Lộ trình quản lý và giảm thiểu rác thải nhựa bền vững tại Việt Nam

Chia sẻ về những giải pháp nhằm quản lý và giảm thiểu rác thải nhựa, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hồ Kiên Trung nhấn mạnh một số trọng tâm cần lưu ý để đảm bảo thực hiện hiệu quả mục tiêu này.

Theo Phó Cục trưởng Cục Môi trường, khi các sản phẩm nhựa, đặc biệt là nhựa một lần giảm đi, nhựa sẽ không biến thành chất thải, cần sử dụng kinh tế tuần hoàn để kéo dài vòng đời của nhựa.

Cùng với đó, ông Hồ Kiên Trung kiến nghị cần tiếp tục thúc nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu trong tái chế sản phẩm bao bì. Cụ thể ở đây là tăng cường thúc đẩy thiết kế sản phẩm sinh thái, gia tăng hiệu quả tuần hoàn, tái sử dụng, thu hồi.

Tăng tỷ lệ thu hồi là giải pháp tiếp theo cần được nghiên cứu triển khai. Hiện nay tỷ lệ thu hồi vốn đối với nhựa là 22%, đối với doanh nghiệp các cơ sở sản xuất và nhập khẩu cũng là 22%. Ngoài ra, thời gian tới cần tăng tỷ lệ thu thu hồi sản phẩm nhựa, hiện nay các doanh nghiệp lớn đang thu hồi được khoảng 40%, chủ trương sắp tới là tiếp tục tăng tỷ lệ thu hồi để không biến nhựa thành chất thải.

Về sử dụng công cụ tài chính như thuế, phí, Phó Cục trưởng Cục Môi trường yêu cầu đánh thuế cao đối với các đơn vị sản xuất túi ni lông khó phân hủy cỡ nhỏ hoặc nhựa sử dụng một lần để giảm sản xuất. Khuyến khích thúc đẩy đổi mới sáng tạo những sản phẩm thay thế nhựa hoặc dùng công cụ thuế, phí để khuyến khích tái chế.

“Các nhà tái chế hiện nay chưa có lãi nên nếu như chúng ta có những công cụ tài chính, thuế, phí để hỗ trợ những đơn vị xử lý, tái chế sẽ đảm bảo thu hút đông đảo lực lượng tham gia vào công tác này”, ông Hồ Kiên Trung nhấn mạnh.

Cục Môi trường cũng đang nghiên cứu để đưa vào trong Nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ nội dung về áp dụng một số cơ chế quản lý để giảm thiểu chất thải nhựa có thể phát sinh. Ví dụ như đặt cọc hoàn trả, tăng cường trách nhiệm của người dân khi sử dụng vỏ chai nhựa mang đến một nơi để đổi lại như trước đây Hà Nội và một số địa phương cũng đã áp dụng.

Trong thời gian tới, có thể áp dụng mô hình các nước châu Âu đang triển khai đó là quy định tỷ lệ tái chế trong từng sản phẩm hàng hóa. Ví dụ như một sản phẩm quần áo khi nhập vào các nước châu Âu phải có 40% vật liệu tái chế, qua đó tăng cường kích thích tái chế trong nước.

“Sản phẩm hàng hóa phải có tỷ lệ tái chế là nội dung mà chúng tôi cũng rất mong các đại biểu Quốc hội sẽ nghiên cứu lồng ghép để đưa vào một số chính sách trong thời gian tới khi sửa luật về môi trường”, ông Hồ Kiên Trung đề xuất.

Tiếp tục đẩy mạnh công tác phân loại để biến chất thải thành nguồn tài nguyên và đưa vào tái chế. Hiện nay công tác phân loại mới mang chất thí điểm và mang tính hình thức.

Hiện nay giá thành tái chế của Việt Nam đang rất cao liên quan đến việc phân loại, tái chế vì yếu tố về vệ sinh, việc xử lý để thành nguyên vật liệu tái chế đảm bảo lại quá đắt. Chính vì vậy, phải làm sao tổ chức phân loại tốt để tạo nguồn tài nguyên có giá trị đủ lớn, đem lại hiệu quả kinh tế cao...

Thực tế, Việt nam đã có các doanh nghiệp tái chế nhựa và xuất khẩu ra nước ngoài. Ngược lại các công ty nước ngoài cũng đang muốn đầu tư vào lĩnh vực này ở Việt Nam. Điều này cho thấy nhựa là một thị trường rất tiềm năng, nếu chúng ta chậm chân thì chính doanh nghiệp Việt Nam sẽ thiệt thòi trên sân chơi chính quê hương mình. Hiện nay việc phát triển ngành công nghiệp tái chế là một xu thế tất yếu, không phải chỉ ở Việt Nam mà ở nhiều nước khác.

“Chúng ta phải ban hành lộ trình hạn chế nhập khẩu phế liệu nhựa làm nguyên liệu sản xuất. Sắp tới chúng tôi sẽ tham mưu Chính phủ lộ trình để không nhập khẩu phế liệu nhựa nữa mà tăng cường sử dụng phế liệu trong nước”, ông Hồ Kiên Trung chia sẻ.

Một giải pháp tiếp theo được kiến nghị đó là đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức, hợp tác quốc tế, ứng dụng khoa học công nghệ để quản lý nhựa cũng như giảm thiểu chất thải nhựa.

Hiện nước ta là một trong những quốc gia tiên phong và năng động đàm phán thỏa thuận nhựa toàn cầu làm giảm thiểu ô nhiễm nhựa. Các vòng đàm phán đã bước sang vòng thứ sáu, rất căng thẳng nhưng với quyết tâm chính trị cao, chúng ta mong muốn tham gia thỏa thuận toàn cầu về ô nhiễm nhựa để chia sẻ cũng như tăng cường năng lực, kinh nghiệm quốc tế trong giảm thiểu ô nhiễm nhựa.

Về triển khai hợp tác quốc tế với vật liệu nhựa, 5 năm vừa rồi vốn ODA cũng đã được tăng lên, đến nay đã có 164 dự án về giảm thiểu ô nhiễm nhựa và trong thời gian sắp tới các tổ chức quốc tế cũng sẽ tiếp tục hỗ trợ cho Việt Nam giảm thiểu ô nhiễm nhựa.

Có thể thấy sự cần thiết giảm thiểu rác thải nhựa là cực kỳ cấp bách để bảo vệ sức khỏe con người, bảo vệ môi trường và giảm gánh nặng kinh tế, xã hội. Việt Nam đang tích cực vận động cho một Hiệp ước toàn cầu về vấn đề ô nhiễm nhựa, đồng thời là một trong những quốc gia đầu tiên có các địa phương cam kết trở thành Đô thị giảm nhựa. Điều này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong "cuộc chiến" chống lại khủng hoảng nhựa hiện nay.

Chính vì vậy, để bảo vệ môi trường nói chung và quản lý, giảm thiểu rác thải nhựa nói riêng cần những giải pháp căn cơ, tổng thể và mang tính thực chất, lâu dài.

Linh Chi