Lần đầu ghép thành công giác mạc in 3D, giúp bệnh nhân mù lấy lại thị lực
Cứ 70 người cần ghép giác mạc thì chỉ có một giác mạc hiến tặng. Giờ đây, một bước đột phá trong công nghệ in sinh học 3D đang thắp lên hy vọng cho hàng triệu người mù trên toàn thế giới.
Một cột mốc mang tính lịch sử vừa được thiết lập trong lĩnh vực nhãn khoa, khi các bác sĩ lần đầu tiên cấy ghép thành công giác mạc in 3D nuôi cấy từ tế bào người cho bệnh nhân. Ca phẫu thuật, do công ty công nghệ sinh học Precise Bio (Mỹ) phát triển và phối hợp thực hiện tại Israel, đã giúp một bệnh nhân mù phục hồi thị lực.
Theo Precise Bio, đây là ca cấy ghép giác mạc đầu tiên trên người sử dụng hoàn toàn mô được tạo ra trong phòng thí nghiệm từ các tế bào giác mạc người nuôi cấy, thay vì phụ thuộc vào mô hiến tặng trực tiếp như phương pháp truyền thống. Công ty mô tả thủ thuật này là “lần đầu tiên trên thế giới”, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực giải quyết tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nguồn giác mạc hiến tặng.
Giải bài toán khan hiếm mô hiến
Ghép giác mạc hiện là một trong những phương pháp điều trị hiệu quả nhất đối với các bệnh lý gây mù lòa do tổn thương lớp ngoài cùng của mắt, bao gồm chấn thương, nhiễm trùng, sẹo giác mạc hoặc các rối loạn thoái hóa. Tuy nhiên, theo ước tính, cứ khoảng 70 bệnh nhân cần ghép giác mạc để nhìn thấy thì chỉ có một nguồn mô hiến tặng phù hợp, khiến thời gian chờ đợi kéo dài và nhiều trường hợp bỏ lỡ “cửa sổ vàng” điều trị.
Precise Bio cho biết, với công nghệ chế tạo sinh học bằng robot, một giác mạc hiến tặng duy nhất có thể được “nhân lên” thành hàng trăm mảnh ghép nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Điều này, nếu được chứng minh an toàn và hiệu quả trên quy mô lớn, có thể làm thay đổi căn bản cách thức cung ứng giác mạc cho điều trị lâm sàng.
“Thành tựu này đánh dấu một bước ngoặt của nhãn khoa tái tạo, mang lại niềm hy vọng thực sự cho hàng triệu người đang sống chung với tình trạng mù do bệnh lý giác mạc”, ông Aryeh Batt, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Precise Bio nhấn mạnh. “Lần đầu tiên, một implant giác mạc được sản xuất hoàn toàn trong phòng thí nghiệm đã được cấy ghép thành công cho bệnh nhân”.
“Khoảnh khắc không thể nào quên”
Ca ghép được thực hiện vào ngày 29/10/2025 tại Israel, trên một mắt của bệnh nhân bị suy giảm thị lực nghiêm trọng. Giáo sư Michael Mimouni, Trưởng Khoa Giác mạc của Viện Nhãn khoa Rambam - người trực tiếp tiến hành phẫu thuật - mô tả đây là một trải nghiệm đặc biệt trong sự nghiệp y khoa của mình.
“Đây thực sự là một bước ngoặt. Chúng tôi đã chứng kiến một giác mạc được tạo ra trong phòng thí nghiệm, từ các tế bào người còn sống, mang lại thị lực cho một con người”, ông nói. “Đó là khoảnh khắc không thể nào quên, hé lộ tương lai nơi không ai còn phải sống trong bóng tối chỉ vì thiếu mô hiến tặng”.
Implant có tên PB-001 được thiết kế nhằm tái tạo đầy đủ các đặc tính quan trọng của giác mạc tự nhiên, bao gồm độ trong suốt, độ trong quang học và các tính chất cơ sinh học. Trước khi được thử nghiệm trên người, sản phẩm đã trải qua các nghiên cứu tiền lâm sàng trên mô hình động vật và cho thấy khả năng tích hợp tốt với mô của cơ thể.
Thử nghiệm lâm sàng và triển vọng tương lai
Hiện PB-001 đang được đánh giá trong một thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1, thiết kế một nhánh, tại Israel. Nghiên cứu dự kiến tuyển từ 10 đến 15 bệnh nhân gặp tình trạng tích tụ dịch trong giác mạc do rối loạn chức năng các lớp tế bào bên trong - một nguyên nhân phổ biến dẫn đến mờ giác mạc và suy giảm thị lực.
Precise Bio cho biết các kết quả ban đầu của nghiên cứu, tập trung vào hiệu quả điều trị sau sáu tháng, dự kiến sẽ được công bố vào nửa cuối năm 2026. Song song với đó, sản phẩm cũng được thiết kế để tương thích hoàn toàn với trang thiết bị và quy trình phẫu thuật hiện hành, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai rộng rãi trong tương lai.
Các giác mạc nuôi cấy được bảo quản bằng phương pháp đông lạnh sâu dài hạn, vận chuyển dưới dạng đã được nạp sẵn trên các thiết bị ghép tiêu chuẩn. Khi cấy vào mắt, implant sẽ tự bung và định hình để tạo thành cấu trúc giác mạc tự nhiên.
Theo bác sĩ Anthony Atala, đồng sáng lập Precise Bio và Giám đốc Viện Y học Tái tạo Wake Forest, PB-001 có tiềm năng trở thành một giải pháp mang tính chuẩn hóa cho một trong những nhu cầu cấp bách nhất của ngành nhãn khoa hiện nay: một nguồn giác mạc thay thế an toàn, hiệu quả và ổn định.
Dù còn cần thêm thời gian và dữ liệu để khẳng định tính ứng dụng trên diện rộng, ca ghép giác mạc in 3D đầu tiên trên người đã mở ra một chương mới cho y học tái tạo, nơi công nghệ có thể từng bước thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu điều trị và khả năng đáp ứng của hệ thống y tế toàn cầu.