Quản lý rác thải nhựa vẫn vướng ở tổ chức thực hiện

Luật đã quy định rõ trách nhiệm trong quản lý rác thải nhựa

Trả lời câu hỏi về những điểm quan trọng của Luật Bảo vệ môi trường 2020 đối với công tác quản lý rác thải nhựa, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quàng Văn Hương cho biết, Luật đã có các quy định khá cụ thể, đặc biệt tại Điều 73, với 7 khoản quy định rõ trách nhiệm từ Chính phủ, chính quyền địa phương đến hộ gia đình, cá nhân.

Theo đó, Luật yêu cầu hạn chế sử dụng, giảm thiểu, phân loại và thải bỏ sản phẩm nhựa sử dụng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học; quản lý chặt rác thải nhựa phát sinh từ hoạt động du lịch, dịch vụ biển; đồng thời khuyến khích phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường thông qua các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ.

Luật cũng quy định rõ việc thu gom, phân loại rác thải nhựa để tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý đúng quy định, xác định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong tổ chức thu gom, xử lý và trách nhiệm của Chính phủ trong ban hành các quy định chi tiết.

Bên cạnh đó, Điều 58 của Luật đặt ra nghĩa vụ hạn chế rác thải nhựa trong các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, những lĩnh vực thường phát sinh lượng lớn rác nhựa sau các sự kiện.

Cụ thể hóa Luật Bảo vệ môi trường, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP đã làm rõ các khái niệm như sản phẩm nhựa sử dụng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học, vi nhựa trong sản phẩm hàng hóa.

Đồng thời, xác định rác thải nhựa thuộc nhóm chất thải rắn thông thường. Nghị định cũng hướng dẫn chi tiết quy trình phân loại, thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, tạo cơ sở pháp lý để triển khai trên thực tế.

Theo Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quàng Văn Hương, so với Luật năm 2014, Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã có nhiều điểm mới, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và phù hợp với yêu cầu cấp bách của thực tiễn, trong đó có vấn đề rác thải nhựa, thách thức không chỉ của Việt Nam mà của toàn cầu.

Đã đủ khung pháp lý, vướng ở khâu tổ chức thực hiện

Tuy nhiên, qua hoạt động giám sát, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quàng Văn Hương cho rằng, dù hệ thống văn bản pháp luật đã cơ bản đầy đủ ở cấp luật và nghị định, nhưng khâu tổ chức thực hiện vẫn là điểm yếu. Nhiều địa phương chưa ban hành văn bản cụ thể hóa để triển khai do Luật không quy định rõ thời hạn ban hành, dẫn đến tình trạng mỗi nơi làm một cách, thiếu thống nhất.

Đoàn giám sát của Quốc hội đã chỉ ra hàng loạt tồn tại như việc phân loại rác thải mới dừng ở mức thí điểm; hạ tầng thu gom, xử lý còn thiếu và yếu, công nghệ chưa hiện đại; nguồn vốn cho các dự án xử lý rác thải còn hạn chế, triển khai chưa đồng bộ.

Một thực trạng đáng lo ngại khác là rác thải nhựa ở khu vực nông thôn, trong nông nghiệp và y tế. Bao bì phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng vẫn bị vứt bừa bãi, theo mưa lũ trôi xuống ao hồ, gây ô nhiễm môi trường và nguồn nước.

Đáng chú ý, năm 2024, chăn nuôi là lĩnh vực phát sinh lượng rác thải nhựa lớn nhất. Bên cạnh đó, rác thải y tế, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vẫn còn bị xử lý sơ sài do thói quen xả thải trực tiếp ra môi trường.

Phân tích nguyên nhân, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quàng Văn Hương cho rằng, nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cấp ủy, chính quyền, người dân và doanh nghiệp; công tác tổ chức thu gom còn yếu; tư duy chạy theo tăng trưởng kinh tế, coi nhẹ bảo vệ môi trường; cùng với hạn chế về nguồn lực, đặc biệt tại các địa phương khó khăn là những yếu tố khiến việc quản lý rác thải nhựa chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Theo Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quàng Văn Hương, nếu không sớm có giải pháp đồng bộ, gắn trách nhiệm cụ thể và bảo đảm nguồn lực thực thi, nguy cơ ô nhiễm môi trường do rác thải nhựa sẽ tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng lâu dài đến mục tiêu phát triển bền vững.

Bá Hiển