Cần thay đổi các thói quen sinh hoạt và canh tác có hại cho đất
Đất không đơn thuần là nền tảng của sự sống mà là tài nguyên quý giá của đất nước. Tuy nhiên, trước áp lực của gia tăng dân số, quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp, “sức khỏe” của đất đang bị đe dọa nghiêm trọng.
Khi đề cập đến vấn đề ô nhiễm môi trường, người ta thường nghĩ ngay đến nước bẩn, không khí thiếu trong lành, tiếng ồn lớn... Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cảnh báo ô nhiễm đất ngày càng phổ biến, nguy hại cho sản xuất nông nghiệp và ảnh hưởng tới cuộc sống của con người. Ô nhiễm môi trường đất là vấn đề không mới, nhưng luôn là vấn đề nóng vì thực trạng đáng báo động.
Theo thống kê, hiện tổng diện tích đất tự nhiên của cả nước là trên 33 triệu ha. Trong đó đất nông, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản chiếm 28 triệu ha; đất sử dụng cho mục đích phi nông nghiệp 3,9 triệu ha; gần 1,2 triệu ha còn lại chưa được đưa vào sử dụng.
Trên thực tế, dù đất được sử dụng cho mục đích nông nghiệp hay phi nông nghiệp đều bị ô nhiễm ở mức độ nhất định trước xu hướng gia tăng dân số và phát triển đô thị, công nghiệp. Nếu không có những giải pháp công nghệ và quản lý, chất lượng môi trường đất sẽ bị suy giảm đến mức báo động và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân.
Điều đáng nói, các nguồn gây ô nhiễm cho đất đều bắt đầu từ các hoạt động của con người. Đó là nguồn nước thải xả vào môi trường chưa đạt tiêu chuẩn, việc chôn lấp rác thải, chất chứa rác thải bừa bãi, thẩm thấu vào đất. Các hoạt động công nghiệp, các nhà máy thải ra các chất hóa học và kim loại nặng vào đất. Trong nông nghiệp, sử dụng quá mức thuốc trừ sâu, phân bón hóa học và các chất bảo vệ thực vật có thể gây tích tụ các chất độc hại trong đất. Tình trạng sử dụng nước ô nhiễm tưới tiêu cũng là nguyên nhân khiến cho chất lượng đất suy giảm.
Tại Tọa đàm “Kiểm soát ô nhiễm môi trường đất - Thực trạng và giải pháp” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, Viện trưởng Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường, Bộ Y tế Lê Thanh Hải cho biết, WHO đã đưa ra khái niệm về One Health tức là một sức khỏe bao gồm: Sức khỏe con người, sức khỏe môi trường và sức khỏe động vật vì chúng có mối tương tác, quan hệ và chi phối lẫn nhau.
Liên quan đến sức khỏe môi trường, hiện môi trường ô nhiễm gồm: Môi trường không khí, môi trường đất và môi trường nước. Ba môi trường này có quan hệ liên quan đến nhau như ô nhiễm không khí có thể gây ô nhiễm môi trường đất, ô nhiễm môi trường đất gây ô nhiễm môi trường nước ngập. Tất cả những tác động này đều ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Theo ông Lê Thanh Hải, về việc đất tương tác với sức khỏe như thế nào thì còn phụ thuộc vào cách thức mà đất tương tác với cơ thể. Đơn cử, nếu tiếp xúc trực tiếp thì có thể có những bệnh về da. Nếu hít phải bụi, hơi khí bốc lên từ đất sẽ gây ảnh hưởng đặc biệt đến đường hô hấp. Và thông qua trao đổi phế nang sẽ có ảnh hưởng đến những bệnh khác sâu hơn như bệnh tim mạch, bệnh về thần kinh. Đặc biệt với trẻ em thì khả năng tự bảo vệ là rất yếu nên có thể gây ra những rối loạn phát triển nhận thức. Có những tổn thương có thể làm ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch song, không phải cứ tiếp xúc với đất là thành bệnh.
“Chúng tôi là bác sĩ, là những người làm trong ngành y thì phải tuân thủ theo thực chứng. Chúng tôi vừa nghiên cứu bộ chỉ số gồm 32 chỉ số về những độc chất học môi trường có trong máu ở người Việt Nam trưởng thành và đang bình thường. Bộ chỉ số này đang trong quá trình nghiệm thu và hứa hẹn sẽ trở thành cơ sở để sau này nếu có nhiễm độc xảy ra hoặc có nhiễm độc mạn tính tích lũy dần sẽ có căn cứ để so sánh tìm ra giải pháp để giải quyết vấn đề.
Nhưng quan trọng nhất nếu muốn giữ được sức khỏe con người thì phải giữ được sức khỏe của môi trường và để làm được điều đó người dân cần thay đổi các thói quen sinh hoạt và canh tác có hại cho đất và sức khỏe”, ông Hải nhấn mạnh.