Sau Venezuela, những “mục tiêu” của Tổng thống Trump sẽ là gì?

Chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro của lực lượng Mỹ cuối tuần qua đã trở thành tâm điểm chú ý trên chính trường quốc tế, không chỉ bởi tính chất chưa từng có tiền lệ, mà còn vì chuỗi phát ngôn mạnh mẽ của Tổng thống Mỹ Donald Trump ngay sau đó. Trong 48 giờ gần nhất, ông Trump cùng các quan chức cấp cao trong chính quyền liên tục đưa ra cảnh báo đối với nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, trải dài từ Tây Bán cầu đến Bắc Đại Tây Dương và Trung Đông, bao gồm Colombia, Cuba, Mexico, Iran và Greenland - lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch.

Những tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Nhà Trắng muốn tái khẳng định ảnh hưởng chiến lược của Mỹ, tuy nhiên đã gây ra phản ứng ngoại giao từ các chính phủ liên quan. Dù mức độ lo ngại và cách thức đáp trả không giống nhau nhưng điểm chung trong phản ứng của nhiều nước là nhấn mạnh các nguyên tắc về chủ quyền, không can thiệp và sự khác biệt về bối cảnh chính trị - xã hội so với Venezuela.

Greenland

Trong số các tuyên bố gây chú ý, phát ngôn liên quan Greenland được xem là có “sức nặng” địa chiến lược cao và nhận phản ứng thẳng thắn nhất từ lãnh đạo hòn đảo. Trên chuyên cơ Air Force One, ông Trump đã lặp lại rằng, Mỹ cần Greenland “vì lý do an ninh quốc gia”. Ông cho rằng vị trí của hòn đảo “vô cùng chiến lược”, “tàu của Nga và Trung Quốc hiện diện dày đặc quanh Greenland” và đánh giá Đan Mạch “không thể đảm đương được yêu cầu an ninh tại đây”.

Đáp lại, lãnh đạo Greenland Jens Frederik Nielsen lập tức ra tuyên bố phản đối mạnh mẽ, gọi các phát ngôn từ phía Tổng thống Mỹ là “không thể chấp nhận”, đồng thời nhấn mạnh việc liên hệ Greenland với Venezuela hay can thiệp quân sự là “thiếu tôn trọng và sai bối cảnh”. Ông khẳng định: “Chúng tôi là một dân tộc, một quốc gia, một nền dân chủ, không phải là đối tượng trong lời lẽ chính trị của các cường quốc”.

Tại họp báo sau đó, theo hãng tin Reuters, ông Nielsen cũng nhấn mạnh, Greenland không lo ngại nguy cơ “bị tiếp quản ngay lập tức,” nhưng cho rằng phát ngôn kiểu “nhu cầu kiểm soát” là không phù hợp trong đối thoại quốc tế.

Greenland có diện tích khoảng 2,16 triệu km², giàu tài nguyên khoáng sản và nằm tại tuyến hàng hải - quân sự quan trọng ở Bắc Đại Tây Dương. Từ nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng nêu ý tưởng sáp nhập Greenland, viện dẫn cả lý do “an ninh kinh tế” và “an ninh quốc phòng”. Tuy nhiên, cả Greenland và Đan Mạch - đồng minh NATO của Mỹ đều công khai phản đối đề xuất này. Đan Mạch hiện duy trì quyền chủ quyền đối với hòn đảo, trong khi Greenland có Chính phủ và Quốc hội tự trị, tự quyết nhiều vấn đề nội bộ.

Các chuyên gia quốc tế đánh giá, ý tưởng “sáp nhập” về pháp lý gần như không có cơ sở trong bối cảnh hiện nay, bởi NATO là liên minh dựa trên đồng thuận chủ quyền, không phải khuôn khổ chuyển nhượng lãnh thổ. Tuy nhiên, những phát ngôn của ông Trump tiếp tục khơi lại thảo luận về cạnh tranh ảnh hưởng tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, nơi Nga và Trung Quốc đang gia tăng hiện diện thương mại - hải quân.

Colombia

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng có phát ngôn gây tranh cãi nhằm vào Tổng thống Colombia Gustavo Petro, mô tả ông là “một người thích sản xuất và bán cocaine cho Mỹ, và sẽ không còn làm điều đó lâu nữa”. Khi được hỏi liệu tuyên bố đó có hàm ý một chiến dịch quân sự tương lai ở Colombia hay không, ông Trump trả lời: “Nghe có vẻ hay đấy”.

Tổng thống Petro đã phản bác trong bài đăng dài gần 700 từ trên mạng xã hội X, khẳng định Chính phủ của ông từng thực hiện “vụ thu giữ cocaine lớn nhất trong lịch sử thế giới”, đồng thời nhấn mạnh: “Tôi không bất hợp pháp, không phải trùm ma túy. Tài sản duy nhất là ngôi nhà gia đình, vẫn đang trả góp bằng lương”.

Ông Petro cho biết, Colombia đã triển khai không kích các nhóm vũ trang liên quan ma túy nhưng vẫn tuân thủ luật nhân đạo quốc tế và pháp luật. Ông cũng tuyên bố sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc, nhắc lại lời thề không cầm vũ khí trong quá khứ, nhưng “sẽ cầm súng trở lại nếu chủ quyền bị đe dọa”.

Thực tế, Colombia là đối tác chiến lược của Mỹ trong cuộc chiến chống ma túy nhiều thập kỷ qua, nhận hỗ trợ an ninh - kỹ thuật lớn từ Washington. Tuy nhiên, dữ liệu từ Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm cho thấy, sản lượng cocaine tại Colombia đã tăng lên trong những năm gần đây, đặt ra thách thức cho cả Bogota và hợp tác song phương với Mỹ.

Quan hệ hai nước từng rạn nứt khi Mỹ hủy thị thực của ông Petro hồi tháng 9/2025, sau phát biểu của ông kêu gọi binh sĩ Mỹ bất tuân mệnh lệnh trong một sự kiện quốc tế. Dù vậy, đến nay, hai nước vẫn duy trì các cơ chế hợp tác chống ma túy và an ninh khu vực, cho thấy khác biệt ngôn từ ngoại giao không đồng nghĩa đổ vỡ hoàn toàn chính sách.

Cuba

Đối với Cuba, ông Donald Trump nhận định Washington “không cần can thiệp quân sự” vì quốc gia này “đang sẵn sàng sụp đổ” và “không còn nguồn thu”. Ông cho rằng Cuba phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ dầu Venezuela và nay mất nguồn lực tài chính quan trọng.

Đáp lại, tại cuộc vận động trước Đại sứ quán Mỹ ở Havana, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel khẳng định, liên minh Cuba - Venezuela “sẽ không sụp đổ mà không đấu tranh”.

Trên thực tế, kinh tế Cuba nhiều năm chịu tác động từ cấm vận Mỹ, khó khăn năng lượng và phụ thuộc nhập khẩu. Việc Venezuela gặp biến động khiến Cuba thêm thiếu hụt nguồn lực, nhưng những tuyên bố từ phía lãnh đạo nước này cho thấy, La Habana không xem các phát ngôn của ông Trump là dấu hiệu sắp có hành động quân sự trực tiếp.

Mexico

Ông Donald Trump cáo buộc Mexico “không làm đủ” để kiểm soát các băng nhóm ma túy, và cho rằng ma túy đang “đổ ập” qua biên giới. Ông cảnh báo “Mexico phải chấn chỉnh”. Trong phỏng vấn với Fox News, ông cho biết từng hỏi Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum về khả năng Mỹ hỗ trợ quân sự chống các băng đảng ma tuý.

Ngay sau đó, Tổng thống Sheinbaum đáp trả tại họp báo: “Mexico tái khẳng định nguyên tắc không can thiệp vào nội bộ quốc gia khác… Chúng tôi phản đối can thiệp vào các vấn đề nội bộ”. Bà nhấn mạnh, Mexico đang hợp tác với Mỹ nhằm ngăn fentanyl và các chất gây nghiện tiếp cận người trẻ, đồng thời nói “không muốn bất kỳ ma túy nào tiếp cận thanh thiếu niên, dù ở Mỹ hay Mexico”.

Bà cũng cho rằng, Washington “không nghiêm túc cân nhắc can thiệp vào Mexico”, cho thấy phản ứng ngoại giao của Mexico hướng tới làm rõ lập trường chủ quyền và hợp tác nhân đạo, thay vì leo thang căng thẳng quân sự.

Iran

Ở Trung Đông, ông Trump tiếp tục cảnh báo Iran, nơi các cuộc biểu tình chống Chính phủ đang bước sang tuần thứ hai. Ông từng tuyên bố “sẵn sàng giải cứu người biểu tình”, dùng cụm từ “đã vào vị trí chiến đấu”.

Một tổ chức nhân quyền Iran ước tính 16 người đã thiệt mạng trong biểu tình, nhưng chưa được kiểm chứng độc lập. Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei cùng ngày đáp trả: “Chúng tôi sẽ không khuất phục”, và yêu cầu “trấn áp những kẻ gây rối”.

Hồi tháng 6 vừa qua, Mỹ đã không kích nhiều cơ sở hạt nhân quan trọng của Iran trong bối cảnh xung đột 12 ngày giữa Israel và Iran, khiến tiến trình đối thoại song phương Mỹ - Iran về kiềm chế hạt nhân bị chấm dứt. Các nhà phân tích quốc tế cho rằng, phát ngôn của ông Trump cho thấy Iran tiếp tục là ưu tiên trong chính sách răn đe hạt nhân của Washington. Song hành động quân sự quy mô lớn là kịch bản ít khả thi, bởi Iran khác biệt về thể chế và vị thế địa chính trị so với Venezuela; đồng thời nguy cơ leo thang xung đột trực tiếp Mỹ - Iran có thể kéo theo hệ quả đa tầng trong khu vực.

Ranh giới giữa ngôn từ và hành động

Trong vòng hai ngày, các cảnh báo của ông Trump xuất hiện dày đặc, ở nhiều cấp độ khác nhau: từ khẳng định ảnh hưởng tại Tây Bán cầu, chỉ trích cá nhân lãnh đạo nước đối tác, cho tới viện dẫn an ninh quốc gia và răn đe hạt nhân. Dù ngôn từ có lúc vượt khuôn khổ ngoại giao thông thường, phản ứng từ các nước cho thấy họ đều cố gắng đặt phát biểu của Nhà Trắng trong bối cảnh chính trị - pháp lý cụ thể, nhấn mạnh nguyên tắc chủ quyền, khác biệt thể chế và các cơ chế hợp tác vẫn đang tồn tại.

Theo các chuyên gia, trường hợp Venezuela cho thấy sự thay đổi rõ rệt từ ngôn từ sang hành động, nhưng không đồng nghĩa các điểm nóng khác sẽ đi theo quỹ đạo tương tự. Với Greenland, yếu tố cạnh tranh ảnh hưởng tại Bắc Cực là thật, song sáp nhập lãnh thổ là không khả thi về pháp lý. Với Colombia và Mexico, hợp tác chống ma túy vẫn duy trì dù khác biệt ngôn từ. Với Cuba, khó khăn kinh tế gia tăng nhưng chưa có dấu hiệu can thiệp trực tiếp. Với Iran, răn đe hạt nhân là ưu tiên nhưng hành động quân sự lớn là kịch bản rủi ro cao, ít khả thi.

Trong môi trường quốc tế hiện nay, thông điệp răn đe chiến lược thường đi kèm tính toán lợi ích an ninh - kinh tế, nhưng khuôn khổ chủ quyền và luật pháp quốc tế vẫn là ranh giới quyết định cho khả năng chuyển hóa lời nói thành chính sách thực thi.

Hồng Nhung