Để hỗ trợ pháp lý trở thành công cụ bảo vệ, đồng hành với doanh nghiệp
Theo các chuyên gia, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của chính sách hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa không nằm ở chủ trương, mà ở khả năng "đi vào đời sống". Khi các quy định pháp luật về thuế, hóa đơn, thương mại điện tử, xuất khẩu ngày càng siết chặt, nhóm hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ lại đang là đối tượng lúng túng nhất, nhưng cũng là nhóm khó tiếp cận hỗ trợ nhất.
Thực tế cho thấy, khoảng cách pháp lý tại cơ sở vẫn rất lớn. Nhiều tiểu thương, hộ kinh doanh cá thể, người bán hàng online đang đối mặt với những thay đổi liên tục về chính sách thuế, quản lý hóa đơn, bảo mật dữ liệu mà không có kênh tư vấn tin cậy, dễ tiếp cận. Không ít trường hợp chỉ khi phát sinh vi phạm hoặc bị xử phạt mới vì không nắm được quy định.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng, tư duy hỗ trợ pháp lý cần thay đổi căn bản, không thể tiếp tục dừng ở các lớp tập huấn hay hội thảo tập trung. Thay vào đó, hỗ trợ phải được tổ chức theo hướng "đến tận nơi có nhu cầu", đặc biệt là các chợ đầu mối, khu vực tập trung đông hộ kinh doanh và các mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng.
Theo đại diện Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa khu vực phía Nam, nếu chỉ dừng ở những nội dung pháp lý truyền thống, doanh nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục bị động khi tham gia thị trường quốc tế. Các chuyên đề về trí tuệ nhân tạo (AI), bảo mật dữ liệu cá nhân, tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị), phòng vệ thương mại và hải quan cần được đưa vào hỗ trợ pháp lý như những "giấy thông hành" bắt buộc cho giai đoạn phát triển mới.
Tuy nhiên, ngay cả khi đã có chính sách và nguồn lực, việc triển khai trên thực tế vẫn vướng một "nút thắt" lớn là thủ tục tài chính. Đại diện Trung tâm Hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh (HUBA) thẳng thắn chỉ ra nghịch lý, kinh phí hỗ trợ có nhưng rất khó giải ngân do vướng quy trình thanh quyết toán, nhiều tầng nấc giấy tờ, chữ ký. Hệ quả là hoạt động tư vấn bị chậm lại, khiến doanh nghiệp không nhận được hỗ trợ đúng thời điểm cần thiết nhất.
Nhiều ý kiến thống nhất rằng, nếu không đưa hỗ trợ pháp lý "xuống tận chợ", "đến tận điểm bán", chính sách sẽ khó phát huy hiệu quả thực chất. Các trung tâm tư vấn pháp lý lưu động, điểm tư vấn cố định tại khu dân cư, chợ đầu mối hay cụm kinh doanh cần được coi là hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế, tương tự như hạ tầng tài chính hay logistics.
Trong giai đoạn tới, bài toán đặt ra là làm thế nào để mỗi hộ kinh doanh, mỗi doanh nghiệp nhỏ khi gặp vướng mắc pháp lý đều biết hỏi ai, hỏi ở đâu và được giải đáp kịp thời. Chỉ khi giải được bài toán đó, hỗ trợ pháp lý mới thực sự trở thành công cụ bảo vệ, đồng hành và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân.