Minh bạch dữ liệu môi trường để hạn chế phát sinh ô nhiễm đất mới
Tại Tọa đàm “Kiểm soát ô nhiễm môi trường đất - Thực trạng và giải pháp” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, các ý kiến cho rằng, nâng cao nhận thức đi đôi với trách nhiệm pháp lý, giám sát xã hội và minh bạch thông tin là giải pháp căn cơ nhằm hạn chế các nguồn phát sinh ô nhiễm đất mới.
Phát biểu tại tọa đàm, đại biểu Quốc hội Khóa XV, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam Nguyễn Quang Huân cho rằng, để giảm thiểu ô nhiễm đất, trước hết cần nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp thông qua nhiều góc độ, từ khoa học - kỹ thuật, quản lý nhà nước đến y tế và truyền thông xã hội. Thực tế cho thấy, khi các vấn đề môi trường được truyền thông đầy đủ, đúng cách, mức độ vi phạm đã giảm đi đáng kể.
Theo ông Nguyễn Quang Huân, bên cạnh kiến thức khoa học, kiến thức pháp luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Việt Nam đã có Luật Bảo vệ môi trường với các quy định cụ thể về bảo vệ môi trường đất, trong đó xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân.
Nếu không tuân thủ, các hành vi vi phạm có thể bị xử lý nghiêm, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây chính là yếu tố có tính răn đe cao, không thể thiếu bên cạnh tuyên truyền, vận động.
Ông Huân nhấn mạnh, tuyên truyền, giáo dục trong nhà trường và cộng đồng là cần thiết, nhưng phải song hành với thực thi pháp luật nghiêm minh. Thực tế giám sát của Quốc hội cho thấy, còn tồn tại tình trạng xử phạt nhưng cho tồn tại, xử lý xong mà không khắc phục triệt để hậu quả môi trường. Cách làm này làm giảm hiệu lực của pháp luật và không giải quyết được tận gốc vấn đề ô nhiễm.
Một nội dung quan trọng khác được ông đề cập là trách nhiệm giám sát và giải trình. Theo đó, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng môi trường sống mà còn có quyền và trách nhiệm giám sát các hoạt động sản xuất, kinh doanh có nguy cơ gây ô nhiễm.
Cơ chế giám sát cộng đồng thông qua Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp cần được phát huy mạnh mẽ hơn, nhất là tại các làng nghề, khu vực tái chế, nơi tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm đất nghiêm trọng.
Dẫn chứng từ thực tế, ông Huân cảnh báo việc xử lý rác thải không đúng quy trình có thể gây hậu quả rất lớn đối với môi trường đất. Nước rỉ rác thấm xuống đất hoặc các chất độc sinh ra trong quá trình đốt rác như dioxin, furan nếu không được kiểm soát chặt chẽ sẽ gây ô nhiễm nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm hơn cả kim loại nặng. Những rủi ro này cần được truyền thông rộng rãi để người dân và doanh nghiệp hiểu rõ, từ đó chủ động phòng ngừa.
Đặc biệt, ông cho rằng, minh bạch thông tin môi trường là yêu cầu then chốt. Thông tin quan trắc môi trường không phải là bí mật của riêng doanh nghiệp hay cơ quan quản lý mà người dân có quyền được tiếp cận. Việc công khai dữ liệu về chất lượng đất, nước, không khí sẽ giúp cộng đồng giám sát tốt hơn, đồng thời hỗ trợ nhà đầu tư lựa chọn địa điểm phù hợp, tránh các khu vực ô nhiễm.
Theo ông Nguyễn Quang Huân, minh bạch cả thông tin tích cực lẫn thông tin tiêu cực là cách tốt nhất để phòng ngừa rủi ro môi trường, bởi nếu che giấu thông tin, hậu quả có thể lan rộng và khó kiểm soát hơn.
Tóm lại, để hạn chế ô nhiễm đất phát sinh mới, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm: nâng cao nhận thức và hiểu biết pháp luật; tăng cường trách nhiệm giải trình gắn với khoa học - kỹ thuật; và minh bạch hóa thông tin môi trường.
Đây là nền tảng quan trọng để bảo vệ tài nguyên đất, bảo đảm phát triển kinh tế bền vững và chất lượng sống của người dân.