có tiếng nói chung. Thậm chí, việc chưa tính toán được các yếu tố cần thiết, như thiết bị kiểm định lấy từ đâu đã không được xem xét kỹ lưỡng.

Theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, quy định hiện hành cũng chưa tính toán hết về chi phí. Điều này dẫn đến việc người dân thấy rằng kiểm định xe cơ giới "chưa mang lại tác dụng" trong khi các cơ quan kiểm định lại chịu áp lực và dễ mắc sai sót. Kiểm định hiện nay chủ yếu mang tính chế tài, phạt những trường hợp không đạt chuẩn trong khi thiếu các công cụ khuyến khích, hỗ trợ giảm phát thải. Chính vì vậy, mọi quy định, cần được phân tích lợi ích, chi phí đầy đủ, trong đó lợi ích môi trường phải được tính toán rõ ràng và minh bạch.

Đặc biệt, số liệu kiểm định phải được lưu trữ để có thể tính toán chính xác mức độ giảm phát thải sau khi kiểm định. Cần có một đề tài nghiên cứu kỹ hơn về lộ trình thực hiện và xác định rõ ai là người chịu trách nhiệm chỉ đạo thực hiện.

GS.TS Hoàng Xuân Cơ nhấn mạnh, khi đưa ra các điều luật hay quy định mà không thể thực hiện được, sẽ dẫn đến việc người dân mất niềm tin. Do đó, cần phải tính toán kỹ lưỡng, đảm bảo quy định đưa ra là thực hiện được và phải nói rõ được mức độ lợi ích của nó.

Đồng bộ, hợp chuẩn về mặt kiểm định lẫn máy móc

Từ góc độ xã hội, GS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và công nghiệp Việt Nam cho rằng, đây là vấn đề rất khó, vì phải vừa bảo đảm an sinh vừa phải bảo đảm yếu tố môi trường, đặc biệt là chất lượng không khí trong đô thị. Nếu các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh muốn phát triển theo hình thức đô thị thông minh, nhất định phải có lộ trình để hạn chế xe cơ giới chứ không đơn thuần là thay thế về mặt nhiên liệu.

Trước hết, về quy định kiểm định khí thải của xe ô tô đã được ban hành từ rất lâu nhưng thực tế số xe không đạt tiêu chuẩn, cũ nát vẫn hoạt động và tham gia giao thông rất nhiều.

Đối với xe cơ giới, mỗi gia đình Việt Nam đều có từ 1-3 chiếc, do đó vấn đề kiểm định xe cũ còn khó khăn với khối lượng công việc lớn hơn ô tô rất nhiều. Hiện, chưa có khảo sát số xe nội bộ trong thành phố là bao nhiêu. Cụ thể như xe từ Hà Nội đi làm tại các tỉnh, xe từ các tỉnh đến Hà Nội… cần phải rất chi tiết và phải nói rõ kiểm định như thế nào.

GS.TS Nguyễn Hữu Dũng đồng tình với Dự thảo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Song với đó, cũng cần tính toán rất nhiều vấn đề bao gồm phép thử, chứng chỉ, thiết bị… được quy chuẩn như thế nào để những chính sách này đi vào cuộc sống.

Ông Dũng lý giải, đối với ô tô đã rất khó khăn và cũng chưa làm triệt để, vậy với khối lượng xe cơ giới khổng lồ sẽ còn khó khăn hơn rất nhiều. Chính vì vậy, cần phải có mục tiêu rõ ràng. Thêm vào đó, yếu tố an sinh cũng rất quan trọng, với những đối tượng thu nhập thấp mưu sinh bằng xe cơ giới cũng cần phải làm gì để có giải pháp thay thế.

“Tóm lại phải có sự đồng bộ, hợp chuẩn về mặt kiểm định cũng như máy móc, quy trình thực hiện thì chính sách mới có thể đi vào cuộc sống”, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và công nghiệp Việt Nam Nguyễn Hữu Dũng gợi mở.

Ngọc Diệp