Hoàn thiện pháp luật dữ liệu để bảo đảm chủ quyền số
Tại tọa đàm “Quốc hội và hoạt động lập hiến, lập pháp - Từ Hiến pháp 1946 đến cải cách thể chế trong kỷ nguyên phát triển mới” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức sáng 29/12, PGS.TS Đinh Dũng Sỹ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ), nhấn mạnh: Muốn bảo đảm chủ quyền số và quyền riêng tư thì hệ thống pháp luật phải được hoàn thiện theo hướng pháp luật đi trước, dẫn dắt sự phát triển chứ không chỉ chạy theo thực tiễn.
Pháp luật phải theo kịp bước tiến của kinh tế số và trí tuệ nhân tạo
Trong kỷ nguyên số, dữ liệu đã trở thành “tài nguyên chiến lược” quyết định lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia. Theo PGS.TS Đinh Dũng Sỹ, Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng với Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã tạo ra khuôn khổ pháp lý mới; yêu cầu hệ thống pháp luật phải bước kịp với bước tiến của kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh đó, pháp luật về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân là trụ cột cần ưu tiên hoàn thiện trước tiên.
.jpg)
Theo ông Đinh Dũng Sỹ, với tốc độ phát triển của khoa học – công nghệ, đặc biệt là công nghệ số hiện nay, pháp luật hoàn toàn có thể đi trước hoặc song hành với sự vận động của đời sống kinh tế – xã hội.
Có thể thấy, hiện nay dữ liệu cá nhân đang được thu thập, xử lý, phân tích ở quy mô chưa từng có, từ giao dịch tài chính, mạng xã hội, học tập trực tuyến đến dịch vụ công. Từ thực tế này, ông Đinh Dũng Sỹ nhấn mạnh: Pháp luật phải thiết lập đầy đủ các nguyên tắc về thu thập, lưu trữ, chia sẻ dữ liệu; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và các nền tảng số; đồng thời chế tài đủ mạnh với hành vi xâm phạm đời tư, lạm dụng dữ liệu. Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là vấn đề bảo đảm chủ quyền số và quyền con người trong bối cảnh mới.
Tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh số phát triển
Song song với đó, pháp luật về an ninh mạng và an toàn thông tin cũng cần được cập nhật liên tục. An ninh mạng gắn với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, phòng chống tấn công, xâm nhập, phá hoại; còn an toàn thông tin tập trung vào khía cạnh kỹ thuật, bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định, dữ liệu không bị rò rỉ, thất thoát. Việt Nam hiện đã có các đạo luật nền tảng, nhưng theo ông Sỹ, hệ thống nghị định, thông tư ở cấp Chính phủ, bộ, ngành phải được rà soát, điều chỉnh thường xuyên để theo kịp những hình thức tấn công mới, công nghệ mới.
Một trọng tâm khác, theo ông Sỹ là kiểm soát độc quyền dữ liệu trong kinh tế số và trên các nền tảng số. Khi dữ liệu trở thành “tài nguyên quốc gia”, nếu bị tập trung quá mức trong tay một số ít tổ chức hoặc tập đoàn công nghệ, nguy cơ lạm dụng vị thế thị trường, chèn ép cạnh tranh là rất lớn. Pháp luật vì thế phải đồng thời làm ba việc: tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh số phát triển; bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, tránh độc quyền dữ liệu; và gìn giữ an ninh, an toàn thông tin quốc gia.
PGS.TS Đinh Dũng Sỹ cũng chia sẻ: Chỉ có thể phát huy tác dụng nếu được đặt trong khung bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong không gian số. Quyền riêng tư, quyền tiếp cận thông tin, quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân phải được hiến định và cụ thể hóa bằng luật. Mọi trường hợp cần hạn chế quyền đều phải dựa trên những tiêu chí chặt chẽ, minh bạch, phù hợp với nguyên tắc pháp quyền đã được Hiến pháp 2013 ghi nhận.
Nhìn từ góc độ lập pháp, đại biểu cho rằng Quốc hội cần tiếp tục ban hành các đạo luật về dữ liệu, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm chủ quyền số đi liền với bảo vệ quyền công dân. Chỉ khi đó, công nghệ số mới thực sự trở thành động lực phát triển, thay vì là nguy cơ làm tổn hại các giá trị cốt lõi của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.