2026 - năm bản lề của trật tự quyền lực toàn cầu
Năm 2025 mang tính chuyển hóa nhiều hơn là chuyển tiếp. Và 2026 đang dần hiện lên như một năm bản lề, với hàng loạt điểm uốn then chốt trong chương trình nghị sự toàn cầu.
2025 đã chứng minh rằng, chỉ trong một năm, thế giới có thể đổi thay đến mức nào. Vào thời điểm này đúng một năm trước, khi ông Donald Trump còn chưa chính thức nhậm chức và đội ngũ chuyển giao của ông còn đang phối hợp với các phái đoàn đàm phán của Chính quyền Tổng thống Biden ở Doha về một lệnh ngừng bắn và trao trả con tin - một khoảnh khắc có thể nói là hiếm hoi của tinh thần phi đảng phái. Giờ đây Mỹ đang triển khai lực lượng quân sự lớn nhất tại vùng Caribe kể từ cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba. Các đặc phái viên Nga xuất hiện tại Miami để bàn về một đề xuất ngừng bắn mới cho Ukraine. Một tướng ba sao được cử sang Israel để giám sát lệnh ngừng bắn ở Gaza, sau khi tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran hồi mùa hè. Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị cho một hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh - nơi có thể quyết định tương lai cạnh tranh Mỹ - Trung về công nghệ tiên tiến và trí tuệ nhân tạo.
Dưới đây là những vấn đề đã diễn ra trong năm 2025 nhưng sẽ định hình cục diện quyền lực năm 2026.
Ukraine: Năm thứ 5 của chiến tranh
Tháng 2/2026 tới, cuộc chiến ở Ukraine sẽ bước sang năm thứ 5. Năm thứ 5 của một cuộc chiến thường là thời điểm hoặc là bùng phát, hoặc hướng tới hòa bình khi các bên kiệt quệ, hoặc leo thang bằng những canh bạc rủi ro nhằm phá vỡ thế bế tắc. Tổng thống Nga Putin, người tự nhận là học trò của lịch sử, có thể coi năm tới là cơ hội để tạo ra đột phá.
Tuy nhiên, trên thực địa, không bên nào cho thấy khả năng này. Năm thứ năm có thể giống bốn năm trước đó: Nga tiếp tục cuộc chiến khá hao người tốn của này với mục tiêu giành lấy những vùng lãnh thổ mà họ khẳng định thuộc về mình, trong khi Ukraine trông cậy vào hỗ trợ kinh tế và quân sự từ phương Tây. Tổng thống Trump đang thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình, theo đó Ukraine được đảm bảo an ninh để đổi lấy việc nhượng bộ lãnh thổ, tạo cho Nga có một lối thoát khỏi các mục tiêu tối đa ban đầu.
Cho đến nay, Tổng thống Putin không có dấu hiệu chấp nhận điều đó. Câu hỏi đặt ra là: Ông Trump sẽ quy trách nhiệm cho Putin vì đàm phán thất bại, hay sẽ rút khỏi bãi lầy đau đầu này - điều có thể làm suy yếu khả năng chống đỡ của Ukraine? Theo nghĩa này, năm thứ 5 của cuộc chiến có thể mang tính quyết định, không hẳn trên chiến trường, mà tại Washington.
Venezuela: Căng thẳng đầy rủi ro
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã triển khai lực lượng hải quân và không quân lớn nhất tại Caribe và Đại Tây Dương kể từ giai đoạn căng thẳng đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh. Lực lượng này bao gồm một nhóm tác chiến tàu sân bay, nhiều tàu khu trục, các đơn vị đổ bộ, máy bay ném bom tàng hình và lực lượng đặc nhiệm. Mục tiêu thực sự vẫn chưa rõ ràng, nhưng quân đội Mỹ đang tiến hành một chiến dịch tấn công chết chóc nhằm vào các đối tượng bị cáo buộc buôn ma túy - với gần 30 đợt không kích mà không có sự cho phép của Quốc hội hay bất kỳ cuộc tranh luận công khai nào. Trong tuần qua, ông Trump tiếp tục leo thang căng thẳng bằng việc tuyên bố phong tỏa quân sự đối với các chuyến dầu “phi pháp” và thu giữ thêm nhiều tàu chở dầu.
Tất cả những điều này mang dáng dấp của một chính sách thay đổi chế độ được hậu thuẫn bằng sức mạnh quân sự. Nhà Trắng dường như kỳ vọng rằng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro sẽ tự nguyện rời bỏ quyền lực để sống lưu vong tại Nga hoặc một nơi nào đó khác. Một số nguồn tin khẳng định, ông Trump đã trực tiếp đưa ra yêu cầu này. Tuy nhiên, khả năng đó là rất thấp. Lịch sử cho thấy hiếm có trường hợp nào mà áp lực kinh tế và đe dọa bên ngoài, một cách riêng lẻ, lại buộc được một nhà lãnh đạo như ông Maduro phải từ bỏ quyền lực.
Giờ đây, ông Trump khẳng định Mỹ sẽ là cường quốc chi phối tuyệt đối tại Tây Bán Cầu, sẵn sàng sử dụng vũ lực khi cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia. Chính quyền gọi chính sách mới này là “Học thuyết Trump”, một biến thể của Học thuyết Monroe - vốn từng cảnh báo các cường quốc châu Âu không can thiệp vào “sân sau” của Mỹ. Nhưng vào thời Monroe, Mỹ thậm chí chưa có một hải quân thực thụ. Ngày nay, một phần đáng kể của lực lượng hải quân mạnh nhất hành tinh đang án ngữ ngoài khơi Venezuela.
Ý nghĩa của tất cả những điều này là gì? Tình hình ở Venezuela trong năm 2026 có thể sẽ trả lời câu hỏi đó. Các nhà phân tích nhìn nhận toàn bộ chiến lược này là thiếu tính toán thấu đáo, nhưng ván bài đã được chia, và cách nó kết thúc sẽ nói lên rất nhiều điều về “Học thuyết Trump” trong phần còn lại của nhiệm kỳ hai.
Israel: Cuộc bầu cử mang tính bước ngoặt
Về mặt quân sự, Israel đã có một năm thành công - một năm bắt đầu bằng thỏa thuận ngừng bắn và trao trả con tin ở Gaza, và kết thúc với việc toàn bộ con tin còn sống được tự do, cùng một kế hoạch ngừng bắn 20 điểm được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua, trong đó có điều khoản yêu cầu Hamas giải giáp. Iran đang ở vị thế yếu nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Trong khi đó, rất nhiều thủ lĩnh Hamas và Hezbollah - những lực lượng từng bao vây Israel, đã bị Israel hoặc bí mật hoặc công khai tiêu diệt trong những chiến dịch của năm 2025.
Tuy nhiên, Israel vẫn chưa thể chuyển hóa thắng lợi quân sự thành thành quả chính trị và ngoại giao bền vững, phần lớn do sự chia rẽ nội bộ. Chính phủ hiện nay là một trong những liên minh mong manh nhất trong lịch sử nước này, bị chi phối bởi các đảng cực hữu dân tộc chủ nghĩa, gây phân cực xã hội và làm bỏ lỡ các cơ hội ngoại giao với thế giới Ảrập. Thủ tướng Benjamin Netanyahu thậm chí tự nhận mình là người “tự do nhất” trong chính phủ cực hữu của chính ông.
Ít người Israel tin rằng công thức cầm quyền hiện tại có thể hoặc nên kéo dài. Năm 2026, họ sẽ có cơ hội thay đổi điều đó. Israel phải tổ chức bầu cử Quốc hội chậm nhất vào ngày 27/10/2026, và có thể sớm hơn.
Nếu Israel hình thành được một chính phủ đoàn kết mới, khả năng Hiệp định Abraham, bao gồm cả một thỏa thuận với Ảrập Xêút, sẽ được mở rộng. Ngược lại, nếu bầu cử bế tắc hoặc tái lập chính phủ như hiện nay, tiến trình ngoại giao gần như chắc chắn đình trệ, và Israel có thể đánh mất một cơ hội lịch sử.
Khủng bố: Đã quay trở lại?
Trong thập kỷ qua, mối đe dọa khủng bố không còn được ưu tiên so với thời điểm vụ 11/9 hay thời điểm IS nổi lên. Thay vào đó, Mỹ và các đồng minh tập trung vào cạnh tranh nước lớn. Nhưng lịch sử cho thấy: chỉ cần một vụ tấn công là đủ để thay đổi tiến trình thế giới.
Giai đoạn 2014 - 2020, chiến dịch chống IS đã giúp giảm gần 60% số vụ tấn công khủng bố toàn cầu. Các vụ tấn công tinh vi từng xảy ra khắp châu Âu trong các năm 2015 và 2016, như ở Paris (11/2015) và Brussels (3/2016), đã chấm dứt hoàn toàn. Nhưng từ 2022 đến 2025, các vụ việc và thương vong lại tăng mạnh. Các mạng lưới khủng bố toàn cầu đang dần trỗi dậy.
Chỉ riêng trong tháng qua, thế giới đã chứng kiến vụ thảm sát ở Australia nhằm vào người Do Thái trong dịp lễ Hanukkah và vụ phá vỡ một âm mưu ở Los Angeles nhằm kích nổ bom trong đám đông vào đêm Giao thừa. Tuần trước tại Syria, IS đã giết hai binh sĩ Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 2019. Xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp diễn trong năm 2026.
AI: Cuộc cạnh tranh mang tính sống còn
Ít vấn đề nào vươn lên nhanh chóng hoặc mang tính quyết định trên chương trình nghị sự toàn cầu như trí tuệ nhân tạo (AI). Ở cả Trung Quốc lẫn Mỹ, AI được xem là một cuộc cạnh tranh mang tính sống còn, tương tự cuộc đua không gian thời Chiến tranh Lạnh do tiềm năng quân sự và khả năng tái định hình gần như mọi lĩnh vực chính sách quốc gia.
Năm 2025, Trung Quốc gây bất ngờ với mô hình suy luận DeepSeek R1, thách thức các mô hình hàng đầu của Mỹ với chi phí thấp hơn nhiều. Sự kiện này cho thấy lợi thế công nghệ có thể bị bào mòn nhanh đến mức nào.
Bước sang 2026, căng thẳng giữa tiến bộ công nghệ, tranh luận chính sách trong nước và cạnh tranh địa chính trị sẽ ngày càng gia tăng. Và AI, hơn bất kỳ yếu tố nào khác, có thể trở thành lực lượng định hình cục diện chính trị toàn cầu trong những năm tới.