Ô nhiễm môi trường đất: Thách thức thầm lặng và yêu cầu hoàn thiện thực thi pháp luật

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi đánh giá cao chuỗi tọa đàm của Báo Đại biểu Nhân dân về bảo vệ môi trường, từ môi trường làng nghề, môi trường không khí đến môi trường đất.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi, đây là những hoạt động rất thiết thực, góp phần làm rõ các vấn đề chính sách trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng phức tạp.

Đồng thời, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cũng cho biết, thời gian qua Quốc hội đã tiến hành giám sát tối cao về việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực.

Mặc dù môi trường đất không phải là nội dung trọng tâm duy nhất của cuộc giám sát, nhưng qua thực tiễn triển khai đã làm rõ nhiều vấn đề quan trọng, có ý nghĩa trực tiếp đối với chủ đề tọa đàm.

Sau giám sát, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 247/2025/QH15 ngày 10/12/2025 về tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường.

Theo ông Tạ Đình Thi, Nghị quyết này thể hiện sự đồng thuận cao của Quốc hội trong việc nhìn nhận ô nhiễm môi trường đất là một thách thức ngày càng nghiêm trọng, dù không dễ nhận thấy ngay như ô nhiễm nước hay không khí.

Ô nhiễm đất là dạng ô nhiễm tích tụ lâu dài, mang tính thầm lặng nhưng ảnh hưởng lớn đến phát triển nông nghiệp bền vững, hệ sinh thái và đặc biệt là sức khỏe con người.

Tại tọa đàm các đại biểu đã phân tích khá đầy đủ về thực trạng và nguyên nhân, trong đó có việc lạm dụng hóa chất trong sản xuất nông nghiệp, chất thải công nghiệp, làng nghề và các nguồn phát sinh phân tán.

Bên cạnh đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi lưu ý một nguyên nhân đặc thù là tồn dư chất độc hóa học do chiến tranh để lại. Đây là hậu quả nặng nề, kéo dài nhiều thập kỷ, đòi hỏi sự nỗ lực lớn của Việt Nam cùng với hợp tác quốc tế, song không thể xử lý triệt để trong thời gian ngắn. Ngoài ra, các cơ sở hóa chất, nguồn dầu thải và nhiều nguồn phát thải khác cũng đang gây áp lực lớn lên môi trường đất.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi, xử lý ô nhiễm môi trường đất là một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn và tốn kém, phức tạp hơn nhiều so với xử lý ô nhiễm không khí hay nước.

Qua thực tế tham quan, học tập kinh nghiệm tại một số quốc gia, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cho biết, để phục hồi đất tại các khu vực từng là nhà máy hóa chất, phục vụ xây dựng khu đô thị hoặc sinh hoạt cho con người, họ phải áp dụng công nghệ rất cao với chi phí cực lớn. Đây là điểm cần được nhấn mạnh để thấy rõ tính cấp thiết của việc phòng ngừa ô nhiễm ngay từ đầu.

Về hành lang pháp lý, ông Tạ Đình Thi cho rằng, nhận thức của chúng ta về bảo vệ môi trường đất ngày càng đầy đủ và toàn diện hơn. Hiện nay, hệ thống pháp luật đã có nhiều quy định liên quan trực tiếp đến nội dung này.

Đặc biệt, Luật Bảo vệ môi trường dành riêng một mục trong một chương, gồm 5 điều, quy định về bảo vệ môi trường đất. Luật Đất đai cũng có nhiều điều khoản quan trọng về nguyên tắc sử dụng đất bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, không lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học gây ô nhiễm, thoái hóa đất, được quy định tại Điều 5, cùng các điều 31, 178, 182 và 189. Bên cạnh đó, Luật Trồng trọt cũng có Điều 55 quy định cụ thể về sử dụng và bảo vệ đất trong canh tác.

Như vậy, có thể khẳng định khung pháp lý hiện nay về bảo vệ môi trường đất là khá đầy đủ, tương đối toàn diện, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên đất. Vấn đề đặt ra là cần tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật, gắn với giám sát, kiểm tra và nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội.

Chỉ khi chính sách được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ, việc kiểm soát ô nhiễm môi trường đất mới thực sự mang lại hiệu quả và góp phần bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.

Mạnh Hưng