Nền tảng sáng kiến lập pháp điện tử của Thái LanE-Initiative: Từ thu thập chữ ký thủ công đến nền tảng số hóa
Trong nhiều năm, những bộ hồ sơ dày cộp, quy trình xác minh chữ ký thủ công và gánh nặng giấy tờ đã biến sáng kiến lập pháp của người dân Thái Lan trở thành hành trình gian nan. Sự ra đời của e-Initiative (nền tảng sáng kiến lập pháp điện tử) ra đời từ năm 2022 đã thay đổi hoàn toàn bức tranh đó.
Nền tảng thu thập chữ ký điện tử này không chỉ giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí, mà còn tạo ra một hình thức dân chủ trực tiếp mới, nơi mỗi công dân có thể tham gia làm luật chỉ bằng một cái chạm.
Khi thủ tục giấy tờ “nhấn chìm” ý chí công dân
Trước khi có Luật Quy trình sáng kiến mới năm 2021 và nền tảng sáng kiến số năm 2022, cơ chế sáng kiến lập pháp phải đối mặt với những vấn đề lớn:
Đầu tiên là khối lượng hồ sơ giấy tờ vật lý khổng lồ. Theo quy định của luật trước đây về quy trình sáng kiến, những cử tri đủ điều kiện khởi xướng dự luật không chỉ phải tự soạn thảo dự luật mà còn phải công khai, mời và tìm kiếm người ủng hộ bằng cách thu thập danh sách những người ủng hộ để tự tay ký vào sáng kiến lập pháp của mình. Mỗi một người ủng hộ cần có một bộ hồ sơ bao gồm: một biểu mẫu có chữ ký, một bản sao hộ khẩu và một bản sao căn cước công dân, tất cả đều ở dạng vật lý. 10.000 chữ ký ủng hộ tương đương với 10.000 bộ hồ sơ giấy tờ như vậy. Điều đó có nghĩa là một sáng kiến lập pháp của công dân sẽ tạo ra hàng chục nghìn trang giấy. Đây không chỉ là gánh nặng đối với những công dân khởi xướng sáng kiến mà cả cho cơ quan xử lý khi phải xử lý hồ sơ sáng kiến.
Cùng với khối lượng công việc thủ tục khổng lồ là chi phí tốn kém, đặc biệt là khi người có sáng kiến luật phải thu thập 10.000 chữ ký, tham gia các phiên điều trần chuyên môn và in ấn tài liệu. Toàn bộ chi phí đều do các tổ chức xã hội dân sự đề xuất sáng kiến tự chi trả, vì không có nguồn tài trợ nào hỗ trợ những người khởi xướng dự luật.
Tiếp đó là quy trình xác minh thủ công quá tải: Sau khi nhận hồ sơ, Ban Thư ký Hạ viện phải thu thập tất cả số CMND của những người ủng hộ từ hồ sơ của họ và gửi đến Sở Quản lý hành chính tỉnh thuộc Bộ Nội vụ xác minh danh tính của từng người cũng như xác nhận xem họ có phải là cử tri đủ điều kiện hay không. Sau khi đã được xác minh, thư xác nhận sẽ được gửi đến tất cả các nhà tài trợ sau quá trình xác minh.
Quy trình dựa hoàn toàn vào giấy tờ tiêu tốn rất nhiều thời gian, tiền bạc và cần rất nhiều nhân lực để hoàn thành trong thời gian giới hạn theo quy định của luật. Quy trình này không chỉ lạc hậu mà còn đi ngược lại xu hướng chính phủ điện tử và quản trị xanh.
Chính những giới hạn này là động lực buộc Thái Lan phải chuyển sang mô hình số hóa sáng kiến lập pháp có tên gọi là e-Initiative. Đây là nền tảng cho phép công dân nộp sáng kiến lập pháp, thu thập chữ ký số cho sáng kiến của mình hoàn toàn chỉ bằng một cái click chuột.
Cơ sở pháp lý - động lực của tiến trình số hóa
Động lực lớn nhất cho việc số hóa quy trình lập pháp đến từ Luật số hóa hành chính và dịch vụ công năm 2019. Luật này yêu cầu các cơ quan nhà nước: tiến tới cơ quan hành chính phi giấy tờ, áp dụng định danh điện tử, cung cấp dịch vụ qua Internet, kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia.
Cùng với đó, Quốc hội Thái Lan triển khai chiến lược SMART Parliament (Quốc hội thông minh) hướng tới nghị viện minh bạch, dữ liệu hóa và phục vụ người dân theo chuẩn quốc tế.
Ngoài ra, Luật Giao dịch điện tử (Electronic Transactions Act), được sửa đổi lần cuối năm 2018, là cơ sở pháp lý cho việc công nhận giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu và chữ ký điện tử, điều kiện tiên quyết để có thể phát triển một nền tảng thu thập chữ ký điện tử hoạt động hiệu quả.
E-Initiative: Sự ra đời và cách thức hoạt động
Trên cơ sở đó, vào năm 2021, Ban Thư ký hạ viện đã tổ chức cuộc thi Hackathon, khuyến khích sinh viên chuyên ngành Khoa học máy tính tham gia thiết kế và phát triển nền tảng kỹ thuật số cho quy trình sáng kiến lập pháp.
Vào năm 2022, Cục Công nghệ thông tin của Ban Thư ký hạ viện đã thu thập thông tin đầu vào từ cuộc thi Hackathon và phát triển một ứng dụng dựa trên web nội bộ có tên là e-Initiative (Sáng kiến điện tử), cho phép cử tri đủ điều kiện ký tên ủng hộ dự luật do người dân khởi xướng qua nền tảng số thông qua chữ ký điện tử.
Một tính năng cốt lõi là “Hệ thống kiểm soát Định danh số” (Digital ID control system), hệ thống xác minh danh tính số của người dùng khi ký ủng hộ sáng kiến.
Cách vận hành của e-Initiative
Hệ thống e-Initiative tuân thủ tiêu chuẩn NIST 800-63-3 của Mỹ - bộ tiêu chuẩn hàng đầu về bảo mật định danh số. Nền tảng gồm bốn thành phần chính:
Entity (Thực thể): Người nộp đơn, những người cần chứng minh danh tính của mình trước khi sử dụng dịch vụ.
Id Provider (IdP – Nhà cung cấp định danh): Đơn vị cung cấp dịch vụ truy cập dữ liệu, chịu trách nhiệm quản lý dữ liệu trong quá trình xác minh và chứng thực danh tính số cho người dùng và cho bên yêu cầu xác minh (Relying Party). Nhà cung cấp định danh có thể kết nối với các hệ thống xác thực như dịch vụ National Digital ID, ứng dụng D.DOPA của Sở Quản lý hành chính tỉnh…
Relying Party (RP - Bên yêu cầu xác thực): Các nhà cung cấp dịch vụ cần thông tin xác nhận danh tính của người dùng để phê duyệt việc họ được sử dụng một dịch vụ nhất định. Bên yêu cầu xác thực sẽ đề nghị thông tin từ Nhà cung cấp định danh và từ Cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Authorizing Source). Trong bối cảnh này, RP chính là các cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ số cho người dân, như Ban Thư ký Hạ viện.
Cơ quan nhà nước có thẩm quyền (AS - Nguồn cho phép): Cơ quan chịu trách nhiệm lưu trữ và đối chiếu dữ liệu dân cư, có quyền truy cập hoặc sở hữu các thông tin định danh số cần thiết để xác nhận độ tin cậy của dữ liệu cá nhân được thu thập, chẳng hạn như Cục Quản lý hành chính tỉnh. Nhờ cấu trúc này, e-Initiative có độ bảo mật cao, chống mạo danh hiệu quả và minh bạch tuyệt đối.