Áp dụng trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất để giảm ô nhiễm đất
Tại Tọa đàm “Kiểm soát ô nhiễm môi trường đất – Thực trạng và giải pháp” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, PGS. TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam cho rằng, đối với các sản phẩm nông nghiệp và công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm đất cao như hóa chất, phân bón, bao bì, cần áp dụng trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất trong việc thu hồi và xử lý chất thải, từ đó giảm thiểu ô nhiễm đất.
Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất là chìa khóa kiểm soát ô nhiễm đất
PGS. TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam cho hay, đối với những người làm bảo vệ môi trường tới thời điểm này rất mừng, bởi trong văn kiện của Đảng đã nêu rất rõ vấn đề bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, vừa qua Quốc hội đã tiến hành giám sát chuyên đề về thực hiện Luật Bảo vệ môi trường cũng đã phát hiện ra nhiều vấn đề.
Trước đó, năm 1998 Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị 36 - CT/TW về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đến năm 2004, chúng ta có Nghị quyết số 41 của Bộ chính trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đến năm 2013, chúng ta có Nghị quyết số 24 của Trung ương về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Có thể thấy, trong Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã quy định trách nhiệm mở rộng các nhà sản xuất phải đi đến cùng với vòng đời sản phẩm của mình. Tôi đánh giá rất cao việc quy định trách nhiệm đối với các nhà sản xuất công nghiệp, cũng như trong các sản phẩm nông nghiệp, những vấn đề liên quan đến hóa chất, bao bì… Đặc biệt, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất là một hướng tiếp cận của chính sách môi trường, trong đó trách nhiệm của nhà sản xuất đối với một loại sản phẩm được mở rộng tới giai đoạn thải bỏ trong vòng đời của sản phẩm đó.
Đối với ngành nông nghiệp và công nghiệp hóa chất, việc thực hiện kế hoạch trách nhiệm mở rộng của các nhà sản xuất không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là chìa khoá để bảo vệ sức khỏe của đất và hệ sinh thái.
.jpg)
Một số giải pháp và trách nhiệm để bảo vệ sức khỏe của đất
Đưa ra một số giải pháp và trách nhiệm để bảo vệ sức khỏe của đất, Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam Trương Mạnh Tiến cho rằng, trước hết với những vấn đề về thiết kế sản phẩm và bao bì phải bền vững. Bởi khi tập trung vào công dụng của các hóa chất, nhà sản xuất cần phải thay đổi tư duy khi thiết kế. Phải thiết kế làm sao phải giảm vật liệu, tối ưu hóa kích thước bao bì, sử dụng vật liệu mỏng hơn nhưng vẫn đảm bảo những độ bền, hạn chế dùng nhiều lớp nhựa khác nhau gây khó khăn cho tái chế.
Cùng với đó, nguyên vật liệu phải dễ tái chế, tái ưu tiên sử dụng nhựa đơn lớp để vật liệu có khả năng phân hủy sinh học trong điều kiện có kiểm soát. Tiếp theo, bao bì để sử dụng cần thiết kế các hệ thống bình chứa lớn có thể tái sử dụng nhiều lần, cung cấp trạm nạp hóa chất để giảm lượng chai lọ nhỏ dùng một lần.
Ngoài ra, cần thiết lập hệ thống thu hồi và ký gửi - đây là mắt xích quan trọng để ngăn chặn vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật bị vứt bỏ trực tiếp ngay trên đồng ruộng. Đồng thời, mạng lưới thu gom phải được thiết lập các điểm thu hồi tại đại lý bán lẻ của nông dược, nhà sản xuất chịu chi phí vận chuyển từ các điểm này về xử lý.
Thêm nữa, hệ thống kí gửi (hoàn trả), phải áp dụng thu thêm một khoản phí nhỏ khi khách hàng mua sản phẩm và sẽ hoàn trả lại số tiền này khi họ mang vỏ chai cũ đến để trả lại cho đại lý.
Theo PGS. TS Trương Mạnh Tiến, hiện rất cần làm và có thể có liên minh về tái chế, tức là các doanh nghiệp phối hợp với nhau để cùng thành lập các tổ chức chuyên trách việc thu gom và xử lý rác thải nguy hại một cách chuyên nghiệp.
Đối với xử lý, phải cố gắng tái chế đúng quy định, đúng quy chuẩn. Bởi vỏ chai lọ đựng hóa chất, thuốc trừ sâu được xếp vào nhóm chất thải nguy hại, do đó quy trình xử lý để thật sự khắt khe. Cần đầu tư dây chuyền xúc rửa bao bì để loại bỏ hoàn toàn hóa chất tồn dư trước khi đưa vào tái chế.
Tái chế vòng kín, tức là nhựa sau khi xử lý sạch có thể tái chế thành các sản phẩm không yêu cầu độ tinh khiết như cọc rào hoặc phụ kiện xây dựng. Đồng thời, tiêu hủy một cách an toàn với các bao bì không thể tái chế, bằng cách thiêu đốt trong lò đốt công nghiệp có hệ thống xử lý khí thải đạt tiêu chuẩn để tránh phát thải.
Vấn đề nữa là phải truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Chúng ta cố gắng để có các mã định danh, để làm được điều đó cần dán mã trên mỗi một đơn vị sản phẩm để theo dõi được lượng bao bì phát hành ra thị trường và lượng thu hồi.
Đặc biệt, trong ứng dụng quản lý, xây dựng app cho nông dân để họ biết các điểm thu gom gần nhất và nhận thưởng, tức là khi trả lại vỏ chai thì họ được tích điểm vào quá trình làm việc đó.
Theo PGS. TS Trương Mạnh Tiến, tất cả việc này sẽ có lợi ích đối với môi trường, bởi việc thực hiện trách nhiệm mở rộng đối với các cơ sở sản xuất, các nhà sản xuất sẽ mang lại những tác động rất tích cực. Thứ nhất là ngăn chặn phơi nhiễm hóa chất, giảm lượng thuốc dư thừa, thẩm thấu vào trong mạch nước ngầm và làm chết các vi sinh vật có lợi trong đất. Thứ hai là giảm ô nhiễm nhựa, tránh được tình trạng vỏ chai bị vùi lấp dưới đất nông nghiệp, gây cản trở cho sự phát triển của rễ cây và làm suy thoái cấu trúc của đất. Thứ ba là thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, biến rác thải thành tài nguyên, giảm khai thác nguyên liệu hóa thạch để sản xuất nhựa mới...