Phân loại rác tại nguồn - Giải pháp quan trọng để quản lý rác thải nhựa

Điều 73, Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải nhựa, phòng, chống ô nhiễm rác thải nhựa đại dương. Theo đó: “Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm hạn chế sử dụng, giảm thiểu, phân loại, thải bỏ chất thải là sản phẩm nhựa sử dụng một lần và bao bì nhựa khó phân hủy sinh học theo quy định”.

Cùng với đó, Luật Bảo vệ môi trường cũng quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), buộc doanh nghiệp không chỉ sản xuất và tiêu thụ mà còn phải chịu trách nhiệm xử lý sản phẩm sau sử dụng. Đây là bước ngoặt giúp kéo dài vòng đời vật liệu và điều chỉnh hành vi tiêu dùng, từ đó giảm thiểu ô nhiễm nhựa.

Còn theo các chuyên gia, phân loại rác tại nguồn là một trong những giải pháp quan trọng để quản lý rác thải nhựa. Thực tế, phân loại rác tại nguồn đã được quy định và chính thức áp dụng từ ngày 1/1/2025, tuy nhiên thực tiễn triển khai cho thấy vẫn tồn tại nhiều rào cản.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hồ Kiên Trung cho biết, từ 1/1/2025 tất cả các tỉnh, thành phố tiến hành phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại các hộ gia đình và cá nhân và từ 1/1/2026 không sản xuất, nhập khẩu túi ni lông khó phân hủy có kích thước nhỏ (< 50cm x 50cm, < 50µm).

“Tuy nhiên khi kết quả giám sát của Quốc hội tại các tỉnh, thành phố cho thấy việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt nói chung và rác thải nhựa nói riêng cũng chưa được thực hiện”, ông Hồ Kiên Trung chia sẻ.

Có nhiều nguyên nhân được chỉ ra liên quan đến sự kém hiệu quả khi triển khai các mốc thời gian như năng lực hạ tầng, trang thiết bị về thu gom, vận chuyển, xử lý của các tỉnh thành phố ngay cả những tỉnh thành phố phát triển rất mạnh về kinh tế như Hà Nội, việc thu gom vận chuyển và xử lý hiện nay vẫn chưa đáp ứng được thực tế.

Về việc dừng sản xuất, nhập khẩu túi ni lông khó phân hủy, hiện nay trong Nghị định 08 đang giao cho UBND tỉnh chịu trách nhiệm thi hành. Phó Cục trưởng Cục Môi trường nhận định, kế hoạch này cần được đánh giá kỹ lưỡng, như Hà Nội đã triển khai đóng cửa một số làng nghề sản xuất nhựa, loại bỏ sản xuất manh mún có phát sinh chất thải nhựa.

Thực tế này nhấn mạnh yêu cầu trong thời gian tới với Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường và ban hành vào năm 2026.

Trong đó, không đưa ra một mốc thời gian cụ thể với một số chính sách bao gồm chính sách về giảm thiểu chất thải nhựa, thay vào đó cần đánh giá và áp dụng các công cụ yêu cầu doanh nghiệp hạn chế sản xuất hoặc dừng sản xuất các sản phẩm nhựa không phân hủy.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã phối hợp với Bộ Tài chính đánh giá lại một số sản phẩm hàng hóa, bao bì, các doanh nghiệp phát sinh gây ô nhiễm môi trường hoặc có thể tái chế được và dùng các công cụ về thuế, phí để yêu cầu các doanh nghiệp triển khai. Đây là một giải pháp được đánh giá cao về tính khả thi khi áp dụng trong thực tế.

Cùng với đó, việc phân loại chất thải sẽ giao cho các địa phương và sẽ chấm điểm hoặc đánh giá công tác bảo vệ môi trường của từng địa phương để có sự theo dõi, vào cuộc một cách quyết liệt hơn thay vì đưa ra một lộ trình chưa thực sự đảm bảo về nguồn lực, hạ tầng và cũng chưa đánh giá được hết khả năng triển khai của các chính sách.

Đức Lê