Cuộc gặp Trump - Netanyahu: Cảnh báo không kích Iran, gây sức ép với Hamas

Phát biểu bên cạnh Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sau cuộc hội đàm tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở bang Florida ngày 29/12, ông Trump cho rằng, Iran có thể đang âm thầm khôi phục năng lực quân sự sau đòn không kích quy mô lớn của Mỹ hồi tháng 6. “Tôi đọc được rằng họ đang xây dựng lại vũ khí và nhiều thứ khác. Nếu đúng như vậy thì họ không dùng những địa điểm đã bị chúng tôi xóa sổ, mà có thể là những cơ sở mới”, ông Trump nói với báo giới.

Tổng thống Mỹ nhấn mạnh, Washington “biết rất rõ Iran đang đi đâu và làm gì”, đồng thời ám chỉ khả năng sử dụng lại máy bay ném bom chiến lược B-2, loại từng được triển khai trong chiến dịch tấn công trước đó. “Đó là chuyến bay 37 giờ cả đi lẫn về. Tôi không muốn lãng phí nhiên liệu”, ông nói, với giọng điệu nửa đùa nửa cảnh báo.

Nỗi lo tái vũ trang

Những tuyên bố của ông Trump được đưa ra trong bối cảnh Iran - quốc gia vừa trải qua cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel hồi tháng 6, thông báo đã tiến hành các cuộc tập trận tên lửa lần thứ hai chỉ trong vòng một tháng. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại tại Israel và Mỹ rằng Tehran đang từng bước phục hồi năng lực quân sự sau các tổn thất nặng nề.

Thủ tướng Netanyahu, người đang chịu áp lực lớn ở cả trong nước lẫn quốc tế cho biết, Israel không đối đầu với Iran nhưng “không thể làm ngơ trước các dấu hiệu đáng báo động”, đồng thời khẳng định sẽ nêu vấn đề này trực tiếp với Tổng thống Mỹ.

Bên cạnh hồ sơ Iran, trọng tâm cuộc gặp giữa ông Trump và ông Netanyahu còn xoay quanh thỏa thuận ngừng bắn mong manh tại Gaza, do chính ông Trump làm trung gian hồi tháng 10, sau gần hai năm xung đột ác liệt giữa Israel và phong trào Hồi giáo Hamas.

Bước tiếp theo trong kế hoạch Gaza

Tổng thống Mỹ tuyên bố muốn thúc đẩy giai đoạn hai của thỏa thuận ngừng bắn, vốn được coi là giai đoạn khó khăn nhất, bao gồm việc triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế tại Dải Gaza và từng bước xây dựng cơ chế quản trị chuyển tiếp cho vùng lãnh thổ này.

Tuy nhiên, Israel và Hamas liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm thỏa thuận, trong khi Hamas kiên quyết từ chối giải giáp và đang tái khẳng định quyền kiểm soát tại Gaza, nơi quân đội Israel vẫn hiện diện ở khoảng một nửa diện tích.

Israel đã nhiều lần tuyên bố sẽ nối lại các chiến dịch quân sự nếu Hamas không chấp nhận giải giáp bằng biện pháp hòa bình. Trong phát biểu ngày 29/12, ông Trump đã quy trách nhiệm cho Hamas, cho rằng Israel đã tuân thủ cam kết, còn phong trào vũ trang Palestine đang “cố tình kéo dài tình trạng đối đầu”.

“Sẽ có hậu quả nghiêm trọng”, ông Trump cảnh báo khi được hỏi Mỹ sẽ làm gì nếu Hamas tiếp tục giữ vũ khí, lặp lại những phát ngôn cứng rắn từng được ông sử dụng nhiều lần trong suốt cuộc chiến Gaza.

Theo kế hoạch do ông Trump thúc đẩy, chấm dứt chiến tranh tại Gaza đồng nghĩa với việc Israel rút hoàn toàn khỏi vùng lãnh thổ này, trong khi Hamas từ bỏ vũ khí và không còn giữ vai trò cầm quyền.

Giai đoạn đầu của lệnh ngừng bắn bao gồm việc Israel rút quân một phần, tăng cường viện trợ nhân đạo, cũng như trao đổi con tin Israel lấy tù nhân và người bị giam giữ Palestine.

Tuy nhiên, một quan chức Israel thân cận với Thủ tướng Netanyahu tiết lộ rằng, Tel Aviv sẽ yêu cầu Hamas hoàn tất nghĩa vụ cuối cùng của giai đoạn một, bao gồm trao trả thi thể con tin Israel cuối cùng còn ở Gaza, trước khi bước sang các giai đoạn tiếp theo. Gia đình của con tin này, Ran Gvili, đã tháp tùng ông Netanyahu trong chuyến thăm Mỹ.

Israel cũng vẫn chưa mở lại cửa khẩu Rafah với Ai Cập, một điều kiện then chốt trong kế hoạch của ông Trump, với lý do chỉ chấp nhận thực hiện sau khi hài cốt con tin được trao trả.

Tái khẳng định sự ủng hộ Israel

Dù chính quyền Washington đã làm trung gian cho ba thỏa thuận ngừng bắn riêng rẽ giữa Israel với Hamas, Iran và Hezbollah ở Lebanon, Thủ tướng Netanyahu vẫn lo ngại các đối thủ của Israel sẽ tận dụng thời gian yên lặng để tái vũ trang.

Những phát biểu mới nhất của ông Trump cho thấy ông vẫn kiên định sự ủng hộ đối với Thủ tướng Netanyahu, bất chấp việc một số trợ lý Nhà Trắng được cho là nghi ngờ mức độ cam kết thực sự của Thủ tướng Israel đối với tiến trình hòa bình Gaza.

Không khí cuộc gặp cũng mang màu sắc cá nhân. Ông Trump tiết lộ rằng Tổng thống Israel Isaac Herzog được cho là đã nói với ông về khả năng ân xá các cáo buộc tham nhũng đối với ông Netanyahu – một thông tin ngay lập tức bị Văn phòng Tổng thống Israel bác bỏ. Đáp lại, ông Netanyahu tuyên bố sẽ trao tặng ông Trump Giải thưởng Israel, danh hiệu vốn trước đây chỉ dành cho công dân Israel.

Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ và vấn đề Syria

Trước cuộc hội đàm, ông Trump cho biết sẽ thảo luận với Thủ tướng Netanyahu về khả năng triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình Thổ Nhĩ Kỳ tại Gaza - một đề xuất nhạy cảm trong bối cảnh quan hệ Israel - Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đầy dè dặt, dù ông Trump thường xuyên ca ngợi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan.

Trong khi đó, xung đột tại Gaza dù đã hạ nhiệt nhưng chưa chấm dứt hoàn toàn. Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào tháng 10, các cuộc không kích của Israel đã khiến hơn 400 người Palestine thiệt mạng, phần lớn là dân thường, theo giới chức y tế Gaza. Các tay súng Palestine cũng đã giết chết ba binh sĩ Israel.

Ông Netanyahu nhấn mạnh, Israel mong muốn duy trì một đường biên giới yên bình với Syria. Ông Trump bày tỏ tin tưởng Israel có thể “chung sống” với Tổng thống Syria mới Ahmed al-Sharaa, người lên nắm quyền sau khi cựu Tổng thống Bashar al-Assad bị lật đổ. Tuy nhiên, Israel vẫn tỏ ra hoài nghi về nhà lãnh đạo từng có quá khứ liên quan đến al-Qaeda này, thậm chí đã không kích các tòa nhà Chính phủ ở Damascus hồi tháng Bảy.

Trong bối cảnh đó, những lời cảnh báo dồn dập của ông Trump cho thấy chính quyền Mỹ sẵn sàng chấp nhận rủi ro leo thang căng thẳng, cả với Iran lẫn tại Gaza, để bảo vệ trật tự an ninh khu vực theo cách nhìn của Washington và Tel Aviv - một lựa chọn có thể tiếp tục làm Trung Đông đứng trước những vòng xoáy bất ổn mới.

Quỳnh Vũ