Sơn La: Kinh tế tập thể tiếp sức, nâng tầm nông thôn mới
Với hoạt động sản xuất hiệu quả, các hợp tác xã tại Sơn La đã giúp tăng thu nhập cho người dân; tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương. Thực hiện xây dựng nông thôn mới, các HTX không chỉ phát triển kinh tế, mà còn vận động các thành viên đóng góp kinh phí đổ bê tông nhiều tuyến đường nội đồng, phục vụ vận chuyển nông sản thuận lợi.
Sản xuất nông nghiệp sạch, tăng thu nhập cho người dân
Hiện nay, xã Lóng Phiêng, tỉnh Sơn La đang duy trì hoạt động 7 hợp tác xã (HTX) trong lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ nông nghiệp. Các HTX đang tạo sinh kế bền vững cho người dân, với thu nhập bình quân của mỗi thành viên HTX đạt từ 300 triệu đến 2 tỷ đồng/năm, cho thấy hiệu quả rõ rệt của mô hình kinh tế tập thể trong phát triển nông thôn mới.
HTX Tiến Đạt (xã Lóng Phiêng) là một ví dụ điển hình về kinh tế trên địa bàn với mô hình trồng mận trái vụ, rải vụ được triển khai bài bản, hiệu quả. Trên các triền đồi, hệ thống tưới ẩm tự động được kết nối thông qua điện thoại thông minh, cho phép người trồng điều khiển từ xa, tiết kiệm công lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Hạ tầng vùng sản xuất cũng được đầu tư đồng bộ, các tuyến đường nội đồng và đường vào khu canh tác đều đã được bê tông hóa, thuận lợi cho chăm sóc và vận chuyển nông sản.
Ông Trần Văn Hồng, Giám đốc HTX Tiến Đạt, cho biết, hiện nay, mận của HTX đang trong giai đoạn ra hoa, đậu quả; dự kiến sau Tết Nguyên đán 2026 cho thu hoạch, sớm hơn chính vụ hai tháng, giúp nâng cao giá trị sản phẩm nhờ chênh lệch giá. Nhờ ứng dụng kỹ thuật rải vụ, mỗi năm 27 ha mận hậu của HTX cung ứng hơn 12 tấn mận trái vụ ra thị trường, giá bán 80.000-100.000 đồng/kg, mang về doanh thu gần 1 tỷ đồng. HTX mong muốn xây dựng thương hiệu “Mận Lóng Phiêng” trở thành sản phẩm đặc trưng, có chỗ đứng vững trên thị trường.
Thành lập năm 2016, HTX Phương Nam là một điểm sáng trong phát triển kinh tế tập thể của xã Lóng Phiêng. HTX có 10 thành viên, tập trung sản xuất cây ăn quả và chăn nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, trong đó, nhãn được xác định là cây trồng chủ lực. Từ diện tích 80 ha ban đầu, HTX liên kết với 30 hộ dân mở rộng vùng trồng nhãn lên hơn 300ha, hình thành vùng chuyên canh nhãn quy mô lớn, cung ứng sản lượng ổn định cho thị trường. Ngoài nhãn, HTX còn trồng thêm các cây na sầu riêng, bơ, chuối tiêu hồng... tạo sự đa dạng trong cơ cấu sản xuất.
Theo ông Trần Như Kiên, Giám đốc HTX Phương Nam, trước biến động của thời tiết, HTX luôn chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, chuyển hướng mạnh sang sản xuất nông nghiệp sạch, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Với cây nhãn chủ lực, HTX thường xuyên tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho các thành viên và các hộ liên kết. Song song đó, tăng cường áp dụng biện pháp phòng trừ sâu bệnh theo nguyên tắc “4 đúng”, ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học, côn trùng nhằm giữ cây khỏe, hạn chế tồn dư hóa chất, đảm bảo an toàn thực phẩm. Bảo vệ môi trường sản xuất, HTX còn xây dựng 6 bể chứa bao gói thuốc bảo vệ thực vật ngay tại vùng canh tác, tổ chức thu gom và bàn giao cho đơn vị chuyên môn xử lý định kỳ theo đúng quy định.
Nhờ ứng dụng đồng bộ kỹ thuật và quản lý sản xuất, năm 2025 HTX thu hoạch hơn 5.000 tấn nhãn tươi, giá bán bình quân đạt 12.000 đồng/kg; thu nhập của các hộ trồng nhãn đạt khoảng 150 triệu đồng/ha. HTX đã góp phần tăng thu nhập cho người dân vùng nông thôn mới; tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương. Không chỉ phát triển kinh tế, HTX còn vận động các thành viên đóng góp kinh phí đổ bê tông nhiều tuyến đường nội đồng, phục vụ vận chuyển nông sản thuận lợi.
Động lực thúc đẩy địa phương hoàn thành tiêu chí nông thôn mới
Giai đoạn 2023 – 2025, tỉnh Sơn La xác định kinh tế hợp tác, HTX đóng vai trò quan trọng trong xây dựng nông thôn mới, vì vậy tỉnh đã triển khai nhiều kế hoạch hành động toàn diện nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ và thành viên HTX.
Hiện toàn tỉnh có 99 HTX tham gia phát triển 125 sản phẩm OCOP, trong đó 31 sản phẩm đạt hạng 4 sao trở lên; 63 HTX được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Nhiều HTX đã chủ động ứng dụng công nghệ, đầu tư dây chuyền chế biến, kho bảo quản, hệ thống tưới tự động, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.
Sự phát triển mạnh mẽ của HTX đã trở thành động lực thúc đẩy nhiều địa phương hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới, đặc biệt là tiêu chí tổ chức sản xuất, thu nhập và việc làm. Không chỉ tập trung vào sản xuất nông nghiệp, nhiều HTX còn đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, mở rộng thương mại điện tử và tích cực tham gia các hoạt động tuyên truyền về nông thôn mới nâng cao, qua đó khơi dậy tinh thần chủ động của cộng đồng.
Một trong những mô hình tiêu biểu có thể kể đến là HTX dâu tây Hồi Dương (xã Mai Sơn). Với 27 thành viên và vùng nguyên liệu hơn 50ha trồng dâu tây, na, nhãn, xoài, HTX đã mạnh dạn đầu tư chế biến sâu để gia tăng giá trị nông sản. Các sản phẩm dâu tây sấy, mận sấy, nhãn sấy giúp HTX đạt doanh thu gần 10 tỷ đồng năm 2024, tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động. HTX còn tích cực phối hợp với chính quyền trong công tác truyền thông, tuyên truyền về vai trò của HTX đối với phát triển kinh tế - xã hội và chương trình nông thôn mới.
Tại xã biên giới Chiềng Khương, diện mạo nông thôn ngày càng đổi thay với 108km đường giao thông nông thôn được cứng hóa, gần 3.000 hộ có nhà kiên cố, thu nhập bình quân đạt 50 triệu đồng/người/năm. Dù còn 8 tiêu chí nông thôn mới nâng cao chưa đạt, nhưng nhờ các HTX tiên phong, xã đang từng bước hoàn thiện hạ tầng và phát triển kinh tế.
Xã Chiềng Khương hiện có 1.244 ha cây ăn quả, sản lượng hơn 5.000 tấn/năm; 4 HTX trồng nhãn VietGAP tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động. Nhiều hộ mạnh dạn đầu tư lò sấy long nhãn, nâng cao giá trị sản phẩm. Các HTX luôn đồng hành trong tuyên truyền hướng dẫn nông dân sản xuất an toàn, đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP.
Các HTX và tổ hợp tác trên địa bàn tỉnh Sơn La ngày càng chủ động lan tỏa giá trị thông qua các mô hình điểm và chia sẻ kinh nghiệm sản xuất với bà con nông dân, từ đó giúp người dân mạnh dạn đổi mới phương thức sản xuất, thực hiện tiêu chí thu nhập trong quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.
Tại xã Chiềng Hặc, địa phương này cũng đang phấn đấu hoàn thành mục tiêu nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu giai đoạn 2025–2030. Xã duy trì gần 3.200 ha cây ăn quả, hơn 100.000 con gia súc, gia cầm và có 2 HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả, đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa nông dân và doanh nghiệp. Người dân trên địa bàn đã hiến hơn 600 m² đất, đóng góp hàng nghìn ngày công làm 18 tuyến đường giao thông. Đây là sự thay đổi tích cực từ tư duy đến hành động của người dân qua công tác tuyên truyền sâu rộng của hợp tác xã và chính quyền địa phương.
Xã đang tập trung cứng hóa hơn 70 km đường nội đồng, xây dựng 28 nhà văn hóa bản, tổng nhu cầu vốn hơn 347 tỷ đồng. Mỗi năm xã phấn đấu hoàn thành ít nhất 3 tiêu chí nông thôn mới, tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống nhân dân.
Với sự đồng hành của các hợp tác xã, lực lượng vừa sản xuất kinh tế, vừa là “cầu nối tuyên truyền” hiệu quả để chương trình xây dựng nông thôn mới ở Sơn La tiếp tục khởi sắc. Một điều đáng chú ý trong quá trình phát triển kinh tế hợp tác, HTX ở Sơn La là dấu ấn đậm nét từ chính sách hỗ trợ của Liên minh HTX Việt Nam cùng Liên minh HTX tỉnh Sơn La. Thời gian qua, Liên minh HTX Việt Nam đã đồng hành cùng Liên minh HTX tỉnh triển khai nhiều chương trình hỗ trợ kết nối 99 tổ khuyến nông cộng đồng với các HTX, doanh nghiệp và thương lái trong và ngoài nước, tiêu thụ gần 200 tấn dứa, na, chanh leo; hỗ trợ vốn vay cho 4 HTX với mức 1 tỷ đồng/HTX, thời hạn 10 năm; tổ chức 14 chuyến tham quan học tập kinh nghiệm cho 430 cán bộ, thành viên HTX.
Cùng với sự hỗ trợ của địa phương, cơ quan chức năng, các HTX, tổ hợp tác ở Sơn la cũng rất chủ động trong việc lan tỏa giá trị tự thân. Chị Lò Thanh Bình, Tổ trưởng Tổ hợp tác cộng đồng xã Thuận Châu thông tin, chúng tôi đã mở 28 lớp tập huấn cho hơn 1.000 lượt nông dân, tổ chức nhiều chuyến tham quan, tư vấn kỹ thuật và kết nối tiêu thụ hàng chục tấn nông sản. Nhờ đó, bà con đã mạnh dạn đổi mới sản xuất, đưa giống cây mới vào canh tác, góp phần cải thiện thu nhập và giảm nghèo bền vững.