Bảo vệ môi trường đất: Yêu cầu cấp bách từ thực tiễn ô nhiễm đến hoàn thiện chính sách

Qua thực tiễn nghiên cứu về hoạt động quan trắc và phân tích, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường nhận định, có rất nhiều nguyên nhân nhân gây ra tình trạng ô nhiễm đất như rác thải từ hoạt động sinh hoạt của con người, đặc biệt là rác thải nhựa và rác thải thuỷ tinh. Cùng với đó là hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp cũng gây ô nhiễm đất.

“Ngoài ra còn có nhiều tác nhân khác như thuỷ điện, phá rừng gây ra tình trạng sạt lở đất cũng khiến phản hấp thụ nước, gây ô nhiễm đất và suy thoái đất. Một nguyên nhân nữa là hoạt động xây dựng, đô thị hóa khiến môi trường đất không thẩm thấu được nước và nguồn nước ngầm bị suy giảm chất lượng ở các khu đô thị”, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ chia sẻ.

Đồng tình với nhận định của Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Viện trưởng Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường (Bộ Y tế) Lê Thanh Hải phân tích những tác động của đất tới sức khoẻ con người.

Nếu tiếp xúc trực tiếp có thể gây bệnh về da liễu; nếu hít phải bụi, hơi khí bốc lên từ đất ô nhiễm sẽ gây ảnh hưởng đặc biệt đến đường hô hấp; thông qua trao đổi phế nang sẽ có ảnh hưởng đến những bệnh khác sâu hơn như tim mạch, bệnh về thần kinh. Đặc biệt với trẻ em, nhóm đối tượng có hệ miễn dịch kém có thể gây ra những rối loạn phát triển nhận thức.

Liên quan đến chuỗi thức ăn, Viện trưởng Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường (Bộ Y tế) lấy ví dụ, nếu đất bị ô nhiễm những kim loại nặng có thể tồn tại trong cây trồng và vật nuôi, rất khó phát hiện và được tích lũy dần dần.

“Tôi nghĩ rằng, không phải chỗ nào cũng ô nhiễm và ô nhiễm nào cũng ở mức nguy hiểm. Ví dụ, nếu người dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo đúng hướng dẫn nhà sản xuất thì nguy cơ ô nhiễm môi trường nói chung và môi trường đất nói riêng là không nhiều”, ông Lê Thanh Hải nhận định.

Chia sẻ về hành lang chính sách trong quản lý và giảm thiểu ô nhiễm môi trường đất, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam cho rằng, mặc dù trong Luật Bảo vệ môi trường đã có một mục riêng quy định về ô nhiễm đất nhưng chưa đủ mạnh.

Trong đó, những hành vi bị cấm để phòng tránh tình trạng ô nhiễm chưa được nêu ra một cách quyết liệt. Thứ hai, khi không quy định chặt chẽ những điều cấm, sẽ ảnh hưởng tới việc đưa ra các chế tài, cơ sở pháp luật trong thực tiễn triển khai. Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra vẫn mang nặng cảm tính, lấn cấn nếu đóng cửa cơ sở sản xuất gây ô nhiễm thì doanh nghiệp và hàng trăm nhân công kiếm kế sinh nhai như thế nào...?

“Công tác môi trường phải là vấn đề tổng thể, phải đưa ra chính sách về công ăn việc làm, phục hồi kinh tế, đảm bảo kế sinh nhai cho người bị ảnh hưởng", Đại biểu Nguyễn Quang Huân nhấn mạnh.

Từ góc độ của cơ quan giám sát, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cho rằng, Việt Nam có nguồn lực đất đai hữu hạn, trong khi đó yêu cầu về phát triển dân số, kinh tế ngày càng trở nên cấp thiết. Do đó, việc bảo vệ môi trường đất là nền tảng để đảm bảo cho an ninh lương thực, bảo đảm cho sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững.

Do đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi nhấn mạnh một số vấn đề cần đặc biệt quan tâm nhằm triển khai hiệu quả công tác quản lý và bảo vệ môi trường đất:

Thứ nhất, cần đánh giá tổng thể và toàn diện hơn hành lang pháp lý, bảo đảm sự căn cơ, các chế tài cần đủ mức răn đe, làm thay đổi hành vi của các đối tượng liên quan và phải được thực thi nghiêm túc.

Thứ hai, liên quan đến việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn gắn với bảo vệ môi trường đất, cần giảm thiểu chất thải đưa vào trong môi trường đất, khuyến khích thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn. Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, với sản phẩm bao bì trong lĩnh vực nông nghiệp, bao bì chứa chất bảo vệ thực vật.

Thứ ba, cần đầu tư vào công nghệ và nâng cao nhận thức. Hệ thống quan trắc, giám sát, thông tin, cơ sở dữ liệu, số hóa quy trình liên quan đến môi trường đất cần phải được đầu tư và triển khai nhanh chóng, hiệu quả. Đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức của người dân, của tổ chức cá nhân liên quan để mọi người hiểu tác hại của ô nhiễm đất, hiểu trách nhiệm và chung tay thực hiện các biện pháp để bảo vệ môi trường đất.

Các đại biểu nhất trí đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, do đó bảo vệ môi trường đất là một trong những nhiệm vụ cấp bách trong tiến trình phát triển bền vững.

Do đó, việc thực hiện tốt các biện pháp bảo vệ môi trường đất không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn đóng góp quan trọng vào việc cải thiện chất lượng sống. Nhiệm vụ này không của riêng ai, đó là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của mỗi người dân và cộng đồng xã hội.

Chi Nguyễn