Từ đề xuất đến hành động: Lời giải cho bài toán kiểm định khí thải xe cơ giới
Trước sự cần thiết triển khai kiểm định khí thải xe cơ giới nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp thiết thực, phù hợp với tình hình bối cảnh Việt Nam.
Chia sẻ về giải pháp nhằm triển khai hiệu quả việc kiểm định khí thải xe cơ giới, GS.TS. Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và công nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, cần tháo gỡ nút thắt về hạ tầng kiểm định.
Trong đó, cần bám sát cơ sở của xã phường, cửa ngõ của các đô thị bởi đây chính là nơi thực hiện công tác kiểm định. Việc gắn các trung tâm kiểm định xe gắn máy với ô tô cũng là một giải pháp tốt, tuy nhiên cũng cần tính toán hợp lý do lượng phương tiện cơ giới rất đông, dễ phát sinh một số khó khăn nhất định.
Hiện nay với hình thức kiểm định di động, chỉ kiểm tra 2 chỉ số không khí Oxit carbon và Carbon hydro, các thiết bị này tùy thuộc vào nước sản xuất có giá thành khác nhau. Ngoài ra các loại thiết bị cố định có giá từ 55 đến hơn 100 triệu.
“Có thể thấy chi phí để hình thành một trạm kiểm định không quá cao chúng ta có thể xã hội hóa được. Tôi cho rằng nên phối hợp với điểm bán xe gắn máy hoặc trung tâm sửa chữa để làm các trạm kiểm định này”, GS.TS. Nguyễn Hữu Dũng kiến nghị.
Đối với công tác giám sát, quan trọng nhất là vấn đề chứng chỉ, tem dán để xác định các loại xe phát thải vượt ngưỡng cho phép, chi phí kiểm định cũng cần thấp và cần phần mềm để lấy dữ liệu và theo dõi các xe cơ giới.
Từ góc độ của cơ quan lập pháp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi nhận định, cần tháo gỡ nút thắt lớn nhất đến từ lộ trình triển khai kiểm định khí thải xe cơ giới bởi “việc tuy nhỏ nhưng không làm không xong, đường tuy ngắn nhưng không đi không đến”. Cụ thể, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi nhấn mạnh các yếu tố:
Thứ nhất, với số lượng 74 triệu xe mô tô, xe máy đang lưu hành đòi hỏi hạ tầng, kỹ thuật cũng như lực lượng nhân lực, điều kiện bảo đảm để thực hiện việc kiểm định rất lớn. Nhà nước không thể bảo đảm yêu cầu thực hiện trong thời gian ngắn, triển khai quy mô lớn, do đó cần xã hội hóa, để khu vực tư nhân tham gia các hoạt động kiểm định phương tiện cơ giới.
Đặc biệt, phải bảo đảm tính công bằng giữa các khu vực, các đối tượng tham gia vào hoạt động kiểm định; phải có quy trình minh bạch; bảo đảm đơn giản hóa các thủ tục; chia sẻ lợi ích đồng đều giữa các bên liên quan; ứng dụng công nghệ để tăng sự thuận lợi cho người dân.
Thứ hai, cần nhìn nhận các bài học thực tiễn với đăng kiểm phương tiện cơ giới khi xã hội hóa mà không có kiểm tra, giám sát thường xuyên, bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật dễ phát sinh mâu thuẫn.
“Chúng ta khi thực hiện chủ trương xã hội hóa cũng phải thiết lập, tăng cường các quy trình về giám sát, bảo đảm minh bạch, đúng theo quy trình, quy định về kỹ thuật cũng như các quy định liên quan đến quản lý của pháp luật”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi nhấn mạnh.
Đồng tình với kiến nghị của Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi, đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp Phạm Văn Hoà cho rằng, xã hội hoá công tác này là hợp lý. Tuy nhiên các bài học về kiểm định phát thải tư nhân thời gian qua đã nhấn mạnh vai trò thanh tra kiểm tra của cơ quan quản lý Nhà nước.
“Cần có lộ trình nhằm tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư máy móc, nhân lực kiểm định chất lượng xe cơ giới. Đặc biệt là kiểm định chất lượng phát thải của xe xăng, đòi hỏi cần có phương tiện tốt để kiểm định được, nếu máy móc không đạt chất lượng thì không đạt hiệu quả”, Đại biểu Phạm Văn Hoà chia sẻ.
Nhận định việc xã hội hoá kiểm định khí thải là loại hình kinh doanh có điều kiện, do đó khi cấp giấy phép kinh doanh cho loại hình này, cần tăng cường công tác hậu kiểm cơ sở vật chất của doanh nghiệp liệu có đúng giấy phép, phương tiện kỹ thuật kiểm định có tốt không, con người quản lý cơ sở kiểm định đó có đúng tiêu chuẩn theo quy định, theo quy chế của kiểm định viên kiểm định chất lượng xe cơ giới hay không.
Cốt lõi quan trọng là vai trò của cơ quan nhà nước trong quá trình kiểm tra, thanh tra. Cơ quan dân cử, đại biểu HĐND, ĐBQH, mặt trận và các tổ chức đoàn thể xã hội cùng chung tay thực hiện giám sát kiểm định.
“Tất nhiên có nhiều phương pháp, biện pháp giám sát, không phải cứ vào cơ sở kiểm tra, qua đó, để hạn chế tiêu cực, phát huy tích cực, phát huy những mặt tốt của các cơ sở”, đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp nhận định.
Hiện nay, phương tiện ô tô đã được kiểm định, tuy nhiên vẫn còn số lượng lớn phương tiện xe máy, cần cơ sở vật chất rộng rãi và đòi hỏi con người cùng số lượng thiết bị lớn, đây là những khó khăn cần được nhìn nhận hợp lý và kịp thời.