Công nghiệp hóa và sức ép ngày càng lớn lên môi trường đất

Phát biểu tại Tọa đàm “Kiểm soát ô nhiễm môi trường đất - Thực trạng và giải pháp” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, PGS.TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam cho rằng, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa mang lại nhiều lợi ích cho tăng trưởng kinh tế nhưng cũng đồng thời phát sinh những tác động tiêu cực đối với môi trường.

Thực tế cho thấy, tình trạng lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật trong nông nghiệp vẫn còn phổ biến. Trong khi đó, chất thải từ các khu công nghiệp, làng nghề, đặc biệt là kim loại nặng tiếp tục gây ô nhiễm đất và nước, làm suy giảm hiệu quả sản xuất và chất lượng môi trường sống.

Đồng thời, ô nhiễm đất trước hết tác động trực tiếp đến sức khỏe của chính người lao động tham gia sản xuất. Bên cạnh đó, các chất ô nhiễm có thể lan rộng, tích tụ trong đất, nước và thực phẩm, gây ảnh hưởng không chỉ đến con người mà còn đến toàn bộ hệ sinh thái.

Đáng lo ngại hơn, nước thải chứa kim loại nặng và hóa chất độc hại có khả năng thẩm thấu, lan truyền vào các tầng nước ngầm, khiến phạm vi ô nhiễm ngày càng khó kiểm soát.

PGS.TS Trương Mạnh Tiến cho rằng, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách, quy định nhằm tăng trách nhiệm của các nhà sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp và công nghiệp, trong đó đáng chú ý là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Tuy nhiên, việc thực thi trên thực tế vẫn gặp không ít khó khăn, nhất là tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các khu công nghiệp tập trung, nơi áp lực phát triển kinh tế rất lớn.

Bên cạnh ô nhiễm từ hoạt động sản xuất, biến đổi khí hậu cũng đang làm gia tăng các nguy cơ suy thoái đất. Tình trạng xâm nhập mặn, sa mạc hóa, nhiều vùng đất bị thoái hóa, không còn khả năng sử dụng đang trở thành vấn đề nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn cho kinh tế và đời sống người dân. Nếu không có giải pháp kịp thời, những khu vực này có nguy cơ trở thành “hoang mạc hóa”, ảnh hưởng lâu dài đến an ninh môi trường và phát triển bền vững.

Đặc biệt, hệ lụy đối với sức khỏe con người là vấn đề đáng báo động. Theo PGS.TS Trương Mạnh Tiến, nguy cơ gia tăng các bệnh nguy hiểm, trong đó có ung thư, gắn chặt với ô nhiễm môi trường.

Đây chính là sức khỏe của lực lượng lao động - nguồn lực tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Nếu phát triển công nghiệp và nông nghiệp chuyên môn hóa cao nhưng không kiểm soát tốt ô nhiễm, bệnh tật gia tăng sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực và tăng trưởng kinh tế.

Từ thực tiễn đó, ông Tiến nhấn mạnh yêu cầu phải có các giải pháp mạnh mẽ, đồng bộ và kịp thời nhằm kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ đất đai – một tài nguyên quý giá của quốc gia.

Việc cảnh báo sớm thông qua các diễn đàn, tọa đàm như tọa đàm do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức có ý nghĩa quan trọng, giúp xã hội nhìn rõ hơn thực trạng ô nhiễm đất và thúc đẩy hành động.

Ông Tiến cũng ghi nhận nỗ lực của các đoàn giám sát của Quốc hội trong việc tăng cường giám sát việc thực thi chính sách, nhằm bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Theo ông Tiến, chỉ khi môi trường đất được bảo vệ và phục hồi đúng mức, mục tiêu phát triển kinh tế bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mới có thể đạt được.

Bá Hiển