Bản Hiến pháp 1946 được khẳng định qua 80 năm hình thành, phát triển Quốc hội

Bối cảnh ra đời của Hiến pháp 1946

Theo Nguyên Phó Chủ nhiệm Nguyễn Văn Phúc, để hiểu tầm tư tưởng và những giá trị của Hiến pháp năm 1946, trước hết phải hiểu được bối cảnh ra đời của bản Hiến pháp này và ai là người đã lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp biên soạn Hiến pháp.

Ngày 9/11/1946, Hiến pháp đầu tiên được ban hành trong bối cảnh Cách mạng Tháng 8 thành công, sau đó ngày 2/9 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Bên cạnh đó, vào ngày 6/1/1946, Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội và trong kỳ họp Quốc hội đầu tiên đã thành lập Ủy ban soạn thảo Hiến pháp. Chỉ trong vòng một thời gian rất ngắn, từ Kỳ họp đầu tiên đến ngày 9/11/1946, Quốc hội đã ban hành Hiến pháp.

Như vậy, Hiến pháp ra đời trong bối cảnh Quốc hội mới được bầu, Cách mạng tháng Tám mới thành công và Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới được thành lập - mang lại giá trị tư tưởng vô cùng to lớn. Trước hết là tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bởi khi nghiên cứu lại con đường hoạt động của Bác, đặc biệt với Bản Yêu sách của nhân dân An Nam gửi tới Hội nghị Versailles thấy rõ được tư tưởng của Bác luôn mong muốn đất nước chúng ta phải có một bản Hiến Pháp và sau này được thể hiện thành "Bảy xin hiến pháp ban hành/Trăm điều phải có thần linh pháp quy", có nghĩa từ năm 1919, Bác đã mong muốn nước ta sau này sẽ có một bản Hiến pháp, mà bản Hiến Pháp đó có thần linh pháp quyền.

Nguyên Phó Chủ nhiệm Nguyễn Văn Phúc nhấn mạnh, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng vĩ đại, vì vậy, những tư tưởng lớn, những giá trị của Hiến pháp, trước hết thuộc về Chủ tịch Hồ Chí Minh - người đã sáng lập và lãnh đạo Đảng, người đã lãnh đạo cuộc cách mạng và giành lại độc lập, tự do cho đất nước và thành lập nên Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

Hơn thế nữa, khi chúng ta học và nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh, luôn có một tư tưởng về nhà nước và pháp luật, về xây dựng Hiến pháp và hệ thống pháp luật. Như vậy, tầm tư tưởng và giá trị vừa thời gian, vừa thời đại của bản Hiến pháp 1946 luôn được khẳng định qua 80 năm hình thành, phát triển của Quốc hội.

Bản Hiến pháp với những giá trị tư tưởng xuyên suốt, vượt thời đại

Nguyên Phó Chủ nhiệm Nguyễn Văn Phúc cho biết, khi tham gia biên tập Hiến pháp sau này, bản thân đã phải nghiên cứu lại Hiến pháp năm 1946. Đọc từ lời nói đầu cho đến từng điều khoản, có thể rút ra một số giá trị trị lớn về những tư tưởng vĩ đại của Hiến pháp được thể hiện ở trên các góc độ.

Đầu tiên, giá trị của Hiến pháp là xác định Nhà nước, chính thể của nước ta. Điều này được thể hiện trong chương đầu tiên của bản Hiến pháp năm 1946 đã gọi là chính thể, ở đây chính thể của Nhà nước ta là Dân chủ Cộng hòa - là một Nhà nước độc lập.

Ngoài ra, trong nhiều giáo trình giảng dạy về tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng như về Nhà nước pháp quyền luôn khẳng định là Hiến pháp đã xác định, củng cố tính hợp hiến và hợp pháp của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Thứ hai, khi đọc lại lời nói đầu của bản Hiến pháp năm 1946, có thể khẳng định việc ban hành hiến pháp này theo các nguyên tắc đó là toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân, thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân; quyền tự do dân chủ của nhân dân, của người dân; đoàn kết toàn dân, không phân biệt giống nòi, phân biệt gái trai, giai cấp, tôn giáo…

Nguyên Phó Chủ nhiệm Nguyễn Văn Phúc khẳng định, Hiến pháp là đặc biệt thiêng liêng với Tổ quốc, của quốc gia. Còn về mặt đối ngoại, Hiến pháp như một “cuốn hộ chiếu” của quốc gia khi hội nhập, hợp tác với các nước trên thế giới.

Đặc biệt, với mọi người trên thế giới, khi đọc bản Hiến pháp sẽ hiểu được đất nước Việt Nam là một đất nước như thế nào, dân tộc Việt Nam như thế nào với những giá trị tư tưởng xuyên suốt, vượt thời đại.

Xuân Quý